Almatyda Álikeı Marǵulan men Kemel Aqyshevtiń zertteýlerinen syr shertetin kórme ashyldy

Kórmege akademık Álkeı Marǵulan men professor Kemel Aqyshevtiń jeke zattary, qujattary men marapat belgileri, ǵalymdardyń ǵylymı-zertteý, uıymdastyrýshylyq qyzmetin, ári Qazaqstan arheologııasynyń damýyna qosqan úlesterin aıǵaqtaıtyn murajaı qoryndaǵy materıaldar men fotosýretter qoıylǵan. Kelýshiler nazaryna sondaı-aq, Ortalyq  Qazaqstan arheologııalyq ekspedıtsııasynyń izdenisteri barysynda jınalǵan neolıt jáne qola zamanynyń artefaktileri, Atasý, Aqmaıa, Myrjyq qonystarynan tabylǵan zattar, Otyrartóbe qalalaryndaǵy qazbalardan jınalǵan dúnıeler, K. Aqyshev basqarǵan ekspedıtsııa jumystarynyń nátıjesinde anyqtalǵan  saqtar men úısinderdiń jáne orta ǵasyrlardyń eskertkishteri,  Tasmola mádenıetiniń artefaktileri (erte temir ǵasyrynyń eskertkishterinen)  usynylǵan. Sonymen qatar, kórme ekspozıtsııasyna qazba jumystarynyń panoramasy, jartas betindegi sýretter, arheologııalyq eskertkishterdiń fotosýretteri qoıyldy.

"Kórmedegi etnografııalyq materıaldar tereń tamyrly mádenı muranyń aıǵaǵy.  Qazaqstan arheologııasynyń qalyptasýy ómiri men shyǵarmashylyǵy Qazaqstan ǵylymynyń, onyń ishinde, tikeleı alǵanda,  ulttyq arheologııa - etnografııa mektepteri tarıhynyń qalyptasý - damý úderisiniń  aınasy ispetti eki tulǵa - Álikeı Marǵulan jáne  Kemel  Aqyshevtiń atymen tikeleı baılanysty", - dep atap ótildi kórmeniń ashylý saltanatynda.

Akademık Álikeı Marǵulannyń (1904-1985) zertteýleri arheologııa, etnografııa, fılologııa, qazaq halqynyń mádenıeti, óner tarıhy sııaqty túrli salalardy qamtydy.  Ol ótken ǵasyrdyń 40 jyldarynan bastap Qazaqstan aýmaǵyndaǵy arheologııalyq eskertkishterdi izdestirip, zertteý sharalaryn qolǵa aldy. Jetisý, Ońtústik, Batys Qazaqstan jerindegi ejelgi qala mádenıetiniń oryndaryn anyqtap, Otyrar, Taraz, Saýran, Syǵanaq, Saraıshyq sııaqty gúldengen otyryqshy turmys ortalyqtarynyń  bolǵanyn dáleldedi.

Qola dáýirindegi ejelgi kóshpelilerdiń materıaldyq mádenıetiniń eskertkishterin izdestirý, zertteý jumystaryna Á. H. Marǵulan 30 jyl boıy jetekshilik etti. Qola dáýirinde Ortalyq Qazaqstan iri órkenıet oshaǵy bolyp munda,  biregeı Beǵazy-Dándibaı mádenıeti qalyptasqanyn ǵylymı negizde dáleldedi.

Kemel Aqyshev (1924-2003) Qazaqstan arheologııa ǵylymynyń damýyna zor úles  qosqan kórnekti arheolog, ǵalym, Uly Otan soǵysynyń ardageri. 1955-1989 jyldary K. Aqyshev QazSSR Ǵylym Akademııasy, tarıh, arheologııa jáne etnografııa ınstıtýtynda arheologııa bóliminiń ǵylymı zertteý, ekspedıtsııalyq jumystaryna jetekshilik etti. 90-jyldardyń sońynda  ǵalym Ortalyq Qazaqstan aýmaǵyndaǵy eskertkishterdi zerttep, 1998 jyly Bozoq qalashyǵyn ashyp, 1999 jyly qazba jumystaryn bastady,  al, 2000 jyldan  bastap ol Eýrazııa  arheologııasynda jańa baǵyt bolyp sanalatyn satyly-tıpti úrdistegi «dala órkenıeti» tujyrymdamasyn dáıekteý, ári Qazaqstannyń dalalyq aýdandaryndaǵy qala mádenıetin zertteýmen aınalysty.

K. Aqyshev búginde álemge tanymal Besshatyr qorymyndaǵy saq pıramıdalaryn, «Altyn adam» jerlengen Esik obasyn, ańyzǵa aınalǵan Otyrar qala jurtyn, ejelgi jáne kóptegen ortaǵasyrlyq mádenıet eskertkishterin anyqtap, qazba jumystaryn basqardy. Ol ǵylymı qyzmetiniń jarty ǵasyrǵa  jýyǵyn ejelgi tarıh, kóne dúnıe jáne orta ǵasyrlar arheologııasy máselelerin zertteý isine arnady. 200-den asa ǵylymı eńbek, 15 monografııanyń avtory K Aqyshevtiń esimi «Qazaqstannyń Qurmet Altyn kitabyna» engizilgen.