Alty til biletin polıglot Óskemende kitaphanashy bolyp jumys istep júr
ÓSKEMEN. KAZINFORM — Óskemendegi kitaphanada jumys isteıtin Almas Asqaruly 6 tilderin tolyq meńgergen. Atap aıtqanda, qazaq, aǵylshyn, túrik, ázerbaıjan, túrikmen jáne orys tilderi. Budan bólek, parsy, ýkraın tilderinde erkin sóıleı alady. Kazinform tilshisi ony áńgimege tartyp, munsha tildi qalaı úırengenin surap kórdi.
Almas Asqaruly Aqtaýdyń týmasy. Bala kúninde ǵaryshker bolýdy armandaǵan. Tarıhqa da qyzyǵýshylyǵy erekshe.
— Kishkentaı kúnimde arheolog ta bolsam deıtinmin. Jalpy, jaqyndarymnyń arasynda menen ózge kóp til biletinderi joq dep oılaımyn. Deı turǵanmen ár qazaqstandyq kem degende eki til biledi. Al ata-anam Keńes úkimeti kezinde Túrikmenstanda dúnıege kelgen. Anam túrikmen tilin ájeptáýir biledi, — deıdi Almas.
Polıglot kitaphanashy búginde Óskemendegi Qazaqstan-Amerıkandyq erkin ýnıversıtetinde «Eki shet tili» mamandyǵy boıynsha sońǵy kýrsta oqyp jatyr. Bıyl dıplomyn alady.
Onyń aıtýynsha, jumysqa da erte aralasqan. Kámelet jasqa tolǵan soń Aqtaý qalasynda qutqarýshy bolyp alǵash jumysqa turdy. Ómirlik tájirıbeni sol jerde júrip jınaǵan.
— Shyǵys Qazaqstanǵa 2022 jyldyń qyrkúıeginde keldim. Jalpy, eń alǵash túrki tilderin úırendim. Ózindik qıyndyǵy jáne ony úırenýdiń tıimdi tustary da joq emes. Álemde 20-ǵa tarta túrki tili bar, — deıdi keıipkerimiz.
Bala kezinde ata-anasymen Túrikmenstanǵa jıi baryp turypty. Sol halyqtyń arasynda júrgendikten be, tildi úırený kezinde asa bir qınala qoımaǵan.
— Kerisinshe, óte qyzyq boldy. Búginde túrikmenshe emin-erkin sóıleımin deı alamyn. Negizinde kóp til bilýdegi naqty bir maqsat joq mende. Ony bylaısha sıpattap kóreıin: ár halyqty jaqsy tanyp-bilý úshin onyń ana tilinde sóıleý keremet ádis. Til úırenýdiń túrli tásili bar. Biraq ár adamnyń qabyldaý óresi men ıkemi bólek, — deıdi Almas.
Shynymen de, biriniń qoldanǵan amaly basqasyna ótpeıdi. Keıipkerimiz bergen keńeske súıensek, qaı tildi úırengiń keledi, ózińdi sol tilmen qorshaý kerek. Qalaısha? Soǵan saıatyn vıdeo, kontentter kórip, barynsha sol tilde oılaýǵa tyrysqan jón. Adamnyń jan-dúnıesi sonymen únemi baılanysyp turýy tıis.
— Osy ýaqytta alty til bilemin. Olar: qazaq, aǵylshyn, túrik, ázerbaıjan, túrikmen jáne orys tilderi. Budan bólek, Aqtaýda júrgende parsy tilin kóp-kórim úırenip qaldym. Irannan kóship kelgen qandasymyz úıretken edi. Alys aǵaıynym desek te bolady. Búginde parsy tilinde jaza alamyn, oqı alamyn jáne azdap A1, A2 deńgeıde suhbattasa alamyn. Ýkraın tilinde jaqsy sóıleımin, — dedi Almas.
Keıipkerimizdiń oıynsha, kez kelgen adam qandaı da bir slavıan tilin bilse, ary ketse jarty jyl ishinde ýkraın tilinde sóılep ketedi.
Almas Asqaruly 2024 jyly Ázerbaıjanǵa alǵash ret barǵan. Oǵan deıin jergilikti halyq sózin az-maz túsingenimen, tereńine boılaý qıyndaý bolypty.
— Ázerbaıjan tili túrki tiline birshama uqsaıdy. Eger qazaq tili nemese qandaı da bir túrki tilin bilseńiz, ázerbaıjan jurtymen jyldam uǵynysyp ketesiz. Ol jaqtyń halqy kóbinese óz ana tilinde, keıbiri aǵylshynsha sóıleıdi. Sol ortada bir apta júrgendikten be, ázerbaıjan tilin tez úırenip ketkenime ózim de tańqaldym. Bir qarasam, jergilikti turǵynǵa oıymdy qaz-qalpy jetkizip tur ekenmin, — deıdi Almas.
Qazir ol Oralhan Bókeı atyndaǵy qalalyq kitaphanada jumys isteıdi. Túrli vıdeolar túsiredi, oqyrmandy mekeme jumysymen tanystyrady. Rýhanııat ordasynda aldaǵy ýaqytta sheteldik kitaptardy qazaq tiline nemese qazaq tilindegi eńbekterdi ózge tilderge aýdarý jaǵy qarastyrylýda. Almas ta buǵan óz úlesin qosýǵa ázir.
Sóz arasynda keıipkerimizden «Ózge tilderdi meńgergende qazaq tilin umytyńqyrap qalǵan joq pa?» dep suradyq. Almas buǵan kidirmesten jaýap berdi.
— Kazakh Grammar paraqshasynda «Ózge tildi qurmette, óz tilińdi bil» dep jazylǵan. Adam balasy óz ultyn súıip, sol tilde ǵana sóıleý arqyly ony altyn qazyq qylyp bekitedi. Babalarymyz «Tili quryǵan eldiń ózi de qurıdy» dep bosqa aıtpaǵan. Óz basym ózge tilderdi úırený arqyly qazaq tilin odan ári tereń meńgerý múmkindigine ıe boldym. Bir esepten basqa tilde taza sóıleýge tyrysý arqyly memlekettik til mártebesin tómendetip almaýǵa talpynasyń, — dedi Almas Asqaruly.
Polıglot kitaphanashynyń otbasy men jaqyndary Mańǵystaý oblysynda turady. Batys óńirinen Shyǵysqa myńdaǵan shaqyrym jol júrip kelgen jigittiń Óskemende týysy joq bolsa da, óndiristi qaladaǵy ómiri bilimmen, izdenispen órilip keledi. Qazirgi jetistigimen qosa, qytaı tilin úırenýge nıetti. Sebebi, onyń qoldanys aıasy álem boıynsha keńeıe túsken. Eýropalyq tilder de josparynda bar. 2025 jyldyń tamyz aıynda elordaǵa baryp, «IFLA-2025» dep atalatyn kitaphanashylardyń ǵalamdyq dıalogyna qatysqan. Onda aýdarmashy qyzmetin atqaryp, sheteldikterge Astanany kórsetti.
— Barynsha damyǵan elderdiń tilin úırenip, tehnologııasymen jaqyn tanysqym keledi. Roman tiline jatatyn ıspan, ıtalıan, portýgal, onymen qosa nemis tilin meńgerýdi kún tártibine qoıdym. Parsy tilin úırený arqyly arabsha uǵa bastadym, — dedi úzdiksiz izdenis ústindegi keıipkerimiz.
Eske salsaq, buǵan deıin AQSh-ta turatyn Kamıla Farr esimdi boıjetken qazaq tilin 3 jylda onlaın úırenip alǵanyn jazǵanbyz.