Amerıka sýperjanartaýdyń oıanýynan ǵalamshar turǵyndarynyń jartysynan kóbi mert bolýy múmkin dep qaýiptenýde
ASTANA. QazAqparat - AQSh-ta taıaýdaǵy eki aptada Ielloýston janartaýy atqylaýy múmkin. Janartaý mamany Henk Hessler osyndaı boljam jasady, dep habarlady Rosbalt.
Janartaý Vaıomıng, Montana jáne Aıdoha aýmaqtaryn alyp jatyr. Ǵalymnyń aıtýynsha, janartaýdyń atqylaýy búkil álemdegi jahandyq ózgeristerge ákep soǵýy múmkin. Onyń aınalasyndaǵy qoryq pen radıýsy 1 myń 600 shaqyrymdyq aýmaqtaǵy tirshilik jer betinen óshedi. Amerıka qalyńdyǵy otyz santımetrden astam kúl astynda qalady. Sonymen birge, orasan úlken kúl massasy aýaǵa tarap, búkil ǵalamshardy jabady, bul Jerde klımattyń shuǵyl ózgerýine ákep soǵady, dep habarlady Planet-today.
Janartaý oıanýynyń qaýpi týraly ótken jyldan beri aıtylyp keledi. Bul alańdaýshylyqqa jerasty dúmpýleri negizgi sebep boldy. Sáýir aıynda 60 ret jer dúmpýy boldy, al 30 naýryzda tańerteń eń kúshti dúmpýdiń terbelisi 4,8 ballǵa jetti.
Sankt-Peterbýrg memlekettik ýnıversıtetiniń klımatologııa professory Gennadıı Menjýlın «Rosbaltqa» bergen túsindirmesinde Ielloýstoýn sýperjanartaýy atqylaýynyń búkil adamzatqa tıgizetin zalalyn saıasatkerler men ekonomıster jetkilikti baǵalamaı otyr, dep málimdedi. «Aýqymdy atqylaý kezinde kóterilgen kólemi bir tekshe shaqyrymnan astam kúl shyǵaryndylary Jerdegi temperatýrany tómendetýge soqtyryp qana qoımaıtyny belgili. Onyń saldarynan búkil ǵalamshardaǵy ósimdikter fotosıntezi deńgeıiniń tómendeýi eleýli bolmaq. Bul tómendeý kún radıatsııasynyń qalyńdyǵyn shamamen eki ese qysqartady, bul jaǵdaıda Jerdegi fotosıntezdiń tolyq toqtalýy jóninde aıtýǵa bolady. Buǵan negizgi eginshilik aýmaqtaryn birneshe ondaǵan santımetrge kúl basatynyn qosyńyz. Munyń barlyǵy birge adamzat birneshe jyldar boıy aýyl sharýashylyǵy daqyldarynan ónim ala almaıdy degendi bildiredi. Al búgingi kúni azyq-túliktiń álemdik qory bir aıǵa ǵana jetedi, azyq-túliktiń qoryn uzaq ýaqytqa jınaý tehnıkalyq sebeptermen múmkin emes. Sondyqtan da janartaýdyń atqylaýy tolyqtaı ashtyqqa jáne jer halqynyń basym bóliginiń mert bolýyna soqtyrady», - dep túıdi professor.
