Almatydaǵy tarıhı bekinistiń qazirgi jaı-kúıi qalaı

Kóne bekinistiń orny Jetisý aýdanynda Tátibekov kóshesiniń boıynda ornalasqan. Buǵan deıin bul aımaq jergilikti mańyzy bar tarıh jáne mádenıet eskertkishi dep tanylǵan edi. Alaıda búginde jeri birneshe bólikke bólinip, jeke menshikke ótip ketken.

Áleýmettik jelide megapolıs turǵyndary bekinistiń qazirgi kúıin kórsetip, onyń jaǵdaıyn talqylap júr. Sýretterden qurylys pen turmystyq qaldyqtarǵa tolǵan bos jatqan jerlerdi kórýge bolady. Pikir jazǵan qala turǵyndary tarıhı orynnyń qaraýsyz qalǵanyna narazylyq bildirip, bılikten bul jerdi tártipke keltirýdi talap etti. Keıbir qoldanýshylar bul aımaqtyń ondaǵan jyldar burynǵy beınesin eske aldy.

— Munda baılanys áskerleri batalony ornalasqan úsh kazarma bar edi. Ashana men klýb ǵımaraty, medıtsınalyq pýnkt jumys istep turatyn. Al batysqa qaraı tehnıkalyq aımaq — baılanys tehnıkalaryn saqtaıtyn ǵımarattary bar № 4 qalashyq ornalasqan bolatyn, — dep jazdy jeli qoldanýshylarynyń biri.

Sonymen qatar bul jerdi qaıta jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan usynystar da aıtylyp jatyr. Turǵyndardyń biri munda kóne Vernyı buryshyn jasaýdy usyndy. Aıtýynsha, XIX ǵasyrdan qalǵan aǵash úılerdi osy jerge kóshirip, qolóner sheberhanalary men sol zamannyń kúıin kórsetetin dámhanalar ashý qajet. Sondaı-aq saqtalyp qalǵan ǵımarattardan murajaı jasaý kerek.

Bekinisten ne saqtalǵan?

Vernyı bekinisiniń negizi 1854 jyly qalanǵan. Búginge deıin XIX–XX ǵasyrlarǵa tıesili birneshe aǵash ǵımarat qana jetken. Olardyń keıbiri memleket qorǵaýyndaǵy eskertkishter tizimine engen.

Túsirilim kezinde agenttik fototilshisi bekinis aýmaǵynan úıilip jatqan qoqysty kórdi. Kireberistegi belgitas tazalanyp, gúl qumyralary áktelgenimen, dál qasyndaǵy eski temir qorshaý jalpy kórinisti buzyp tur. Al nysan irgesindegi Kishi Almaty ózeniniń boıy qoqysqa tolǵan.

Saqtalyp qalǵan ǵımarattardyń kóbin jaqynnan kórý múmkin emes — bári qorshaýlardyń artynda tur.

Ákimdik jaýaby qandaı

Kazinform agenttigi kóne aýmaqtyń kimge tıesili ekenin jáne ony abattandyrýǵa kim jaýapty ekenin anyqtaý úshin qala ákimdigine resmı saýal joldady. Alaıda bul saýalǵa aldymen «Almaty tazalyq» mekemesi jaýap berdi. Olardyń málimetinshe, atalǵan jer telimi kásiporynnyń qaramaǵynda emes. Sondaı-aq olar bul aýmaqta tek kásiporyn tehnıkalary turatynyn naqtylady.

Keıin bul máselege baılanysty Mádenıet basqarmasy jaýap berdi. Vedomstvo málimetinshe, bekinis ǵımarattary qala ákimdiginiń 2021 jylǵy 17 naýryzdaǵy № 1/191 qaýlysymen jergilikti mańyzy bar tarıh jáne mádenıet eskertkishteriniń memlekettik tizimine engizilgen. Qazir ártúrli jyldary salynǵan 5 nysan saqtalǵan. Onyń tórteýi (burynǵy kazarmalar men qoıma ǵımarattary) «Almaty tazalyq» kásipornynyń aýmaǵynda ornalasqan. Al taǵy bir nysan — atqora jeke menshikke ótip ketken.

Búgin shahar basshylyǵy tarıhı bekinis jaǵdaıyna baılanysty qosymsha túsinikteme berdi. 2026 jyldyń sáýir aıynda Jetisý aýdany ákimdiginiń qyzmetkerleri tabıǵatty qorǵaý polıtsııasymen birge aýmaqqa tekseris júrgizgen. Onyń qorytyndysy boıynsha jer ıesine abattandyrý erejelerin buzǵany úshin eskertý jasaldy.

15 sáýirde atalǵan jer telimine ıelik etetin «SA Capital Story Group» JShS kepildik hat usynyp, aýmaqty 2026 jyldyń 31 mamyryna deıin qoqystan tolyq tazartýǵa mindettelgen bolatyn. Alaıda belgilengen merzimde bul mindetteme oryndalmaǵan.

— 2 maýsym kúni aýdan ákimi apparatynyń qyzmetkerleri men tabıǵatty qorǵaý polıtsııasy oqıǵa ornyna qaıta baryp, tekseris júrgizdi. Menshik ıesi belgilengen merzimde aýmaqty tazalamaǵandyqtan, tabıǵatty qorǵaý polıtsııasynyń qyzmetkerleri ÁQBtK 505-baby («Almaty qalasyn abattandyrý erejelerin buzý») boıynsha ákimshilik hattama toltyrdy. Aıyppul kólemi — 30 AEK (129 750 teńge), — dep habarlady ákimdikten.

Eske salaıyq, 1921 jyly 5 aqpanda Jetisý oblystyq revolıýtsııalyq komıtetiniń Vernyı qalasynyń ataýyn Almaty dep ózgertý týraly sheshim qabyldady. Biraq tarıh ǵylymdarynyń doktory Bereket Káribaevtyń aıtýynsha, Almaty — ejelden kele jatqan tarıhı ataý. Ol tarıhı jazbalarda kezdesedi.