Ámire shyrqaǵan Parıj sahnasynda Gúlmaıdan Súndetova áýeletip án saldy

Qazaqta kim bilmeıdi Gúlmaıdandy,

Án men kúı ómiri onyń jyrǵa aınaldy.

Móp-móldir syńǵyrlaǵan názik úni,

Tileımin saırasa dep tynbaı máńgi.

Qazaqta kim bilmeıdi Gúlmaıdandy,

Sıqyrly dombyrasy syrnaılandy.

Qubyltyp, quıqyljytyp shyrqaǵanda,

Kókte kún, jerde bulbul tyńdaı qaldy,- dep Orazaqyn Asqar jyrlaǵandaı, Atyraý oblysy Isataı aýdanyna qarasty Janbaı aýylynyń túlegi, Muhıt mektebiniń izbasary, dástúrli án óneriniń ókili Gúlmaıdan Súndetova otyz jyldan astam osy bir qıyndyǵy men qýanyshy qatar júretin mamandyqty jete meńgere bilip, alash aspanyn ánge bólep júrgen jaqsy ánshilerimizdiń biri. Respýblıkalyq estrada-tsırk stýdııasyn bitirgen soń eńbek jolyn Taldyqorǵan oblystyq fılarmonııasynan bastap, Qazaqstannyń halyq ártisi Dánesh Raqyshevtaı sahna sańlaǵynan kóp úırenedi. Jetisý ánderiniń qyr-syryna qanyqty. Aǵasynan án úırenip, óz baǵdarlamasyna qosqan kezderi de bar.

Gúlmaıdan Súndetqyzy Іlııas Jansúgirov atyndaǵy Taldyqorǵan pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen soń osy bilim ordasynda biraz jyl ustazdyq etti. Qanshama shákirt aldynan dáris aldy. Ustazdyq ete júrip ónerin jalǵastyra bildi. Sol jyldary ınstıtýt janynan uıymdastyrylǵan ansamblimen «Sálem» atty kontserttik toppen birge Ispanııa, Frantsııa jerinde ulttyq ónerimizdi dáriptedi. Keshegi án atasy Ámire shyrqaǵan Parıj sahnasynda áýeletip án saldy.

Gúlmaıdan Súndetqyzy Respýblıkalyq Ámire Qashaýbaev atyndaǵy án baıqaýynyń júldegeri. 1991 jyly Kerekýde ótken Maıra Ýálıqyzy atyndaǵy respýblıkalyq baıqaýdyń laýreaty.

Gúlmaıdan 1989 jyly Jetisýlyq aqyn Saranyń beınesin somdaýda kóp ter tókti, shyǵarmashylyq izdeniste tereń tolǵanyp, úlken róldi Almatydaǵy Muhtar Áýezov atyndaǵy Akademııalyq teatrdyń sahnasynda sheber oınap, ózin akterlik qyrynan tanyta bildi.

Dramatýrg Táńirbergen Qalılambekovtyń «Aqyn Sara» spektakli kórermenge tyń dúnıe boldy.

«Biz 1976-78 jyldary Respýblıkalyq estrada-tsırk stýdııasynda oqydyq. Alǵash alma terýge barǵanymyz esimde. Almaty oblysy Talǵar aýdanyna qarasty «Rysqulov» atyndaǵy ujymsharda bir aı boıy aýylsharýashylyq jumysqa aralasyp, kúzdik ónimderdi terýge kómektestik. Respýblıkanyń túkpir-túkpirinen kelgen ónerli jastardyń kóńil-kúıi kóterińki edi. Kúni boıǵy jumystan soń keshkilik gıtara men baıanǵa qosylyp án salyp, bı bılep, kóńil kóteretinbiz. Sóıtip ónerli jastar dostasyp kettik. Jumystan qaıtqan ýaqytta jataqhananyń qasynda aqsary qyz maǵan taıap kelip, jaqynyraq tanysty. Bul Gúlmaıdan Súndetova bolatyn. Ol sózge tartty:

- Altyn, biz qalaǵa barǵan soń jataqhanada birge tursaq qaıtedi? Biz Atyraýdan kelgen úsh qyzbyz. Ǵarekeńe túsken Sáýle Tapaqova, Nádııa Sháripovanyń synybyna túsken Gúlzıba Óteǵalıeva bar. Tórtinshi sen, bizben birge bolsańshy»,- dep qolqa salǵan.

