Almaty oblysynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan mýzeı ashyldy
TALDYQORǴAN.QazAqparat - Almaty oblysynyń Talǵar aýdanyndaǵy Jańalyq aýylynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan mýzeı ashyldy. Nysannyń ashylý saltanatyna oblys ákimi Amandyq Batalov, tarıhshy ǵalymdar, repressııa qurbandarynyń urpaqtary qatysty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Mýzeıdiń qurylysyna jergilikti bıýdjetten 260,3 mln. teńge jumsalǵan. Materıal jınaqtaý, jádigerlerdi daıyndaý baǵytynda qyrýar jumys atqaryldy. «Nur-Shapaǵat-Qurylys» kompanııasy merdiger mekeme retinde qurylys jumystaryn bıylǵy jyldyń naýryz aıynan bastaǵan bolatyn. Mýzeıdiń jalpy alańy - 635 sharshy metr.
Jıynda sóz sóılegen oblys ákimi A. Batalov birshama jyl buryn qýǵyn-súrginniń 4 myń qurbany jerlengen Jańalyq aýylyna Memleket basshysynyń bastamasymen eskertkish qoıylǵanyn, sodan keıin jaqyn mańaıyn memorıaldy keshen jasaýǵa baǵyttalǵan jumystar bastalǵanyn aıtty.
«Búgin Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan mýzeı ashyldy. Memleket basshysy óziniń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda da elimizdiń tarıhı kezeńderindegi «Uly Dala tulǵalaryn» zertteý men tanytý týraly aıtqan bolatyn. Osyǵan oraı biz tarıhı jyldar oqıǵasyn, jazyqsyz qurban bolǵan azamattardyń esimderin, Alashtyń iri qaıratkerleriniń, qyrshyn ketken bozdaqtardyń erligin jańǵyrtýdy, bolashaq urpaqqa jetkizýdi maqsat ettik. Mundaǵy eksponattar áli de tolyqtyrylady. Aldaǵy ýaqytta eksponattar kóbeıip, qýǵyn-súrgin qurbandarynyń urpaqtary jádigerler ákelip tapsyryp jatsa, mýzeıdi qosymsha keńetýge múmkindik qarastyrylǵan», - dedi óz sózinde A. Batalov.
Sonymen qatar Memlekettik ortalyq mýzeıdiń dırektory, ǵalym Nursan Álimbaı sóz aldy. Mýzeı ashýdyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, osy isti abyroımen atqaryp shyqqan oblys basshylyǵyna alǵys aıtty. Sondaı-aq bul aza tutý, eske alý orny ǵana emes, bolashaqta ǵylymı-zertteý ortalyǵy retinde qyzmet etýi tıistigin de atap ótti.
«Ádilet» qoǵamdyq uıymynyń atynan jazýshy, pýblıtsıst, tarıhshy Beıbit Qoıshybaev uıymnyń qýǵyn-súrgin qurbandaryna qatysty zertteý jumystaryndaǵy, repressııa kezeńiniń tarıhı shyndyǵyn ashýdaǵy eńbekterine toqtalyp, mýzeıdiń mazmundyq jaǵynan tolyqtyrylýyna qosqan úlesteri jaıly aıtty. Saltanatty shara barysynda kelýshiler mýzeıdiń ishin aralap, barlyq 3 zalda usynylǵan jádigerlermen tanysýǵa múmkindik aldy. Sondaı-aq oblys ákimi A. Batalov mýzeıge kelýshi qonaqtarǵa arnalǵan Tilekter kitabyna pikirin jazyp, qoltańbasyn qaldyrdy.
Mýzeıdegi jańa 3 ekspozıtsııalyq zalda «Qazaqstandaǵy 1916-1986 jyldar aralyǵyndaǵy qýǵyn-súrgin tarıhy», «Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý» («Rekvıem» zaly) jáne «Ádilet» tarıhı-aǵartýshylyq qoǵamy men onyń qyzmetine qatysty eksponattar qoıylǵan.
1930-1950 jyldardaǵy qýǵyn-súrgin tarıhy týraly birinshi zaldyń eksponattary arqyly tanysýǵa bolady. Olardyń qatarynda, jerlesterimiz, qazaq zııalylary - M.Tynyshpaev, І.Jansúgirov, J.Kúderın jáne basqalary týraly foto qujattyq materıaldar bar. Sonymen qatar, osy zalda Almaty oblystyq polıtsııa departamenti arhıvinen alynǵan, Almaty oblysy boıynsha tutqynǵa alynǵandardyń, sonyń ishinde qýǵyn-súrginge ushyrap, keıinnen aqtalǵandar isiniń kóshirmeleri qoıylǵan.
Stalındik lagerlerdegi tutqyndardyń ómiri tórt dıoramada ashyp kórsetilgen. Jańalyq aýylynda atylyp, jerlengenderdiń jeke zattaryn da osy zaldaǵy taqyryptyq bólimderden kezdestirýge bolady.
«Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý» zalynda jazyqsyz jazalanǵan 4125 adamnyń aty-jóni mármár tasqa qashalyp jazylyp, qabyrǵalaryna ilingen. Olardyń qysqasha ómirbaıanymen de osy jerde tanysýǵa múmkindik bar.
«Ádilet» tarıhı-aǵartýshylyq qoǵamynyń qyzmetine mýzeıdiń 3-shi zalynyń ekspozıtsııasy arnalǵan.
