Almatyda belgili túrkitanýshy Ǵubaıdolla Aıdarovtyń 90 jyldyǵyna oraı jıyn ótti

Ǵubaıdolla Aıdarov - ǵalym, professor, fılologııa ǵylymynyń doktory. Ol 250-den astam ǵylymı-zertteý eńbek jazǵan. Onyń eńbekteri túrki jazba eskertkishterin zertteýge arnalǵan.

Professor eń alǵashqylardyń biri bolyp «VIII ǵasyrdaǵy Tonykók eskertkishiniń tili jáne onyń qazirgi keıbir túrki tilderine qatysy» taqyrybynda kandıdattyq, «VI-VIII ǵasyrlardaǵy Orhon-Enıseı jáne talas Kóne túrki eskertkishteriniń leksıkasy» taqyrybynda doktorlyq dıssertatsııa qorǵaǵan. Budan keıingi A.Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtyndaǵy 40 jylǵa jýyq uzaq ta ónimdi eńbek jyldarynda da osy túrkitaný, kóne jazbalar taqyrybyn senimdi serik etken. «Bilge qaǵan eskertkishiniń tili», «Kóne túrki jazýlarynan maǵlumattar», «Kóne túrki jazba eskertkishteriniń tili», «Orhon eskertkishterindegi kóne túrki jazbalary», «Enıseı, Orhon, Talas boıyndaǵy kóne túrki jazba eskertkishteri boıynsha jarııalanǵan ádebıetterdiń bıblıografııalyq kórsetkishi», «Orhon eskertkishteriniń mátini», «Kóne uıǵyr jazba eskertkishteriniń tili», «Armıan jazýly qypshaq eskertkishteriniń tili» kitaptary osynyń aıǵaǵy.

«Ǵ.Aıdarov jalpy ǵumyrynda 20-ǵa tarta kitap, 200-den asa ǵylymı maqalalar jazyp qaldyrdy. Orhon-enıseı jazýlaryn óz ana tilindeı jatqa oqyǵan ǵalymnyń bul eńbekterinde kóne túrki jazýlarynyń grammatıkalyq qurylysyn, tildik erekshelikterin fonetıkalyq, leksıkalyq, morfologııalyq, sıntaksıstik turǵydan tereń taldaý jasaıdy», -deıdi atalǵan ınsıtýttyń bas ǵylymı qyzmetkeri Babash Ábilqasymov.

Sondaı-aq ol ǵalymnyń orhon jazýyn kúndelikti paıdalanyp júrgen jazýlar sııaqty jyldam qolymen jaza beretindigin aıtady. «Kóne túrik eskertkishteri eki ǵasyrǵa jýyq zerttelgen sala. Sheteldiń, orystyń ǵalymdary kóp zerttegen. Al, qazaqtyń ishinde tuńǵysh ret Ǵ.Aıdarov kirisken edi. Ol alǵash maqala jazyp júrgende belgili túrkitanýshy ǵalym Sergeı Efımovıch: «Shyǵystan bir qazaq balasy kóne túrki eskertkishterimen aınalysa bastapty, bul óte jaqsy. Osy adamnan kóp nárseni kútýge bolady» dep jazǵan edi», -dep atap ótti óz sózinde B.Ábilqasymov.

Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, Memlekettik syılyqtyń ıegeri, doktor, professor, ǵalym Rabıǵa Syzdyqova atalǵan ǵalymnyń til tarıhyna baılanysty eń kóp eńbek jazyp, eń qundy málimetter bergendigin aıtady. "Ol sonaý V-IX ǵasyrlardaǵy túrkilerdiń tili, jazýy jaıynda kóp zerttedi. 1962-1988 jylǵa deıin monografııalyq eńbetkermen qatar, tek 85 ǵylymı maqala jarııalapty. Bul áriptesimniń ǵylymǵa jan-tánimen berilgen, óte eńbekqor ekendigin kórsetedi. Kóne túrki jazýyn zertteý óte aýyr is. Ol nege osyǵan bet burdy degenge kelsek onyń júregi qazaq tili úshin aýyratyn. Sondyqtan ol óz tiliniń tarıhyn zertteýdi jón kórgen", -deıdi R.Syzdyqova.