Amnesty International: 2025 jyly álemdegi ólim jazasy 45 jyldan bergi eń joǵary deńgeıge jetti
ASTANA. KAZINFORM — 2025 jyly álem boıynsha ólim jazasyna kesilgender sany sońǵy ondaǵan jyldaǵy eń joǵary kórsetkishke jetti. Bul týraly Amnesty International jarııalaǵan jańa baıandamada aıtyldy.
Uıym málimetinshe, ótken jyly álemniń 17 elinde keminde 2707 adam ólim jazasyna kesilgen. Bul 2024 jylmen salystyrǵanda 78 paıyzǵa kóp jáne 1981 jyldan bergi eń joǵary kórsetkish sanalady.
Baıandamada ólim jazasynyń kúrt ósýine negizinen Iran áser etkeni atap ótilgen. Amnesty International deregine sáıkes, 2025 jyly Iranda 2159 adam ólim jazasyna kesilgen. Bul eldegi sońǵy birneshe onjyldyqtaǵy eń joǵary kórsetkishterdiń biri boldy.
Quqyq qorǵaýshylar Iran bıligi ólim jazasyn «saıası qysym men baqylaý quraly» retinde keńinen qoldana bastaǵanyn málimdedi. Ásirese 2025 jylǵy maýsymda Izraılmen bolǵan qaqtyǵystan keıin mundaı ister kóbeıgeni aıtylǵan.
Uıymnyń pikirinshe, keıbir memleketter azamattyq erkindikterdi shektep, oppozıtsııalyq kózqarastardy basý arqyly bılikti kúsheıtýge umtylyp otyr. Amnesty International mundaı úrdis halyqaralyq adam quqyqtary normalaryn elemeýmen qatar júretinin atap ótti.
Baıandamada Qytaı boıynsha naqty derekter engizilmegen. Amnesty International Qytaıda oryndalǵan ólim jazalary týraly málimetter memlekettik qupııa retinde saqtalatynyn aıtyp, naqty statıstıka jınaý múmkin emes ekenin málimdedi. Soǵan qaramastan uıym Qytaıdy álemdegi ólim jazasyn eń kóp qoldanatyn el dep esepteıtinin jetkizdi.
Baıandamada Saýd Arabııasy da rekordtyq kórsetkish tirkegeni aıtylǵan. 2025 jyly bul elde keminde 356 adam ólim jazasyna kesilgen. Bul 2024 jylǵy 345 adamdyq kórsetkishten de joǵary.
Keıbir basqa elderde de ólim jazasynyń sany aıtarlyqtaı artqan. Atap aıtqanda, Kýveıtte kórsetkish 6-dan 17-ge deıin ósse, Mysyrda 13-ten 23-ke deıin kóbeıgen. Al Iemende keminde 38 adamnan 51 adamǵa deıin artqan.
Al AQSh 2025 jyly Amerıka qurlyǵynda ólim jazasyn qoldanǵan jalǵyz memleket bolyp qaldy. Amnesty málimetine sáıkes, AQSh-ta byltyr 47 adam ólim jazasyna kesilgen, bul — 2009 jyldan bergi eń joǵary kórsetkish.
Sondaı-aq Sıngapýr 17 adamdy ólim jazasyna kesip, 2003 jyldan bergi eń joǵary deńgeıge jetken.
Amnesty International baıandamasynda keıbir memleketter ólim jazasyn qoǵamdyq qaýipsizdik pen turaqtylyqqa qaýip tóndiretin áreketterge qarsy «eskertý sıgnaly» retinde qoldanatyny da atap ótilgen.
Osyǵan deıin Qytaıda 27,7 mln dollar kóleminde para aldy dep aıyptalǵan burynǵy joǵary laýazymdy sheneýnik Lý Kehýa da eki jylǵa keıinge qaldyrylǵan ólim jazasyna kesilgen bolatyn. Buǵan qosa, Qytaıdyń burynǵy qorǵanys mınıstrleri Veı Fenhe men Lı Shanfý de jemqorlyq isi boıynsha osyndaı jaza alǵan edi.
