Altyn qymbattaı beredi: Daǵdarys kezinde aqshany qaıda salý kerek

52 kompanııa altyn óndiredi

Munaı sekildi altynnyń da baǵasy áskerı shıelenis kezinde kóteriledi. Mysaly, 2003 jyly AQSh Irakqa basyp kirgen kezde altyn baǵasy 5–6 paıyzǵa ulǵaıdy, 2022 jyly Reseı-Ýkraına daǵdarysynda 2 000 dollar deńgeıinen joǵarylady. Mine, endi úrdis jalǵasyp, Irannyń aınalasyndaǵy ahýal kezinde altynnyń bir ýntsııasy shamamen 4 674-5 500 dollarǵa jetti.

Ekonomıst Saparbaı Jobaevtyń paıymdaýynsha, altyn qunynyń qymbattaýyna tek geosaıası máseleler áser etip otyrǵan joq, oǵan álemdik aqsha massasynyń kóbeıýi de sebep.

– Dúnıejúzinde aqsha massasy kóbeıip jatyr. AQSh, Qytaı, Eýropa elderi óte kóp kólemde aqsha jınaýdy ádetke aınaldyrǵan. Mysaly, 5 mln ǵana halqy bar shaǵyn Norvegııa memleketiniń 1 trln 200 mlrd dollorlyq turaqtandyrý qory bar.

Bul qarjy jaı jatpaıdy, jınalǵan qarjy senimdi aktıvke salyný kerek. Ádette mundaı qarajat shıkizat óndirýge arnalǵan iri ınvestıtsııalyq jobalarǵa baǵyttalatyn. Alaıda Qytaıdyń órkendeýine baılanysty ondaı ınfraqurylymdyq jobalardy, strategııalyq nysandardy salý ońaı bolyp ketti, ıaǵnı shyǵyndy aqtamaıtyn salaǵa aınaldy.

Onyń ústine, Tramptyń qubylmaly saıasatynyń áserinen iri halyqaralyq jobalardyń keleshegi belgisiz bolyp qaldy. Sondyqtan álem elderi men iri ınvestorlar qoryndaǵy aqshany altynǵa salýǵa májbúr. Sebebi altynǵa árqashan suranys joǵary, ejelden kele jatqan eń senimdi aktıv, – dep túsindirdi sarapshy.

Álem elderi qarjy júıesiniń mundaı reaktsııasyna ábden úırengen. Turaqsyzdyq bola qalsa, altyn qoryn molaıtyp, kerek kezde eksporttaýǵa beıimdele bildi.

Qazaqstan da osyǵan uqsas saıasat ustanyp keledi. Ásirese, altyn rezervin kóbeıtýge basymdyq beredi. Máselen, sońǵy jıyrma jylda altyn rezervteri aıtarlyqtaı artyp, álemdik reıtıngte altynshy orynǵa turaqtadyq: 2000-2024 jyldar aralyǵynda altyn qory shamamen 227 tonnaǵa ósti. Ulttyq banktiń dereginshe, qazir altyn portfeliniń kólemi - 47,2 mlrd dollar, bul - jalpy altyn‑valıýta rezervteriniń 71,9%-yna jýyq.

Ulttyq bank altyndy qaıdan alady?

Qazaqstanda altyn óndirisi aýqymdy. Ónerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń deregine sensek, elde altyn óndirýge ruqsaty bar 52 kompanııa tirkelgen:

• Abaı oblysynda – 13,
• Jambyl oblysynda – 8,
• Aqmola oblysynda, – 7,
• Qaraǵandy oblysynda – 7,
• ShQO – 4,
• Almaty oblysynda – 2 kásiporyn bar.

Budan ózge Ulytaý, Pavlodar, Túrkistan oblystarynda da ken oryndary jumys isteıdi. Jalpy 52 kásiporyn jylyna orta eseppen 40 tonna altyn óndiredi. Mundaǵy baǵaly metaldyń negizgi satyp alýshysy da – Ulttyq bank. 5 jylda Ulttyq bank otandyq óndirýshilerden 329 tonnadan astam affınırlengen altyn satyp alǵanyn bilemiz.

Qazaqstan nege altynǵa qumar?

