Amerıkalyq keıbir kompanııalardyń jaǵdaıy tym nashar

Munaı baǵasynyń quldyraýyna baılanysty Tehastyń munaı-gaz salasyndaǵy General Electric kompanııasy ári-sári kúı keshýde. Qurylym aldaǵy naýryz aıynan bastap jumysshy-qyzmetkerleriniń 45 paıyzyn «bostandyqqa» shyǵaryp salýdy josparlaýda.

Kompanııanyń mundaı qadamǵa barýyna, árıne, qarjy tapshylyǵy májbúr etip otyr. Budan bólek, AQSh-taǵy elektronıka ónimderin satýmen shuǵyldanatyn kompanııalar da tótep bere alar emes. Máselen, sońǵy kezderi Radio Shack atty alpaýyt bankrotqa ushyrady. Sonyń saldarynan 2 400 dúkenin satylymǵa qoıdy. Onyń 1 500-ge jýyǵyn eldegi Amazon kompanııasy satyp alýǵa nıet bildirýde. Sarapshylardyń aıtýynsha, orasan shyǵynǵa batqan Radio Shack qurylymy aktsııalarynyń quny 90 paıyzǵa quldyraǵan. Bul jyl basynan beri AQSh-tyń bankrotqa ushyraǵan iri qarjy ınstıtýttary men turalaǵan kásiporyndarynyń qatary qalyńdaı túskenin ańǵartady. Árıne, bul jaǵdaılar memlekettegi áleýmettik túıtkilderdiń kúrdelene túsýine áser etpeı qoımaıdy.

Oraıy kelgende aıta keteıik, búgingi AQSh-ta árbir besinshi bala joqshylyqtyń zardabyn tartýda. Sózimiz dáleldi bolýy úshin taıaýda júrgizilgen zertteý nátıjelerine kóz júgirtelik. 2008 jylǵy qarjy daǵdarysy bastalǵannan keıin jarytyp tamaq ishpeıtin amerıkalyq balalardyń sany 2 esege artqan. Perzentterin tamaqtandyrý úshin kóptegen ata-analar azyq-túlik bankterine udaıy alaqan jaıýǵa májbúr kórinedi. Memlekettegi Halyq sanaǵy bıýrosynyń málimetine qaraǵanda, elde 16 mıllıonnan astam jetkinshek bir tilim nan taba almaı, qysylyp otyrǵan otbasylarda turady eken. Qarjy daǵdarysy bastalǵan 2008 jylǵa deıin olardyń sany 9 mıllıondy quraǵan.

«Amerıkaǵa arnalǵan demokratııa» uıymynyń qoǵammen baılanys jónindegi dırektory Nıl Sroka «Elimizde ekonomıkany qalpyna keltirý jumysy múlde kereǵar jaǵdaıda júrgizilýde. Sonyń kesirinen jyly-jumsaqtyń barlyǵy tek aýqatty adamdarǵa ǵana buıyrýda. Al kúndelikti nápaqasyn ázer taýyp júrgen qarapaıym jurtshylyq úshin eshqandaı jaqsylyq bolmaı tur. Tipti, keıbir salalar boıynsha sóz qozǵaýdyń ózi qıyn. Qara halyqtyń jaı-kúıin oılap otyrǵan eshkim joq. Amerıkalyqtardyń 1 paıyzy baıyǵan ústine baıyp jatyr. Balalardyń 20 paıyzy ashtan ilmıip, bir tilim nanǵa qoly jetpeýde.

Sońǵy derekterge súıene sóılesek, AQSh ónerkásibi damyǵan 35 eldiń ishinde kedeılik taqsiretin tartyp otyrǵan balalar sany boıynsha ekinshi orynda tur. Bul máselede Qurama Shtattar tek Rýmynııaǵa ǵana jol beredi eken. Sarapshylardyń sózine qaraǵanda, baı men kedeı teńsizdigimen kúresý úshin birinshiden, eń tómengi jalaqy mólsherin kóbeıtý qajet kórinedi. Buǵan qosa, artyq jumys isteýge qatysty eńbek kelisimsharttaryn qaıta qaraǵan jón. Sondaı-aq, mamandar jumys isteıtin ata-analarǵa bala kútimine jaratatyn qarjy bólý júıesin qurý qajet dep esepteıdi.

Aıta keteıik, AQSh-tyń birqatar sarapshylary el prezıdenti Barak Obamanyń taıaýda aıtqan «orta taptyń ál-aýqatyn jaqsartý ishki saıasattyń basym baǵyty» degen sózine kekesinmen ún qatýda. Olar eger prezıdent bos sózden tyıylyp, júıeli jumys júrgizbese, onda memlekette qalyptasyp otyrǵan ekonomıkalyq-áleýmettik aýyrtpalyqtar jaqyn arada jeńildemeıdi dep sanaıdy.