«Altaı baly» elimizdiń brendine aınaldy

Altyn kúzdiń basy jyl saıyn óskemendikter úshin «Altaı baly» festıvalimen bastalyp keledi. Sary ara, bal jalaǵan qonjyq, shyǵystyń lala gúldi taý, dalasy... bári, bári kelip jaıǵasa qalǵan ortalyq alań bul kúni úlkendi de, kishini de ádemi kórinisimen, ásem áýenimen, árıne, táp-tátti balymen eriksiz úıirip áketti.

Bal jármeńkesine Óskemen qalasy men Glýbokoe aýdanynyń omartashylary belsene qatysty. Oblys ortalyǵynan 22, Glýbokoe aýdanynan 22 ara sharýashylyǵy, Zyrıan aýdanynan 17, Ulan aýdanynan 16, Katonqaraǵaı aýdanynan 13 ara sharýashylyǵy kelip, satyp alýshylarǵa túıe japyraq, qaraqumyq, taý, dala shópteri men gúlderiniń baly sııaqty til úıirgen túrli-túrli bal sorttaryn usyndy. Glýbokoe aýdanynyń omartashylary jármeńke ótken jarty kúnniń ishinde segiz tonna bal satyp úlgerdi.

Óskemendikter men qala qonaqtary kúzgi bal jármeńkesine bul joly da kóp jınaldy. Jasy da, qarııasy da bar qalyń el jeke-jeke palatkalarǵa qoıylǵan oblysymyzdyń ár óńirinen kelgen alýan túrli baldyń dámin tatyp kórip, satyp aldy. 

-Kópshilik el Katonqaraǵaıdyń balyn jaqsy dep tańdaı qaǵyp jatady, ol ras, talasym joq. Áıtse de, maǵan Úrjardyń baly, «donnıgi» qatty unady, hosh ıisi men emdik qasıeti jaǵynan jáne baldan kádimgi dala gúliniń nári anyq seziledi. Baldyń ydysyn asha salysymen hosh ıisi burq ete qaldy, dertke dárý naǵyz «Altaı baly» ekenin birden ańǵardym. Mine, kezekke turyp satyp aldym, halyq ústi-ústine kelip jatyr, - deıdi Glýbokoe aýylynan qaladaǵy balalaryna kelgen Halıda Tursynhanova.

Halıda apaı maqtaǵan bul baldy jınap alyp jatqan úrjarlyq omartashy Shákirjan Baıanov eken. Kóldeneń aýylynda turatyn omartashy jármeńkege 500 keli bal alyp kelipti. Aqshyl tústi qoıýlaý kelgen «donnık» - túıe jońyshqa shóbiniń baly da, taý shópteriniń móldiregen sary, qońyr baly da bar ishinde. 89 jyldan beri omartashylyqpen aınalysyp kele jatqan «Altyn bal» sharýa qojalyǵynyń ıesi aýdan omartashylarynyń baldy shekaralas Qytaı eline de shyǵaryp jatqandyqtaryn aıtty. Shákirjan aǵanyń aıtýynsha, ol eldegiler shyǵystyń balynyń qasıetin, joǵary sapasyn qatty baǵalaıtyn kórinedi. Elimizge týrıstik saparmen kelgen sheteldikter de qazir aldymen «Altaı balyn» izdeıtin boldy. «Altaı baly» búginde bir ǵana shyǵystyń emes, búkil elimizdiń betke ustar brendine aınaldy. 

Úrjarlyq omartashylar shyǵystyń balyn eksportqa shyǵaryp jatsa, zaısandyqtar ara ustaýdy endi ǵana qolǵa alyp jatyr. Úsh jyldan beri ara ósirýge kirisken Úlken Qaratal aýylynyń turǵyny Aıyp Salbanov orman, toǵaıly Aqshı telimindegi omartasynan jármeńkege Zaısannyń balyn ákeldi. Aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń mamany Ermek Ádilbaev: «Aýdan tarıhynyń shejiresinde sonaý patsha zamanynda, 1905 jyly Zaısannyń baly Nıý-Iorktegi kórmege deıin barǵany týraly derek bar. Zaısannyń sol áıgili balynyń atyn qaıtadan shyǵarmaqpyz, qazir «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly ara ustaımyn degen nıetpen nesıe alyp jatqandar bar» deıdi.

Ara sharýashylyǵy, omartashylyq asa qarqyndy damyp kele jatqan aımaqtarymyzdyń aldynda Katonqaraǵaı aýdany tur. Bıyl bul aýdanda «Katonqaraǵaı shárbáti» degen omartashylardyń úlken kooperatıvi qurylǵan bolatyn. Osy kooperatıvtiń 22 múshesi jármeńkege 20 tonna bal ákeldi. Kooperatıv talaıdan beri kele jatqan kúrmeýli máselelerdiń birazyn sheship te úlgeripti. 33 ara sharýashylyǵynyń basyn biriktirgen ujym aldymen ónimdi ótkizýdiń amalyn izdestirip, baldy arnaıy ydystarǵa quıyp, qaptap satatyn óndiris ornyn ashqan. Kooperatıv músheleri ózderi qosylyp, 20 mln. teńgege satyp alǵan «Medofıt» dep atalatyn reseılik qural-jabdyqta qaptalyp, shyǵarylǵan bal ónimderi endi Qazaqstan qalalarymen birge Qytaıǵa ótkiziledi.

