Almatyda «Ómirge úmit syılańyz!» meıirimdilik estafetasy aıasynda tegin qan tapsyrý sharasy ótkizildi (FOTO)

Osyǵan oraı, atalmysh qor búgin Almaty qalalyq qan ortalyǵynda QR Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy men Almaty qalasynyń 1000 jyldyq mereıtoıyna arnap, ujymdyq qan tapsyrý sharasyn uıymdastyrdy. Óıtkeni, qor ókilderiniń aıtýynsha, árbir tórtinshi qazaqstandyq azamatqa erte me kesh pe donorlyq qan quıý qajet bolýy múmkin. Al qan qory shekteýli. Sol úshin qor ókilderi barlyq nıet bildirýshilerdi qan tapsyrýǵa shaqyrdy. Osyǵan oraı, búgin Almaty qalalyq qan ortalyǵy kelýshilerdi erekshe daıyndyqpen qarsy aldy. Ortalyqtyń kireberisi jáne tirkeý bólmesi aq-qyzyl tústi sharlarmen bezendirildi. Qabyrǵalarǵa aqparattyq plakattar ilindi. Al bastaryna «Rahmet, donor! dep jazylǵan keń jıekti aq qalpaq pen moıyndaryna arnaıy oramal baılaǵan aq halatty abzal jandar kelýshilerdi zor yqylaspen qarsy alyp jatty. Olardyń arasynda «Meıirimdilik» erikti qoǵamy» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Arýjan Saınnyń ózi de bolyp, qan tapsyrdy.

Osy sharaǵa baılanysty «QazAqparat» tilshisi Almaty qalalyq qan ortalyǵynyń dırektory Jandos Nádirovti áńgimege tartqan edi.

- Jandos Qýanyshbekuly, qazirgi tańda qalamyzda tegin qan tapsyrý isi qalaı jolǵa qoıylǵan?

- Almatyda sonaý 90-shy jyldardan bastap, 2005 jylǵa deıin túsinikti jaǵdaılarǵa baılanysty qan donorlarynyń sany azaıyp ketti. Ol kezderi qan qory bolmady. Kúndelikti qajettilikke ǵana jetetin. Al 2005 jyldan bastap, donorlar sany kóbeıe bastady. Memleket tarapynan tıisti sharalar qabyldandy. Biz turǵyndardy donor bolýǵa tartý úshin ár túrli aktsııalar ótkize bastadyq. Óıtkeni, donor bolý - bul óte paıdaly, izgilikti shara. Qan, densaýlyǵy jaqsy, salamatty ómir saltyn ustanatyn adamnan ǵana alynady. Aýrý adamnan alynbaıdy. Búgingi ıgilikti shara da erikti tegin donorlyqty damytýǵa baǵyttalǵan. Biz ásirese bul sharaǵa jastardy kóptep tartqymyz keledi.

- Jandos Qýanyshbekuly, búgingi shara barysynda qansha donordy qabyldaı alasyzdar?

- Jalpy, bizdiń ortalyq kúnine 150-200 donordy qabyldaı alady. Bir mezette birneshe ondaǵan adamdy qabyldaı alamyz. Bizdiń ortalyq barlyq qajetti zamanaýı tehnıkalarmen jabdyqtalǵan. Búgingi sharaǵa da shamamen 200-deı donor kelip qan tapsyrady degen úmittemiz.

- Ortalyqqa kelip qan tapsyrýshylarǵa qandaı talaptar qoıylady?