Qazaqstannyń altyn qory tek otandyq ónimnen turmaıdy. Ulttyq bank syrtqy naryqta da belsendi satyp alýshy sanalady. Máselen, ótken jyly Qazaqstan altyn satyp alýdan álemde 2-orynǵa shyqqan bolatyn. Dúnıejúzilik altyn keńesiniń (World Gold Council) málimetine sáıkes, 2025 jyldyń qańtar-qarasha aılary aralyǵynda ortalyq bank 49 tonna altyn enshilegen.

Ekonomıst Saparbaı Jobaev munsha kólemdegi altynnyń qordy tolyqtyrýdan da ózge qyzmeti bar dep esepteıdi. Úkimet altyndy teńgeni nyǵaıtýdyń bir quraly retinde paıdalanyp keledi.

– Ortalyq bankterdiń negizgi maqsaty óz ulttyq valıýtasynyń satyp alý qabiletin saqtaý, ıaǵnı ınflıatsııany tejeý ekenin túsinýimiz kerek. Valıýta kúshin altyn-valıýta áseri belgileıdi. Máselen, keıde teńge óte quldyrap, dollar ósip ketedi. Sol kezde Ulttyq bank altyn-valıýta rezervinen nemese Ulttyq qordan valıýtalyq ınterventsııa jasap, ıaǵnı bırjaǵa valıýta tastaý arqyly baǵany ustap turýǵa áreket jasaıdy. Qazir Ulttyq banktiń altyn-valıýta qory 65 mlrd dollar shamasynda. Altynnyń baǵasy kóbeıgen shaqta ol qor da kóbeıip turady, – dedi Saparbaı Jobaev.

Spıkerdiń paıymdaýynsha, altyn – tek turaqtandyrý quraly, elder ony esep aıyrysý úshin qoldanbaıdy. Tarıhta 1865 jylǵa deıin memleketter arasyndaǵy úlken esep aıyrysý altynmen bolýshy edi: Eýropa, Azııa altynmen esep aıyrysyp keldi. Alaıda 1976 jylǵy ıAmaıka halyqaralyq konferentsııasynan keıin atalǵan ádis tolyq toqtatyldy.

Qazaqstannyń altyn satyp alýǵa qulyq tanytýyna taǵy bir sebep bar. Ol – halyqaralyq mindetteme. Biz 1992 jyly Halyqaralyq valıýta qorynyń múshesi boldyq. Uıym erejesine sáıkes ár el eń azy 6 aılyq ımport kólemine teń altyn qoryn saqtaýy kerek. Árıne, Qazaqstan mejeni áýelgi onjyldyqta oryndap tastaǵanymen, álem elderi sekildi jarty jyldyq qormen shektelgisi joq. Qazir osy mindettemeni oryndaý úshin ári básekeden qalmaýdyń amalymen altyn kóbeıtý beleń aldy.

Ahýaldyń taǵy bir oń tusy, eger Ulttyq bank altyn-rezerv qoryn toqtaýsyz ulǵaıta beretin bolsa, álemdik arenada memlekettiń qarjy-ekonomıkalyq turaqtylyq kórsetkishi joǵarylaıdy. Demek, ózge memleketter nesıe beretin kezde bizdegi altyn rezervtik qordyń kólemin esepke alyp, qaryzdy tómen paıyzben usynýy yqtımal. Bul - ekonomıkaǵa kóp kómek.

Altyn paıdasy: senim men kapıtal

Ekonomıst Saparbaı Jobaev altyn qorynyń úsh paıdasy bar dep otyr.

Birinshiden, altyn kapıtal retinde tıimdi. 1944 jyly Bretton-Výds konferentsııasynda (Bretton Woods Conference) altyndy tek dollarmen baılanystyrǵan edi. Al 1976 jyly ıAmaıka valıýta konferentsııasynan keıin altyn erkin taýarǵa aınaldy. Bul kapıtal bolyp eseptelinedi.

Ekinshiden, altyn – taza ári buzylmaıtyn, túrli qyshqylǵa tózimdi metall. Oǵan qosa kóp zergerlik buıym altynnan jasalady. Bul - baǵaly metaldy kez kelgen ýaqytta naryqqa shyǵarýǵa bolady degen sóz.

Úshinshiden, altyn iri ónerkásip ónimderine paıdalanylady. Ǵarysh kemelerinde, joǵary tehnologııalarda altyn elementi quramdas bólik sanalady. Bul baǵyttar - álemniń jetekshi salalary jáne aldaǵy onjyldyqta óndiris kólemi kóbeımese, azaımaıdy. Sondyqtan altyndy saqtaý mańyzdy.

