Almatyda Muhammed Haıdar Dýlatıge eskertkish ornatylady
ALMATY. Shildeniń 2-si. QazAqparat - Almaty qalasynyń ákimdigi belgili ǵalym, tarıhshy Muhammed Haıdar Dýlatıdiń eskertkishin salý úshin eń úzdik jobaǵa baıqaý jarııalady,
dep habarlaıdy ҚazAқparat osynaý sharany ұıymdastyrýshy - Almaty қalasynyң mәdenıet basқarmasyna silteme jasap.
Konkýrstyң maқsaty - eskertkish tұrғyzý үshin kөrkemdik jәne sәýlet jaғynan eң үzdik jobany irikteý jәne taңdaý. Baıқaýғa қatysý үshin өtinishter 2009 jyldyң 7 shildesi men 7 tamyzy aralyғynda қabyldanady.
Mұhammed Haıdar Dýlatı (1499-1551) - belgili tarıhshy, әdebıetshi, Moғolstan men oғan irgeles oblystardyң tarıhy jөnindegi asa құndy tүpnұsқa bolyp sanalatyn «Tarıh-ı Rashıdı», «Djaһanname» dastandarynyң avtory. Ғalym Jetisýdaғy Dýlat taıpasy әmirleriniң ұrpaғy. Ata-babalary Moғolstan memleketi құramyndaғy Oңtүstik-Shyғys Қazaқstannyң, Қyrғyzstan men Tүrkimenstannyң saıası өmirinde belgili adamdar bolғan. Dýlatı - өz zamany үshin jan-jaқty әri asa tereң bilim alғan ғұlama adam. Oғan Babyr, Sұltan Saıd han sııaқty orta ғasyrlyқ asa kөrnekti ғұlamalar tarıh ғylymy, poezııa, mýzyka, sәýlet өneri, zergerlik salalary boıynsha dәris bergen. Mұhammed Haıdar Dýlatı «Tarıh-ı Rashıdıdi» jazý үstinde өzin daryndy aқyn retinde de tanyta bilgen. Proza tilimen tүsindirý қıyn bolғan keıbir jәıtterdi ol aragidik poezııa tilimen, ıaғnı jyrmen jetkizgen. Onyң aқyndyқ darynyn kezinde «Tarıh-ı Rashıdıdi» өzge tilderge tәrjima jasaғan Batys pen Shyғystyң kөptegen ғұlamalary erekshe atap kөrsetken. Haıdar Dýlatıdiң bұl eңbegin tұңғysh ret Anglııanyң asa kөrnekti tarıhshysy Denıson Ross (1871-1940) aғylshyn tiline aýdaryp, ony 1895 jyly Londonda bastyryp shyғarғan. Osy kitap sol kүıinde eshbir өzgerissiz қaıtadan 1972 jyly Londonda jaryқ kөrgen. Shyғarmanyң қazaқ tarıhyna қatysty tұstaryn kezinde belgili shyғystanýshy ғalymdar V.Velıamınov-Zernov, V.Vıatkın, t.b. tәrjima jasap, өz eңbekterinde ғylymı negizde paıdalanғan. Shejireniң keıbir bөlimderin kezinde қazaқtyn kөrnekti ғalymy S.Asfendııarovta aýdarғan. Haıdar Dýlatı shejiresiniң қazaқ tarıhyna қatysty jerleri 1969 jyly orys tilinde jaryқ kөrgen. Өzbek ғalymdary «Tarıh-ı Rashıdıdi» parsy tilinen orys tiline aýdaryp, 1996 jyly Tashkentte bastyryp shyғarғan. Қoryta aıtқanda, Haıdar Dýlatıdiң «Tarıh-ı Rashıd» eңbegi - tүrki tektes halyқtar tarıhynan, sonyң ishinde қazaқ қaýymynyң kөne shejiresinen asa құndy derekter beretin birden-bir týyndy.