Sodan bastap jubymyz jazylmaı júretin boldyq. Endi mine, jyldar ótken soń sol bir albyrt shaqtardy saǵynyshpen eske alamyz. Jastyq shaǵymyz birge ótken dostardyń orny bólek qoı.

Gúlmaıdan segiz qyrly bir syrly óner ıesi. Ánshi bir kezderi Almatydaǵy Súıinbaı atyndaǵy oblystyq fılarmonııaǵa jumysqa ornalasty. Biraz jyl Alataýdyń eteginde óner ujymynda jemisti eńbek etti.

Keıin Jaıyqtyń jaǵasyndaǵy Nurmuqan Jantórın atyndaǵy oblystyq fılarmonııaǵa kelip, ánshiligin jalǵastyrdy. Týǵan jer topyraǵy Gúlmaıdan Súndetovanyń sazgerlik qasıetine kóp septigin tıgizdi. Elim-jerim dep saǵynyshpen kelgen ol Kaspııdyń tolqyny, syr jasyrǵan Naryn qumynyń qasıeti, babalar syry jaıly óz janynan án shyǵardy. Onyń alǵashqy tyńdaýshylary da jerlesteri edi. Ol týǵan jerde birtalaı kontsert uıymdastyryp, án kórigin qyzdyrdy. Ónerimen el qurmetine bólengen Gúlmaıdan Súndetova ustazy Qazaqstannyń halyq ártisi Ǵarıfolla Qurmanǵalıevtiń mereıtoıyna asa daıyndyqpen keldi.

Gúlmaıdanmen aradaǵy emen-jarqyn áńgime barysynda sol bir aıaýly shaqty bylaısha eske aldy. «Bizdiń ustazymyz Ǵarıfolla Qurmanǵalıev erekshe bir tulǵa. Talaı ánshiler ol kisiniń aldynan dáris aldy. Ár ánshi óziniń jolyn tapty. 2009 jyly ustazymyzdyń týǵanyna 100 jyl toldy.

Mádenıet mınıstrligi arnaıy uıymdastyrǵan torqaly toı Almatyda, Astanada dúrkirep ótti. Shákirtteri atsalystyq. Sonymen qatar aımaqtyq án baıqaýlarynda da biz ádilqazylyq ettik. Óner máńgilik qoı. «Máńgilik óner, óziń de máńgiliksiń» dep arnaıy kontsert berdim. Sebebi ustazymnyń ózi ómirden ótse de áni qaldy, shákirtteri qaldy. Ǵarekeń tek qana ánshi emes, ol sazgerlikpen aınalysqan jan edi, onyń artynda tamasha ánderi qaldy.

Kontsertimniń ekinshi bólimin Ǵarekeńniń ánderimen jalǵastyrdym. Sońǵy kezde zaman talabyna saı halyq ánderin estradaǵa salyp, sol qalpynda oryndap júrgen ánshiler bar. Ánshilerge bir tilek, halyq ánderiniń áýenin buzbasa eken dep oılaımyn». Budan arǵy sózimiz bylaısha órbidi.

-Bir kezde Taldyqorǵan jerinde shákirt daıyndadyńyz. Atyraý jerinde Gúlmaıdannyń mektebi deıtindeı mektep ashýǵa múmkindik bar ma?

-Atyraý óńirinde mýzykalyq kolledjder bar, mektepter de barshylyq. Jaqsy tárbıelep jatqan ustazdar da bar. Fılarmonııanyń basshysy Ǵadil Zeınelulynyń qoldaýymen birer jyl buryn fılarmonııanyń janynan óz mektebimdi ashtym".

