Altynnyń qymbattaýy Qazaqstannyń qarjylyq «qaýipsizdik jastyǵyn» ulǵaıtty

Ulttyq banktiń deregine qaraǵanda, tamyzda altyn aktıvteriniń quny 48,17 mlrd dollardan 55,8 mlrd dollarǵa deıin kóterildi. Bir aıda ósim 7,62 mlrd dollar nemese 15,8 paıyz boldy. Al shetel valıýtasyndaǵy aktıvter kerisinshe 15,15 mlrd dollardan 14,78 mlrd dollarǵa deıin qysqaryp, 377 mln dollarǵa azaıdy.

Demek, halyqaralyq rezervtiń tamyzdaǵy 7,25 mlrd dollarǵa ósýin túgelge jýyq altyn aktıvteriniń ulǵaıýy qamtamasyz etken. Rezervtiń dollarǵa shaqqandaǵy baǵasy altynnyń naryqtaǵy quny ósken kezde avtomatty túrde artyp otyr. Tamyzda álemdik naryqta altynnyń bir gramy shamamen 130 dollardan 145 dollarǵa deıin qymbattap, bir aıda 11,2% ósken bolatyn.

Bul úrdistiń negizi buǵan deıin qalanǵan. Qazaqstan birneshe jyl boıy altyn-valıýta rezervindegi altynnyń úlesin joǵary ustap, otandyq óndirýshilerden altyn satyp alyp keldi. Sonyń nátıjesinde Ulttyq banktiń altyn qory iri kólemge jetti. World Gold Council deregi boıynsha, maýsym aıynyń sońynda Qazaqstan Ulttyq bankiniń altyn qory 361 tonna bolǵan. Altyn sol kezde Ulttyq banktiń halyqaralyq rezervteriniń shamamen 78%-yn alyp turdy. Endi álemdik naryqta altyn qymbattaǵan saıyn sol qordyń balanstyq quny da ósip otyr.

Munyń nátıjesi eldiń syrtqy qarjylyq qorǵanysynda anyq kórinedi. Ulttyq banktiń halyqaralyq rezervteri ǵana emes, Ulttyq qordyń valıýtalyq aktıvteri de joǵary deńgeıde tur. Tamyz sońynda Ulttyq qordyń aktıvteri 68,24 mlrd dollarǵa jetip, bir aıda 2,12 mlrd dollarǵa nemese 3,2 paıyz ósti. Halyqaralyq rezervter men Ulttyq qordyń valıýtalyq aktıvterin birge eseptegende, Qazaqstannyń syrtqy qarjylyq aktıvteri shamamen 138,8 mlrd dollarǵa jetti.

Halyqaralyq rezervtiń ulǵaıýy halyqqa ne beredi?

Bul kólem el úshin mańyzdy býfer sanalady. Ulttyq bank halyqaralyq rezervterdi, qajet bolsa, tólem balansynyń tapshylyǵyn jabýǵa, valıýta naryǵyna yqpal etýge, ulttyq valıýtaǵa degen senimdi qoldaýǵa paıdalanýǵa bolatyn joǵary ótimdi syrtqy aktıvter retinde ustaıtynyn ashyq jazǵan.

Rezervtiń ulǵaıýy Qazaqstannyń syrtqy kúızelisterge tótep berý múmkindigin kúsheıtedi. Munaı baǵasy tómendep, eksport túsimi qysqarsa, syrtqy qarjy naryqtaryndaǵy jaǵdaı qubylyp, ımport tólemderi ósse, qomaqty rezerv manevr jasaý múmkindigin arttyrady. Halyqaralyq rezervter Qazaqstannyń egemen kredıttik reıtıngin baǵalaǵan kezde de osy kórsetkishke mán beredi. Fitch Ratings Qazaqstannyń «BBB» reıtıngin rastaǵanda halyqaralyq rezervterdiń qomaqty kólemin eldiń kúshti jaǵy retinde ataǵan bolatyn.

Biraq rezervtiń búgingi kórinisi «Qazaqstannyń qolyna qosymsha 7 mlrd dollar tústi» degen sóz emes. Tamyzdaǵy ósimniń negizgi bóligi – qaıta baǵalaý áseri. Altyn qymbattaǵan kezde rezerv kóbeıedi, biraq altyn baǵasy tómendese, osy ósimniń bir bóligi keri qaıtýy múmkin.