– Óte kóp mólsherde altyn óndiretin elder Kanada, Aýstralııa, AQSh, Reseı, Qazaqstan, Ózbekstan, Qytaı jáne Ońtústik Afrıka memleketteri. Altyndy áshekeıde ne ónerkásipte qoldanady dedik. Al Úndistan men arab memleketterinde altynnyń synyǵy kóp. Olar áshekeılerden, eski tehnologııalyq qondyrǵylardan óte kóp altyn óndiredi. Biz de mundaı ádispen óndiremiz, biraq qazyp alatyn altynnyń úlesi joǵary, – dedi sarapshy. 

Keıingi aılarda halyq arasynda altyn satyp alý úrdisi bastalǵandaı. Ótken jyly azamattar 40 myńǵa jýyq altyn quımasyn satyp alǵan.

Jalpy Ulttyq bank otandyq naryqqa altyndy birneshe arnamen jetkizip otyr. Alǵashqysy – ekinshi deńgeıli bankter jáne aıyrbastaý pýnktileri arqyly sertıfıkattalǵan altyn quımalaryn satady.

Kelesi ádis – Ulttyq banktiń aýmaqtyq fılıaldary men Astana International Exchange (AIX) bırjasynda ınvestıtsııalyq monetalar satý. Satyp alýshynyń keıin ınvestıtsııalyq monetany UKI fızıkalyq monetasyna aıyrbastaý múmkindigi bar.

Alaıda halyq ınvestıtsııalyq monetalarǵa qaraǵanda altyn quımalardy kóbirek satyp alatyn bolǵan. Mysaly, 2025 jyly Ulttyq bank ekinshi deńgeıdegi bankter men aıyrbastaý pýnktilerine 886,3 keli altyn quıma satty. Al ekinshi deńgeıdegi bankter men aıyrbastaý pýnktileri halyqqa shamamen 1,2 tonna ólshengen quıma satqan.

Aıta keterligi, Ulttyq bank altyn quımalar satylymynyń kólemin aldaǵy eki jylda jylyna 1,0-1,5 tonna deńgeıinde saqtaǵysy keledi. Al altynnan jasalǵan ınvestıtsııalyq monetalardy (BARYS, KOKBORI ı UKI) jylyna 45-50 keli deńgeıinde ustaýǵa nıetti.

Búginde sarapshylar altynnyń baǵasyna qatysty boljam aıtýǵa qulyqsyz. Biri baǵaly metall baǵasynyń ósýin ýaqytsha áser sanasa, biri altyn quny endi 20 paıyzdan artyq tómendemeıdi degen pikirde.

– Buryn krıptovalıýta shyqqanda kóp qarjy sol baǵytqa ketkenin bilemiz, tipti 1 bitcoin 120 myń dollarǵa deıin qymbattaǵan edi. Qazir 75-80 myń dollarǵa deıin túsip, úshten bir qunyn joǵaltty. Biraq altynǵa qatysty mundaı boljam aıtý qısynsyz. Qazir altynǵa degen senim aktsııa, oblıgatsııa, krıptovalıýta, munaı, metall sekildi aktıvterden joǵary bolyp tur. Shıkizat pen aktsııalardyń baǵasy ózgerýi múmkin, al altynnyń baǵasy ózgerissiz qalady. 

Eger AQSh-tyń monetarly saıasaty ózgermese, alda altynnyń baǵasy ósetini anyq. Bári álemdik geosaıası jaǵdaıǵa baılanysty: tynyshtyq kezinde baǵa turaqty, alasapyran shaqta – sharyqtaýy zańdy, – dep túıindedi spıker.

Ótken jyly Qazaqstan halyqaralyq rezervti 19,9 mlrd dollarǵa ósirdi. Ulttyq bank rezervteriniń ósimi tolyqtaı derlik monetarlyq altyn esebinen bolǵan. Onyń qory bir jylda birden 23,4 mlrd dollarǵa (98%) artyp, 47,2 mlrd dollarǵa jetti. Jeltoqsan aıyndaǵy ósim qarqyny 6% boldy. Álemdik altyn baǵamy osy qarqynmen óse berse, eldiń ekonomıkalyq áleýeti nyǵaıa túsedi degen sóz.