- Bıyl Qytaıǵa 250 tonna bal shyǵaramyz. Jýyqta Beıjińnen kelgen kásipkerler baldyń quramyn taldap, tekserýge synama alyp ketti. Eksporttaýdyń, sanıtarlyq, veterınarlyq qaýipsizdik talaptarynyń qujattary jasalyp, daıarlandy. Qazirgi kúni aýdanda 437 omarta sharýashylyǵy, 21 myń ara uıasy bar. Aýdanda jyl saıyn 400 tonnadan artyq bal óndiriledi. Eń basty másele baldy ótkizý bolyp kelgen, qazir onyń tetikteri tabylyp, óńirimizde omarta ustaýshylar kóbeıip jatyr, - dedi shyǵystyń eki brendi: maral men baldyń mekenindegi, ólkesindegi omartashylyqtyń keleshegi týrasynda Katonqaraǵaı aýdandyq aýyl sharýashylyǵy jáne kásipkerlik bóliminiń basshysy Raqymǵalı Baıgereev.

Jastyǵyńdy saqtaǵyń kelse, bal je

2010 jyly oblysta 39, 8 myń omarta sharýashylyǵy bolsa, 2016 jyly aımaqta olardyń sany eki esege kóbeıip 77,4 myńǵa jetip otyr. Shyǵysta jyl saıyn ótkizilip kele jatqan dástúrli bal festıvaldary, jármeńkeleri oblysta ǵana emes, elimizde ara sharýashylyǵynyń qaıtadan órkendeýine ózindik yqpalyn tıgizýde. Kóptegen oblystarda bizdegideı omartashylar qaýymdastyǵy qurylyp, olar «Bal ara» ulttyq omartashylar odaǵynyń bir qurylymy bola otyryp, bal óndirisin arttyrýǵa, omartashylardy daıarlaýǵa, salany damytýǵa úles qosýda. Oblystaǵy ara ósirýshi kásipkerler Polsha, Izraıl, Túrkııa, Ýkraına, Reseıdegi omartashylar ortalyǵynda bolyp, tájirıbe jınaqtap qaıtqan. Omartashylarymyzǵa oblystyq bıýdjetten sýbsıdııa berilip keledi.

- Bal festıvalin ótkizýdegi basty maqsat - oblysta ara sharýashylyǵyn odan ári órkendetý. Áıgili Altaı balyn óndirýdi arttyryp, ónimniń tutynylý naryǵyn keńeıte berý, omartashylardy óz kásibine yntalandyrý, - dedi jármeńkege kelgen omartashylar ortasynda bolyp, ónimderimen tanysqan oblys ákiminiń orynbasary Dúısenǵazy Mýsın.

Ataqty medıtsına ǵulamasy Ábý Álı ıbn Sına «Jastyǵyńdy saqtaǵyń kelse, jıi bal je» degen. Omartashylar jármeńkege baldyń ózimen birge balaýyzy, tunbasy tárizdi aranyń adam aǵzasyna, densaýlyǵyna, ajaryna paıdasy mol alýan túrli ónimderin qoıdy. Ara sharýashylyǵynyń bul ónimderin ádeıilep kelip satyp alyp jatqan kosmetologtar da boldy.

Eń sapaly ónim -Makarovtyki
Festıval sońynda oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Qonysbaı Tóleýbekov úzdik shyqqan omartashylardy marapattap, eńbekterine tabys tiledi. Aýyl sharýashylyǵy, taǵamtaný, kásipkerlik salasy mamandarynan quralǵan komıssııa músheleri V - bal festıvaliniń jeńimpazdaryn tórt atalym boıynsha anyqtady.

«Baldyń joǵary sapasy úshin» atalymy boıynsha:

Bas júlde Rıdder qalasynan kelgen «Makarov» JK berildi.
1-oryn - Zyrıan aýdany, «Tkachev» JK.
2-oryn, Glýbokoe aýdany, «Pýzev» JK.
3-oryn, Ulan aýdany, «Shýlıko M.M.» JK.

Ara sharýashylyǵynyń damýyna qosqan úlesi atalymy boıynsha:

1- oryn - aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty, «ShQO omartashylar odaǵy» JShS ǵylymı qyzmetkeri Rıb Rıngoldqa;
2- oryn Kókpekti aýdanyndaǵy «Fatselııa» ShQ jetekshisi Alekseı Sharovqa;
3- oryn Glýbokoe aýdanynyń «Valıev V.V.» JK ıesi Vıktor Valıevke berildi. 

Ara sharýashylyǵyna ınnovatsııalyq tehnologııalardy engizgeni úshin atalymy boıynsha:

1-oryn Glýbokoe aýdanynyń «Paseka Tereşenko» basshysy Artem Rýkavıtsınge;
2-oryn Glýbokoe aýdanynyń «Býnkova N.N.» JK ıesi Natalıa Býnkovaǵa;
3-oryn Katonqaraǵaı aýdanynyń «Qasenov» ShQ jetekshisi Dosan Qasenovke berildi. 

Kórme -saýda pavılonyn úzdik kórkemdegeni úshin atalymy boıynsha: 

1- oryn «Altaı baly» AShK;
2- oryn Katonqaraǵaı aýdanynyń «Shárbat» AShK;
3-oryn Óskemendegi «Aıtas» bal ortalyǵyna berildi.
Tórt atalym boıynsha jeńimpaz atanǵandardyń bárine baǵaly syılyqtar tabystaldy

Janargúl Muqataı