Basqasha aıtsaq, Qazaqstannyń sońǵy jyldary altyn jınaý saıasaty dál qazir tıimdiligin kórsetip otyr. 2025 jyldyń sońynda Ulttyq banktiń altyn-valıýta rezervteri 65,4 mlrd dollarǵa jetip, bir jylda 19,6 mlrd dollarǵa nemese 42,8 paıyz ósken. Ulttyq qordyń aktıvterimen birge eldiń halyqaralyq rezervteri 129,3 mlrd dollarǵa jetken edi. 2026 jyly bul úrdis jalǵasty.

Alaıda rezervtiń jalpy kólemi ósip jatqanymen, onyń quramynda altynnyń salmaǵy burynǵydan da joǵary bola tústi. Óıtkeni rezervtegi valıýta aktıvteri jyl basynan beri 18,7 paıyzǵa qysqarǵan.

Ulttyq bank buǵan deıin rezervterdegi altyn úlesin tómendetip, altynnyń bir bóligin naryqqa satatynyn da habarlaǵan. Soǵan qaramastan altyn baǵasynyń joǵary bolýy Qazaqstannyń rezerv kórsetkishine kúshti oń áser berip otyr. Biraq «qaýipsizdik jastyǵynyń» bir bóligi altyn baǵasyna táýeldi degen sóz. Óıtkeni altynnyń qymbattaýy rezervti bir kúnde ulǵaıta alady. Al altyn kúrt arzandasa, rezervtiń dollarmen eseptegendegi kólemi dál sondaı jyldamdyqpen tómendeýi múmkin.

Aıta keteıik, altyn satyp alyp jatqan tek biz emes. Qytaıdyń ortalyq banki osymen 22 aı qatarynan altyn qoryn ulǵaıtyp otyr.

Tamyzdaǵy satyp alý kólemi 2023 jylǵy qazandaǵy kórsetkishke jaqyndady. Ol kezde Qytaı Halyq banki altyn qoryn bir aıda 740 myń ýntsııaǵa arttyrǵan edi.

Sonymen qatar Qytaıdyń valıýtalyq rezervteri de ósti. Tamyz aıynyń sońynda eldiń valıýta qory aldyńǵy aımen salystyrǵanda 19,5 mlrd dollarǵa ulǵaıyp, 3,4383 trln dollarǵa jetti. Osylaısha, kórsetkish ekinshi aı qatarynan ósip otyr.

Ulttyq qordyń jaǵdaıy

Ulttyq qordyń valıýtalyq aktıvteri tamyzda 68,24 mlrd dollarǵa jetti. Shildede bul kórsetkish 66,12 mlrd dollar bolǵan. Bir aıda qor aktıvteri 2,12 mlrd dollarǵa nemese 3,2% ósti degen sóz. Jyl basynda Ulttyq qordyń valıýtalyq aktıvteri 63,89 mlrd dollar bolǵan. Osylaısha segiz aıda aktıvter 4,35 mlrd dollarǵa nemese 6,8% artqan.

Qor aktıvteriniń ósýimen qatar, odan bıýdjetke qarajat alý jalǵasyp otyr. Qańtar-tamyzda Ulttyq qordan 2,53 trln teńge transfert bólindi. Ásirese maýsym jáne shilde aılarynda 460 mlrd teńgeden alynsa, tamyzda 208 mlrd teńge bólindi.

Ulttyq qordan valıýtalyq satý kólemi de aı saıyn qubylyp otyrǵan. Qańtarda 350 mln dollar, aqpanda 400 mln, naýryzda 400 mln, sáýirde 300 mln, mamyrda 500 mln, maýsymda 660 mln, shildede 700 mln, tamyzda 200 mln dollar satyldy. Segiz aıda jalpy 3,51 mlrd dollar satylǵan. 2026 jyldyń ekinshi toqsanynda qordyń ınvestıtsııalyq tabysy 2,92 mlrd dollar boldy.

1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha zańdy jáne jeke tulǵalardyń bankterdegi depozıtteri bir aıda ósip, jalpy kólemi 50 trln teńgege jýyqtady.

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agentteginiń málimetinshe, zańdy tulǵalardyń depozıtteri bir aıda 1,8% ósip, 22,5 trln teńgege, al jeke tulǵalardyń depozıtteri 1,3% artyp, 28,4 trln teńgege jetti.

Ulttyq valıýtadaǵy depozıtter kólemi de ulǵaıǵan. Bir aıda teńgedegi depozıtter 2,3% ósip, 41,2 trln teńge boldy. Al shetel valıýtasyndaǵy depozıtter 1,5% azaıyp, 9,7 trln teńgege deıin tómendedi. Agenttik muny, basqa faktorlarmen qatar, teńgeniń AQSh dollaryna qatysty 1,5%-ǵa nyǵaıýy aıasyndaǵy qaıta baǵalaýmen túsindiredi.