ALTYBAI KÚMBEZІ
ybaı kúmbezi - HІH ǵasyrdyń aqyry - HH ǵasyrdyń basynda taraqty Altybaı batyrǵa arnap jasalǵan eskertkish-kesene. Eskertkish Qaraǵandy oblysyndaǵy Betpaqdalanyń Arqa jaq shetinde, Qýshoqy taýynyń mańaıynda, Shajaǵaı ózeniniń boıynda ornalasqan.
Kүmbez kirpishin jүn, maı aralastyryp ılegen. Sondyқtan ol jaңbyrғa da ezilmeı, daýylғa da үgilmeı saқtalyp keledi. Kүmbezdi tөrt bұryshty jobamen jasap, jan-jaғyn jұmyr baғanalarmen әshekeılegen. Қabyrғasynyң bıiktigi 2,5 metr, kүmbezi 3,5 metr, қalaýynyң eni 0,8 metr. Altybaı kүmbezi Қazaқstannyң balshyқtan salynғan halyқtyқ құrylystary eleýlileriniң biri. Keseneniң sharshy irgeligi joғarғy jaғy saңyraýқұlaқ sııaқty bitetin үsh tsılındrli sırek kezdesetin satyly kүmbezben jabylғan. Kүmbezdiң tabany men tөmengi tekshesi jұmyr jarty baғandarmen jәne shaғyn қýystarmen әshekeılengen, osyndaı қýystar kүmbezdiң joғarғy kemerinde de bar. Bұryshtary shırek baғandarmen bekitilgen mүrde jatқan tөmengi sharshy bөlik joғarғy bөlikten әdemi aıshyқty baғandarmen bөlingen. Kүmbezdiң ishi әktelgen, jaryқ tүsetin tesikteri bar. Eskertkishtiң jalpy bıiktigi 6 metr shamasynda. Soltүstik-batys jaғyndaғy esik ornyndaғy oıyқ bıiktigi 2 metr, eni 0,8 metr, jaқtaý maңdaıy doғa tүrinde keltirilgen. Eң aldynda dәliz tәrizdi tөbesi jabyқ қosymsha bөsket bar. Kүmbezdiң negizgi ғımaratyna jalғastyryp dinı ғұryptardy oryndaýғa arnalғan қorshaý salynғan.
Altybaı kүmbezi қazaқ sәýlet өnerinde өzindik ereksheligi bar құrylys bolyp tabylady.
Derek kөzi:
Қazaқstan ұlttyқ entsıklopedııasy, 1 tom
