Almatynyń Tımırıazev kóshesinde birjaqty qozǵalys engizý tıimdi me

Onyń sózinshe, Tımırıazev, Jandosov, Manas, Myńbaev, Beregovaıa, Armıanskaıa, Aımanov jáne Pýshkın kóshelerinde birjaqty qozǵalys engizý múmkindigi pysyqtap jatyr. Jol qozǵalysyn uıymdastyrýǵa qatysty jańa bastamalar almatylyqtar arasynda qyzý talqylandy. Ásirese, Tımırıazev kóshesiniń máselesi jıi qozǵaldy. Sebebi munda qalada tolyqqandy jumys istep turǵan jalǵyz BRT jelisi bar. Turǵyndar ony alyp tastaý qanshalyqty tıimdi ekenin surap jatty.

Qoǵam talqysyna túsken máselege qatysty Prezıdent janyndaǵy QR UǴA akademıgi, Kólik ǵylymy jáne tehnologııalar ınstıtýtynyń dırektory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Baǵdat Teltaev ǵylymı zertteý júrgizip, onyń nátıjesin Kazinform agenttigine eksklıýzıvti túrde usyndy.

— Zamanaýı megapolıstiń kólik ınfraqurylymyn damytý túrli áleýmettik toptar men sarapshylar qaýymdastyǵy arasyndaǵy pikirtalastarmen qatar júredi. Búginde almatylyqtardyń basty nazarynda Tımırıazev kóshesindegi magıstraldyq dáliz tur. Pikirler ekige jarylǵan jaǵdaıda nazardy ǵylym arnasyna buryp, kólik ınjenerııasy qaǵıdattaryna súıený óte mańyzdy, — dedi ol.

Onyń aıtýynsha, Tımırıazev pen Jandosov kóshelerindegi jaǵdaıdy egjeı-tegjeıli zertteýi qazirgi jol júıesiniń múmkindigi taýsylǵanyn kórsetti. Bul joldardy avtobýs jolaýshylaryna da, júrgizýshilerge de yńǵaıly jáne eń bastysy — qaýipsiz bolatyndaı ózgertetin ýaqyt jetti.

Baǵdat Teltaev joldardy jańadan josparlaý úshin aldymen ondaǵy kólik aǵynyn bilý mańyzdy ekenin atap ótti. Akademık Tımırıazev kóshesindegi kólik qozǵalysyna júrgizgen monıtorıng nátıjesinde avtobýs jolaqtarynyń joldyń qaq ortasynda ornalasýy tıimsiz ekenin anyqtaǵan. Atap aıtqanda: qazir bul kóshemen bir táýlik ishinde 22 myń kólik ótedi. Al keshki qarbalas ýaqytta jolǵa túsetin júkteme tipti artyp, saǵatyna 2 myńnan astam avtokólikke jetedi.

Joldaǵy kólik túrleriniń úlesi:

• Jeńil kólik — jalpy kólik aǵynynyń 84%-y (18 502 dana);
• Avtobýstar — 7,5%-y (1 654 dana);
• Samokat, velosıped jáne mopedter — 7,4%-y (1 636 dana);
• Júk kóligi — 1,1%-y (233 dana).

Ǵalymnyń sózine súıensek, joldyń eki baǵytyna kólik kóp bolǵa kezde solǵa burylystary bar ekijaqty jol júıesi turaqty túrde keptelis týdyrady. ıAǵnı, eki baǵytta da kólik toqtaý júrip jatqanda, solǵa burylǵysy kelgen júrgizýshi qarsy aldynan kele jatqan kólik aǵynyn ótkizip, joldyń ortasynda toqtap turýǵa májbúr. Ol toqtaǵan sátte onyń artyndaǵy júzdegen avtomobıl men qoǵamdyq kóliktiń joly bógeledi.

— Avtobýs jolaýshylaryn kún saıyn 18,5 myń avtomobıl júrip jatqan kólik aǵynynyń arasymen joldy kesip ótýge májbúrleý — qaýipsizdik erejelerine múldem qaıshy, — dedi ol.

Joldaǵy apatty azaıtý

Baǵdat Teltaevtyń aıtýynsha, kez kelgen jol jobasyn baǵalaýdyń eń basty sharty — adam ómiriniń qaýipsizdigi. Biraq ol Tımırıazev kóshesindegi qazirgi jaǵdaı adam ómirine qaýipti ekenin atap ótti. Sebebi avtobýs aıaldamalary joldyń ortasynda turǵandyqtan, adamdar kólik aǵynyn kesip ótýge májbúr.