- Árıne, kelýshilerdiń barlyǵy birdeı donor bola almaıdy. Qazir olarǵa qatysty talap kúsheıtilgen. Olar birinshi kezekte salamatty ómir saltyn ustanýlary tıis. Araq ishpeýleri, esirtki qabyldamaýlary kerek. Qan tapsyrýǵa úsh kún qalǵanda dári ishýdi, alkogoldy ishimdikterdi ishýdi múldem toqtatý kerek. Tipti, tis dárigerine baryp, tisin emdetken adamnyń ózi úsh aıdan keıin ǵana qan tapsyra alady. Qandaı da bir aýrýmen aýyrǵan adamdardyń ózine tek belgili bir merzimnen keıin ǵana qan tapsyrýlaryna ruqsat etiledi. Bizde qala turǵyndarynyń ortaq bazasy bar. Sondaı-aq, biz ár túrli dıspanserlerden aqparat alyp turamyz. Solardyń arqasynda bazany apta saıyn jańartyp, tolyqtyryp otyramyz. Sonda bizge kelgen adamdy osy baza arqyly aýyrǵan-aýyrmaǵanyn sol arada bile qoıamyz. Eger qandaı da bir dıspanserde esepte turǵan bolsa, ol adam avtomatty túrde donorlyqtan alastatylady. Sonymen qatar, donordyń salmaǵy, gemoglobıni tekseriledi. Qazir biz «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasy boıynsha birqatar sharalardy júzege asyrdyq. Sondaı-aq, 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan jańa «Densaýlyq» baǵdarlamasy qabyldandy. Ьúgingi tańda, Qazaqstanda qan qyzmeti álemdik dárejege kóterildi. Qazaqstanda barlyq halyqaralyq standarttar engizilgen. Solardyń biri - qandy testileý. ıAǵnı onda juqpaly indetterdiń bary-joǵy tekseriledi.

- Ár adamnan qansha gramm qan alasyzdar?

- Bul adamnyń salmaǵyna baılanysty. Bizde donorlyq - qan tapsyrý jáne plazma tapsyrý bolyp ekige bólinedi. Adamnyń salmaǵyna qaraı odan - 350 gramnan 450 gramǵa deıin qan alynsa, plazma boıynsha - 200 gramnan 600 gramǵa deıin qan alynady.

- Al turaqty donor bolǵysy keletinder qanshalyqty jıi qan tapsyra alady?

- Bizdiń turaqty donorlarymyz bar. Qandy kem degende eki aıda bir ret tapsyryp turýǵa bolady. Al plazma boıynsha kem degende eki aptada bir ret tapsyryp turýǵa ruqsat etilgen. Bul merzimder bekerge tańdap alynǵan joq. Osy merzim ishinde aǵza óz qalpyna kelip úlgeredi.

- Almatyda qazir qan qory boıynsha jaǵdaı qalaı?

- Halyqaralyq talap boıynsha 1000 adamǵa 40 donordan kelýi kerek. Qazir Almatyda eki qan ortalyǵy bar. Biri - Almaty qalalyq qan ortalyǵy, ekinshisi - Respýblıkalyq qan ortalyǵy. Bizde 1000 adamǵa 21 donordan kelse, Respýblıkalyq ortalyqta da osy shamalas - 21-22 adamnan keledi. Eger, 2005 jylǵa deıin qan qory bolmaǵan bolsa, búgingi tańda qudaıǵa shúkir, Almatyda qan jáne plazma boıynsha belgili bir kólemde qor bar. Bul qýanarlyq jaǵdaı.

- Qazirgi tańda adamdardyń qan tapsyrýǵa ynta-yqylasy artty deýge bola ma?

- 2006-2007 jyldary kúnine 30-40 donor ǵana keletin. Al qazir, bizge kúnine 100-150 adam keledi. Biraq, árıne psıhologııalyq turǵyda máseleler barshylyq. Adamdar áli de bolsa «bir nárse juqtyryp alam ba» dep qorqady. Osyndaı qorqynysh bar. Sondyqtan, biz qazir ár túrli mekemelerge, oqý oryndaryna baryp, úgit-nasıhat jumystaryn turaqty túrde júrgizip turamyz. Bizde barlyq qajetti qural-saımandar taza ustalady, bir rettik ıneler ǵana qoldanylady. Al donor bolý - qurmetti is. Qan tapsyra otyryp, sen adamǵa eń uly qundylyq - ómir syılaısyń! Bul, erlikpen teń áreket.

- Qazirgi tańda donor bolǵysy keletinder úshin qandaı da bir jeńildikter qarastyrylǵan ba?