Gúlmaıdan ákesi Súndet pen anasy Gúlzıranyń kelesheginen kóp úmit kútken qyzdarynyń biri. Bir úıde úsh ul, úsh qyzy tárbıelengenmen óner qýǵan osy Gúlmaıdan ǵana. «Meniń eń úlken ataǵym halqymnyń qurmeti» deıtin Gúlmaıdan ata-anasynyń senimin aqtap, halqyna tanymal ánshi boldy. Birer jyl buryn Gúlmaıdan Súndetqyzy Elbasymyzdyń bergen alǵys hatynyń ıesi boldy. Shyǵarmashylyǵyna 30 jyl tolýyna oraı «Mádenıet qaıratkeri» belgisine ıe boldy. Endigi áńgime ánshiniń búgingi jetken jetistikteri jaıly bolmaq.

-Osydan tórt-bes jyl buryn ózimniń shyǵarmashylyq keshimdi ótkizdim. Óz ánim «Elim meniń» dep atalǵannan soń keshimdi de «Elim meniń» dep atadyq. Fılarmonııanyń «Naryn» orkestrimen jáne Ózbektiń «Sogdıano»memlekettik ult aspaptar orkestrimen ár tilde án aıttym. Ol orkestrmen halyqaralyq baıqaýda tanysqanmyn. Ferýza Rafshanqyzy degen professor, sol orkestrdiń jetekshisi. Konservatorııanyń ustazdarynan quralǵan. Olar meniń dıskimdi alyp, orkestrge túsirip qoıǵan eken, alǵash men Tashkentke baryp kontsert qoıdym.

Bul orkestr meniń arnaıy kontsertimniń kórkin ashty jáne qazaqtyń kúılerin oryndady. Bul kontsertte qyzym da «Aısha bıbi», «Aqmańdaı áje» degen ánderimdi oryndady. «Aqmańdaı áje» degen ánim televızııalyq konkýrsta birinshi oryn alǵan bolatyn. «Aısha bıbi» áni «Araı-2005» dep atalatyn Shymkentte ótken án baıqaýynda bas júldeni aldy. Bul ánderdiń sózin Bekemgúl Batyrbekova degen aqyn jazǵan bolatyn.

«Toıdyń bolǵanyn da boladysy qyzyq» demekshi, Atyraý qalasynda Gúlmaıdan Súndetqyzynyń toıy dúrkirep ótti. Bul ánshiniń jerlesteriniń aldynda esep berý kontserti bolatyn. Alystan aýylyn ańsap kelgen Gúlmaıdan óz jerinen baq tapty. Eli erkeletip han kóterdi. Ánshi shyǵarmashylyǵymen shabyttana bildi.

Aqjaıyqtyń Aqkerbezi Frantsııa, Germanııa, Bolgarııa, Ispanııa, Ispanııa, Qytaı, Mońgolııa jerlerinde qazaq ónerin nasıhattady, qoshemetke bólendi.

Gúlmaıdannyń qazaq kınosyna da qatysqan kezderi bar. Ol 1996 jyly «Jambyldyń jastyq shaǵy» fılminde Burym rólindegi qyzdyń ánin oryndady. Al «Kóshpendiler» fılminde qazaq áıeliniń beınesinde kóriniske qatysty. Gúlmaıdan Súndetovanyń oryndaýynda Qazaq radıosynyń «Altyn qorynda» alpysqa jýyq án saqtaýly. Solardyń ishinde «Aýylyńa bir kelgende», «Qudiretti ún», «Mahabbatym ózimde» syndy óz ánderi bar.

Ánshi-sazger Gúlmaıdan Súndetqyzy jaıly «Arys» baspasynyń basshylary demeýshilik jasap, «Aqkerbez» atty kitap dúnıege keldi. Bul kitaptyń avtory - Arshagúl Toıbaı. Onyń ishinde jýrnalısterdiń 40 jyl boıy Gúlmaıdan jaıly jazǵan maqalalarynyń jıyntyǵy, arnaý óleńder, Arshagúldiń ánshiniń qadir-qasıetin ashqan «Aqkerbez» degen dastany jaryq kórdi.

Ónerimen qazaq halqyna tanymal bolǵan atyraýlyq ánshi, «Mádenıet qaıratkeri» belgisiniń ıegeri Gúlmaıdan Súndetova qońyraýdaı syńǵyrlaǵan únimen, tamasha ánderimen halqymen birge. Júrgen jerinde óner shoǵyn qyzdyryp júrgen ánshi-sazgerdiń áli de alar asýy bıik degim keledi.

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Altyn Imanbaeva