Akademık óz sóziniń dáleli retinde QR Bas prokýratýrasynyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıtetiniń resmı statıstıkasyn usyndy:

• 2023 jyly Tımırıazev kóshesinde 58 jol apaty bolyp, 30 jaǵdaıda jaıaý júrginshini kólik qaqqan.
• 2024 jyly 59 jol-kólik oqıǵasy tirkelip, 35 jaıaý júrginshi zardap shekken.
• 2025 jyly apat deńgeıi kúrt ósip, 94 jol oqıǵasy bolǵan. Saldarynan 46 adam jaraqat alyp, 1 adam qaza tapty.

Mamannyń túsindirýinshe, joldaǵy qaıǵyly oqıǵalardy tolyq joıýdy kózdeıtin halyqaralyq baǵdarlama (Vision Zero) turǵysynan alsaq, atalǵan jol apattary — joldyń durys uıymdastyrylmaýynan bolyp otyr.

— Sondyqtan avtobýs aıaldamalaryn joldyń shetine kóshirý jáne jaıaý júrginshilerdi qaýipsiz jerlermen, mysaly, jerasty ótkelderimen júrgizý — ǵylymı turǵydan eń durys sheshim. Jaıaý júrginshilerdi belsendi avtomobıl trafıginen oqshaýlaý mundaı qaıǵyly oqıǵalardyń yqtımaldyǵyn barynsha azaıtýǵa múmkindik beredi, — dedi Baǵdat Teltaev.

Kólik qozǵalysyn retke keltirý

Onyń aıtýynsha, ákimdiktiń jańa jobasynyń basty ereksheligi — tek bir kósheni ǵana emes, búkil aýdannyń qozǵalysyn retke keltirýinde. Al Tımırıazev pen Jandosov kóshelerin qaıta uıymdastyrý — úlken ınjenerlik jospardyń bir bóligi.

— Tımırıazev (batysqa qaraı) jáne Jandosov (shyǵysqa qaraı) kóshelerinde birjaqty qozǵalys engiziledi. Osylaısha bir baǵytqa 3 jolaq, ekinshi baǵytqa 1 arnaıy avtobýs jolaǵy, ıaǵnı asımmetrııalyq dáliz jasalady. Bul qozǵalysty bógeıtin solǵa burylystardy tolyǵymen joıady. Nátıjesinde kólikterdiń toqtaýsyz júrýine jaǵdaı jasalyp, kósheni keńeıtpeı-aq joldyń ótkizý múmkindigi 20–30%-ǵa artady — dedi ol.

Sondaı-aq akademık Manas kóshesin Tımırıazevten Jambyl kóshesine deıin birjaqty qozǵalysqa aýystyrý Sátbaev dańǵylyndaǵy keptelisti sheshýge kómektesetinin aıtty. Bul ózgeris «Manas — Jandosov — Sátbaev» qıylysyndaǵy uzaq keptelisterdi joımaq. Al Áýezov kóshesin Raıymbek batyr dańǵylynan Tımırıazevke deıin ońtústik baǵytta birjaqty qozǵalysqa aýystyrý qalanyń soltústik bóliginen keletin kólik aǵynyn azaıtyp, aýdandaǵy joldardyń bir-birimen baılanysyn jaqsartady.

— Baızaqov kóshesinde Tımırıazevten Jandosovqa deıin qozǵalysty ekijaqty etý jedel qyzmetter úshin arnaıy erkin jol ashady. Bul jedel járdem kólikteriniń kepteliste turyp qalmaı, aýrýhanalarǵa tez jetýine múmkindik beredi, — dep túsindirdi maman.

Baǵdat Teltaev joba bıýdjetten úlken shyǵyndardy talap etpeıtinin jáne jol jıekterin buzbaı, az ýaqytta tıimdi nátıje beretin tásil ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul bastama ǵylymı tekseristen de ótken. Jobany QR Prezıdenti janyndaǵy QR Ulttyq ǵylym akademııasynyń, L. B. Goncharov atyndaǵy QazAJQA jáne Q.I. Sátbaev atyndaǵy QazUTZÝ-dyń jol qaýipsizdigi salasyndaǵy qazaqstandyq ǵalymdary men sarapshylary tolyq qoldap otyr.

— Joldardy josparlaý degenimiz — kinálilerdi izdeý emes, eń tıimdi ınjenerlik sheshimdi tabý, — dep túıindedi ol.

Eske salaıyq, buǵan deıin Almatynyń Tóle bı kóshesinde LRT qurylysyn daıyndyq jumystary qalaı júrip jatqanyn jazǵanbyz.