Almatyda Sreative Commons lıtsenzııalaryn tanystyrýǵa arnalǵan semınar bolyp ótti

qazaqstandyq bilim berý ókilderine, ǵylymı jáne shyǵarmashylyq ortaǵa Sreative Commons lıtsenzııalaryn tanystyrý maqsatyndaǵy semınar bolyp ótti.

Semınar barysynda «WikiBilim» Qoǵamdyq qorynyń ókilderi "Creative Commons" uıymy qyzmetiniń negizgi baǵyttaryn,  onyń jumysynyń maqsatyn túsindirip, Qazaqstanda Creative Commons lıtsenzııalaryn nasıhattaý jobasy qanshalyqty iske asyp jatqandyǵyn baıandady.

"Creative Commons" (CC): shyǵarmashylyq týyndylardy sandyq nusqada ashyq jáne jarııa túrde taratýǵa jáne jasaýǵa múmkindik beretin quqyqtyq, sondaı-aq tehnıkalyq ınfraqurylymdy jasaıtyn, uıymdastyratyn jáne qoldaý kórsetetin, ınternette erkin aqparat almasýdy damytýshy halyqaralyq qozǵalys. Onyń maqsaty - qoǵam ıgiligi úshin shyǵarmashylyq týyndylarǵa, ǵylym-bilim jáne zertteý eńbekterine qoljetimdilikti arttyrý arqyly ınternettiń bar áleýetin ashý bolyp tabylady. Naqty aıtqanda, Creative Commons - shyǵarmashylyqpen aınalysatyn avtorlarǵa óz týyndylaryna qatysty quqyqtarynyń bir bóligin qoǵamǵa berip, qalǵan quqyqtardy ózinde saqtap qalýǵa múmkindik beretin halyqaralyq lıtsenzııalar toptamasy.

"Uıym 2002 jyly «Creative Commons lıtsenzııalary» ataýymen birneshe tegin lıtsenzııalardy jasap, jarııa etti. Atalǵan lıtsenzııalar avtorlarǵa ózderiniń avtorlyq quqyqtaryn ońtaıly basqarýǵa jol ashty. Atap aıtqanda, avtor qandaı quqyqtardan bas tartqysy keletinin nemese qandaı quqyqtardy ózinde qaldyrǵysy keletinin kórsetýge múmkindik aldy.

Búgingi tańda bul lıtsenzııalar keń taralyp, ony memlekettik mekemeler, atap aıtqanda, AQSh, Reseı, Meksıka jáne t.b. memleketter prezıdentteriniń saıty, bilim berý oryndary (Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýty jáne t.b.), aqparattyq (Al-Jaziira telearnasy) entsıklopedııalyq (Vıkıpedııa entsıklopedııasy), kartografııalyq (Wikimapia) saıttarmen qatar, mýzyka (Jamendo) jáne fotosýretter  (Flickr) saıttary, sondaı-aq kópke tanymal YouTube sekildi ınternet-jobalar paıdalanýda. Osy kúnde álem boıynsha 580 mıllıonnan astam týyndy Creative Commons lıtsenzııalary negizinde taralǵan, onyń 40 paıyzynan astamy qoǵamdyq ıgilikke ótken týyndylar", - dedi «WikiBilim» Qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Raýan Kenjehanuly semınar barysynda.

Onyń aıtýynsha, Creative Commons shyǵarǵan lıtsenzııalar ámbebap bolyp keledi. "ıAǵnı ol lıtsenzııalar belgili bir memlekettiń quqyqtyq júıesine táýeldi emes. Onyń lıtsenzııalary sondaı-aq dástúrli avtorlyq quqyqqa qaıshy kelmeıdi jáne oǵan balama da emes. Alaıda óziniń ıkemdiligimen, ashyqtyǵymen dástúrli avtorlyq quqyqqa jáne kopıraıtqa básekeles bolyp keledi. Creative Commons lıtsenzııalarynyń quqyqtyq formýlasyn "barlyq quqyqtar qorǵalǵan" (all rights reserved) qaǵıdasynan "keıbir quqyqtar qorǵalǵan" (some rights reserved) qaǵıdasyna ótý dep sıpattaýǵa da bolady.

Osyǵan oraı Creative Commons uıymy qyzmetiniń negizgi baǵytynyń biri - Creative Commons lıtsenzııalaryn álemniń túrli elderiniń zańnamasyna sáıkes beıimdeý bolyp tabylady. Ol protsess kópsatyly keledi jáne ár eldiń quqyqtyq júıesiniń erekshelikterimen baılanysty bolady. Qazirgi tańda beıimdelý protsesi jetpisten astam memlekette júzege asýda, sonyń ishinde jaqyn kórshilerimiz Armenııa,  Ázirbaıjan, Grýzııa, Ýkraına jáne Reseı elderi bar",-dedi R.  Kenjehanuly. 

Onyń aıtýynsha, lıtsenzııalar avtorlyq quqyq jónindegi barlyq halyqaralyq konventsııalardyń termınologııasymen sáıkestendirilgen (Ádebı jáne kórkem týyndylardy qorǵaý boıynsha Bern konventsııasy jáne t.b.). ıAǵnı Creative Commons lıtsenzııalary osy sala boıynsha ulttyq zańnamany keńeıtip, tolyqtyryp, avtorlar men paıdalanýshylar úshin barynsha ıkemdi etetin lıtsenzııalar bolyp tabylady.

Semınar barysynda SS lıtsenzııalaryn  Qazaqstan aýmaǵynda nasıhattaý jobasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri K.Q.Másimovtyń tikeleı qoldaýymen júzege asýda, jobany iske asyrý maqsatynda QR Premer-Mınıstri Mádenıet jáne aqparat, Bilim jáne ǵylym, Ádilet mınıstrlikteriniń birlesken jumysyn qarastyratyn is-qımyl josparyn bekitti, dep atap ótildi.

Josparǵa sáıkes, qazirgi ýaqytta «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda jaryq kórgen mátindik jáne ózge de materıaldardy SS lıtsenzııalary negizinde «WikiBilim» qoǵamdyq qoryna berý qarastyrylǵan.

Raýan  Kenjehanuly semınar barysynda sonymen qatar: "SS lıtsenzııalary negizinde 20-dan astam qazaq ádebıetiniń klassıkterimen, naqtyraq aıtqanda avtorlarmen jáne jazýshy muragerlerimen avtorlyq kelisimderge qol qoıyldy. (Olardyń ishinde Muhtar Áýezov, Baýyrjan Momyshuly, Muqaǵalı Maqataev, Іlııas Jansúgirov, Qalıjan Bekhojın, Ǵabıden Mustafın, Qasym Amanjolov, Juban Moldaǵalıev, Ábish Kekilbaev, Muhtar Shahanov, Farıza Ońǵarsynova jáne t.b. bar.) Sonymen qatar, Loýrens Lessıgtiń «Free Culture» (Erkin mádenıet) atty kitabyn qazaq tiline aýdarý jumysy júrip jatyr. Kitapta ınternette shyǵarmashylyqpen aınalysý jáne ony taratýmen baılanysty máselelerdi sheshýde jańa joldardyń qajet ekendigi (tarıhı, mádenı, quqyqtyq) negizdeledi", - dedi.