- Donorlardy úsh topqa bólýge bolady - tegin donorlar, aqyly donorlar jáne aýtodnorlar. Sońǵysy, bul adamnyń óz qanyn ózine quıý degen sóz. Mysaly, adamǵa bir aıdan keıin josparly túrde ota jasalatyn bolsa, ol aldyn ala qan tapsyryp qoıa aldy. Keıin, ota kezinde oǵan óz qany quıylady. Bul júıe Qazaqstanda endi-endi qolǵa alynyp jatyr. Al tegin donorlarǵa keletin bolsaq, ıá, memleket tarapynan birqatar jeńildikter qarastyrylǵan. ıAǵnı, tegin túrde qan tapsyrǵan adam sol kúni demalady. Jáne oǵan taǵy bir kún demalýǵa anyqtama beriledi. Sonyń negizinde donordyń jyl sońyna deıin qalaǵan kúni demalys alýǵa múmkindigi bar. Muny jumys berýshiler jaqsy bilýi tıis. Sondaı-aq, tegin donorlarǵa - 0,25 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde ótemaqy beriledi. Ol qazir shamamen - 500 teńgeni quraıdy. Ony donor bizdiń ortalyqtyń kassasynan ala alady nemese sol aqshaǵa arnaıy talon arqyly bizdiń dámhanadan tamaqtanýyna bolady. Aqyly donorlarǵa da qan tapsyrǵan kúni jáne jyl boıyna taǵy bir kún demalýyna ruqsat berilgen. Sondaı-aq, qan tapsyrǵan aqyly donorǵa - 2 aılyq eseptik kórsetkish (shamamen 4000 teńge) kóleminde ótemaqy tólenedi. Budan basqa, bir rettik plazma tapsyrý boıynsha - 2 AEK, eki qaıtara plazma tapsyrý boıynsha - 4 AEK (shamamen 8000 myń teńge) kóleminde ótemaqy tóleý qarastyrylǵan. Bul úshin bıýdjetten arnaıy qarjy bólinedi. Bizde aqyly donorlar barshylyq. Olar qan tapsyryp bolǵan soń, kassaǵa baryp aqshalaryn alady. Biraq, bir aıta ketetin jaıt, aqyly donorlar barlyq kelýshilerdiń - 5 paıyzyn ǵana qurady. Al qalǵan 95 paıyzy - tegin donorlar. ıAǵnı, kelýshilerdiń basym bóligi - tegin donorlar degen sóz. Al basqa álem elderinde donorlyq úshin eshqandaı ótemaqy qarastyrylmaǵan. Tek bir ǵana nárse berý múmkin - ol bir shynyaıaq ystyq shaı.

- Áńgimeńizge rahmet.

Aıta ketelik, búgin Almaty qalalyq qan ortalyǵynda qan tapsyrý sharasy saǵat 16:00-de aıaqtaldy. Qan tapsyrýǵa barlyǵy 150 adam kelgen. Olardyń tek 89-yna ǵana qan tapsyrýǵa ruqsat berildi. Solardyń ishinde 87 adam qan tapsyrsa, 2 adam plazma tapsyrǵan.

Al suhbattyń basynda aıtylǵan «Meıirimdilik» Erikti qoǵamy» qoǵamdyq qorynda 10 jyl ishinde birqatar jobalar júzege asyrylypty. Mysaly, «Balalarǵa ómir syıla» jobasy boıynsha 10 jyl ishinde aýyr dıagnoz qoıylǵan 1404 balaǵa kómek kórsetilgen. Qazaqstandyq balalardy emdeýge1 973 365 553 teńge jınaldy. Bul somaǵa 1948 ota jasalǵan.«Jetimdersiz Qazaqstan» jobasy boıynsha 10 jyl ishinde 469 bala ózderine jańa otbasylar taýyp, tolyqqandy otbasy múshesi atansa, 1000-nan astam áleýetti bala asyrap alýshylarǵa aqyl-keńester berildi. «Aýtızmdi jeńemiz» jobasy boıynsha 10 jyl ishinde 17 baladan aýtızm dıagnozy alynyp tastaldy. 100-den astam stýdent-psıhologtar taǵlymdamadan ótti. Qazir bul joba boıynsha Qazaqstannyń 22 qalasynan aýtıst-balalary bar 300 otbasy tegin dáris alyp jatyr.