Almatyda «Ulyq ımam Ábý Hanıfa jáne búgingi zaman» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótedi

dep habarlaıdy ҚazAқparat Қazaқstan mұsylmandary dinı basқarmasynyң baspasөz қyzmetine silteme jasap. Mәslıhatқa әlemniң 10 elinen kelgen dinbasylar men tanymal teolog ғalymdar қatysady. Konferentsııa kezinde Nұr-Mүbarak Egıpet Islam mәdenıeti ýnıversıteti men Shet tilder jәne iskerlik mansap ýnıversıtetinde eki kүn boıy әrқıly salalar boıynsha tүrli sektsııalar ұıymdastyrylmaқ. Bұl alқaly jıyn sәýirdiң 4-inde Respýblıka saraıyndaғy Mәýlit merekesine jalғasady dep josparlanyp otyr. Oғan қatysýshylarғa dinı basylymdar tegin taratylmaқ. Әbý Hanıfa, Әbý-Nұғman ıbn Sәbıt ıbn Zýto ıbn Maһ (699-767) - arab ғұlamasy, ұly ımam. Keıbir ғalymdar onyң esimindegi «zýto» sөzine baılanysty parsy әýletinen shyққan bolýy mүmkin dep esepteıdi. Birқatar derek kөzi boıynsha ұlty ? arab. Babasy Zýto ? құl bolғan. Өzi kezdeme satýmen, tiginshilikpen aınalysyp mol baılyқ jınaғan. Әbý Hanıfanyң keң taraғan eңbekteri «әl-Fıkh әl-akbar» jәne «әl-Mýsnad». Alғashқysy akıda (senim, қaғıda) negizderin baıandaıdy. Ol dәristerden, oı-pikir, paıymdaýlardan, shәkirtter sұraқtary men oғan berilgen jaýaptardan tұrady. Bұl eңbekti hadıster jıyntyғy retinde shәkirtteri men izbasarlary құrastyrғan. 55 mәrte қajyғa barғan ony «Imam Aғzam», ıaғnı ұly ımam dep ataıdy. Ol kisiniң taқýalyғy, әdildigi, adaldyғy, қaıyrymdylyғy, ғұlamalyғy, oıshyldyғy, namaz, aıat oқýdaғy өzindik erekshelikteri týraly aңyz-әңgime kөp. Әbý Hanıfadan «Іlim soңynda jүrip renjime», «Өzge dindegilermen de sypaıy қarym-қatynasta bol», «Kisiniң қateligin kөrip tұryp, sen de ony қaıtalama», «Beısharalarғa zorlyқ jasama», «Patsha aldynda kөp sөılemeңder jәne oғan shaқyrғanda ғana kiriңder», «Eger kөrshiңniң bir kemshiligin kөrseң, өzgelerge jarııa etpe» degen sekildi naқyl sөzder қalғan. Jalpy mazһab ? jol, baғyt, kөzқaras degen maғynany bildiredi. Sharıғatta arnaıy tәsilder, erejeler arқyly Құran men sүnnetten shyғarylғan үkimder men kөzқarastar jıyntyғyn «mazһab» dep ataıdy. Bүgingi kүni pәtýә beretin din mamany mұnymen қatar osy mәselege қatysty sahabalardyң pikirleri men bergen pәtýәlaryn, mұnan keıingi mүjtaһıd ғұlamalar men bүgingi ғalymdardyң da kөzқarastaryn bilip, әri jergilikti halyқtyң dili men ұlttyқ erekshelikterin de jete eskeretini tүsinikti. Өzge үsh mazһabtyң negizin қalaýshy ımam Malık (717-795), ımam Shafıғı (767-820), Ahmad ıbn Hanbaldyң (780-855) қaı-қaısysy bolmasyn pәtýә berýde ımamdardyң ұlyғy (ımam Aғzam) Әbý Hanıfany ұstaz tұtyp, onyң eңbekterine sүıengen. Hanafı mazһabyn bүgingi taңda әlem mұsylmandarynyң jartysyna jýyғy (48 paıyz) ұstanady. Al mazһabtardaғy aıyrmashylyқtar tek «abzal» jәne «dұrys» degen sөzde ғana. Biz өz mazһabymyzdy abzal sanaımyz. Al қalғan үsh mazһabty dұrys dep tanımyz. Tek bizdiң mazһab «dұrys», al қalғan үsheýi «bұrys» deý adasýshylyққa jatady. Hanafı mazһaby negizinen Үndistan, Pәkistan, Aýғanstan, Tүrkııa, Reseı, Kavkaz, Kindik Azııa men Қazaқstan mұsylmandaryna keңirek taraғan. Bұl mazһab өzge үsheýimen salystyrғanda jұmsaғy әri halқymyzdyң tabıғat bolmysyna, әdet-ғұrpyna asa jaқyn. Өzge dinı құқyқtyқ mekteptermen salystyrғanda өz jamaғatyna kөp jeңildik berýimen, әri demokratııalylyғymen de erekshelenedi. Sondyқtan da өz kezinde jartylaı kөshpendi tұrmys keshken ata-babalarymyz өz dүnıe tanymy men diline tonnyң ishki baýyndaı jaқyn bolғandyқtan mұny әý bastan-aқ қabyldaғan.