Almatydaǵy kórmege Osman ımperııasynyń Qazaqstanmen baılanysy týraly qujattar qoıyldy
ALMATY. QazAqparat - QR Ortalyq mýzeıinde «Osmanly memleketi men Orta Azııa handyqtary qarym-qatynastarynyń qujattary» atty kórmesi ashyldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Búgin bizdiń mýzeı tórinde Osman memleketi men qazaq handyǵy arasyndaǵy, musylman memleketteri arasyndaǵy qarym qatynastyń tarıhynan syr shertetin úlken kórme ashylyp jatyr. Bul óte qýanyshty nárse. Kúni keshe bizde memleket bolmaǵan degen áńgimeler boldy. Bizdegi qujattardyń kóbisi Reseı ımperııasy, negizgi izdenister baǵyty orys, aǵylshyn tilindegi qujattar bolatyn. Búgingi kórmege qoıylǵan júzdegen jyl tarıhy bar Osman memleketiniń qujattary olardyń arhıvterinde jatqan qujattardyń qazaq oqyrmanyna kórsetilgen eń alǵashqy qarlyǵashy. Ony aıtyp turǵanym, óskeleń tarıhshylar, izdenýshiler úshin tarıhı izdenistiń jańa baǵyty desek bolady. Túrkııa men Qazaqstan eliniń dinimiz, tilimiz bir, mádenıetimiz ortaq. Túrik memleketi arhıvterinde qansha qujattar bar biz bile bermeıtin. Sonyń bári jaryqqa shyqsa, qazaq tarıhyna qosylatyn ólsheýsiz úles dep oılaımyn», - dedi QR Ortalyq mýzeıi dırektorynyń orynbasary Beıbitqalı Qaqabaev.
Kórmege Osmanly memleketi men Orta Azııa handyqtarynyń qarym-qatynastaryn baıandaıtyn 40 qujat qoıylady. Olardyń barlyǵy Túrkııa memleketine qarasty Osmanly muraǵatynan alynǵan. Bul qujattardyń arasynan qazaq hany Muhammet Qaıyp han men Osmanly sultanynyń 1713 jyly jazylǵan hattary sııaqty derekter Qazaqstan halqyna tuńǵysh ret usynylady.
Sondaı-aq Buhara, Hıýa jáne Qoqan handyqtary men Osmanly memleketiniń qarym-qatynastaryn kórsetetin basqa hattar, Túrkistan aımaǵynyń Berlınde basylǵan kartasy (1862 jyl) tárizdi mańyzdy derekter men kartalar bar.
Eksponattardyń arasynda Túrkııa memlekettik arhıviniń tartýy retinde qazaqtardyń Túrkııaǵa kóshýine qatysty qosymsha qujattar da boldy.
Kórmeniń ashylýynda Túrkııa Respýblıkasy Premer-Mınıstrligine qarasty Memlekettik muraǵattar basqarmasynyń bas dırektory, professor Ýgýr Únal, Qazaqstandyq arhıv qyzmetkerleri men tarıhshylar bas qosty.
Kórme Osman ımperııasynyń XVIII-XIX ǵǵ. ortasyndaǵy Orta Azııa memleketterimen qarym-qatynasyndaǵy syrtqy saıası qyzmetiniń tarıhyn beıneleıdi jáne kelýshilerge Túrkııanyń memlekettik muraǵaty usynǵan muraǵattyq qujattarmen tanysýǵa múmkindik beredi.
Kórmege Qazaq hany Qaıyp Muhammedke joldanǵan sultan hatynyń kóshirmesi (1713 jylǵy 21 tamyz), Qaıyp Muhammed han joldaǵan bólek syı-sııapat tirkelgen 10 dápterdiń kóshirmesi (1713 jylǵy 21 tamyz), Qaıyp Muhammedtiń elshisi Seıit Muhammedqul beı tapsyrǵan hattyń aýdarmasynyń kóshirmesi (1714 jyl 16 qańtar), Qazaq hany Qaıyp Muhammedtiń elshisi Muhammed quldyń aýyzsha sáleminiń qaǵazǵa túsirilgen nusqasy (1714 jylǵy 16 qańtar), Qazaq hany Qaıyp Muhammedten kelgen hattyń kóshirmesi (hatta Osmanly memleketiniń shynaıy dosy ekenderi, árdaıym duǵa etetinderi týraly jazylǵan, 1716 jylǵy 14 jeltoqsan), M. Lessardyń Orta Azııa saıahaty týraly «Central Asia No1» dep atalatyn raportynyń tanystyrylymy (1883 jyl) qoıylǵan.
