Almatyda Bátıma Záýirbekovanyń mereıtoıyna arnalǵan «Mura jipteri» kórmesi ashyldy
ALMATY. KAZINFORM — Almatydaǵy Ábilhan Qasteev atyndaǵy Ulttyq óner murajaıynda qazaq gobelen óneri mektebiniń negizin qalaýshy, sýretshi Bátıma Záýirbekovanyń týǵanyna 80 jyl tolýyna arnalǵan «Mura jipteri» kórmesiniń ashylýy ótti. Kelýshiler nazaryna sýretshiniń mýzeı qoryndaǵy jáne otbasylyq muraǵatyndaǵy 80-nen astam týyndysy usynyldy.
Bátıma Esmuratqyzy Záýirbekova — «Otan» ordeniniń ıegeri, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Memlekettik syılyqtyń laýreaty jáne Qazaqstan Respýblıkasy Sýretshiler odaǵynyń múshesi. Ol dástúr men zamanaýı kórkem tildi ushtastyra otyryp, qazaq ónerinde gobelenniń paıda bolýyna yqpal etti.
Gobelen — arnaıy stanokta túrli tústi jipterdi toqý arqyly jasalatyn kilem-kartına. Qazaqstanda gobelen XX ǵasyrdyń ekinshi jartysynda damı bastady. Sýretshiler kilem toqý men kıiz basý mádenıetin jańa qyrynan tanytyp, ulttyq oıý-órnekti zamanaýı beıneleý tásilderimen ushtastyrdy. Osylaısha qazaqstandyq gobelen mektebi qalyptasty. Bátıma Záýirbekova sol mekteptiń damyp, jalǵasyn tabýyna yqpal etkenderdiń biri boldy.
Gobelen kórkemdik tehnıka retinde Eýropadan kelgenine qaramastan, Záýirbekova ony qazaqy mazmunmen tolyqtyryp, ulttyq oıý-órnek elementterin, tabıǵat, adam jáne dástúrli mádenıet beınelerin qoldanǵan.
Záýirbekova óz shyǵarmalarynda ulttyq mádenıet, otbasy jáne urpaqtar arasyndaǵy sabaqtastyq taqyrybyn qozǵaıdy. Ásirese, qazaq áıeli beınesine jiti mán berip, sulýlyq, mahabbat, ana bolý ıdeıasyn kórsetken.
Á.Qasteev atyndaǵy murajaıdyń dırektory Gúlaıym Jumabekovanyń sózinshe, Bátıma Esmuratqyzynyń ózindik qoltańbasy bar. Sondaı-aq onyń talanty anasy Bıbihannan daryǵanyn aıtady. Anasy talantty halyq sheberi bolǵan jáne qyzyna dástúrli qolónerdiń alǵashqy sabaqtaryn úıretken.
— Gobelen — óte kúrdeli óner. Bul týyndylardy jaryqqa shyǵarý úshin sabyrlyq pen shydamdylyq, sondaı-aq yjdaǵattylyq kerek. Munyń bári sýretshiniń boıynan tabyldy. Gobelennen bólek onyń grafıkalyq, keskindeme, júnnen jasalǵan jumystary da bar. Bátıma Záýirbekovanyń týyndylaryna tán basty erekshelikterdiń biri — mýzykalyq yrǵaq. Onyń ustazdarynyń ózi onyń kompozıtsııalaryndaǵy beınelilik pen mýzykalyq yrǵaqty erekshe atap ótken, — dedi Gúlaıym Jumabekova.
«Mura jipteri» kórmesi 2026 jylǵy 25 qyrkúıek pen 8 qarasha aralyǵynda uıymdastyrylady.
Qazaqstannyń sándik-qoldanbaly óner kafedrasynyń meńgerýshisi Natalııa Bajenova kórmeniń «Mura jipteri» dep atalýy tek gobelen tehnıkasyna emes, mádenı tájirıbeni jetkizýine de qatysty deıdi.
— Toqymanyń ózi gobelendi qalyptastyratyn negizgi jáne arqaý jipterden turady. Al qazaq sheberleriniń ónerinde toqymashylyq jetekshi oryndardyń birin ıelengen. Urpaqtar sabaqtastyǵyn da muranyń jibi retinde kórsetýge bolady. «Mura jipteri» — bul bizdiń dástúrimiz, ıaǵnı keleshek urpaqqa qundylyq retinde jetkizýimiz kerek dúnıeler. Qazaqstannyń sándik-qoldanbaly óneri óte aýqymdy ári tereń, — deıdi Natalııa Bajenova.
Kórme úsh zaldan turady
Birinshi zal sándik-qoldanbaly ónerge arnalǵan. Onda Záýirbekovanyń shyǵarmashylyq joly baıandalady.
Ekinshi zalda sýretshiniń shyǵarmashylyǵynyń ár kezeńine tıesili týyndylar toptastyrylǵan. Munda stıli jaǵynan jaqyn týyndylardy kórýge bolady.
Úshinshi zal qazaq áıeliniń beınesine negizdelgen. Qazaq áıeli beınesin shańyraqtyń astynda ornalasqan. Onyń aınalasynda qazaq arýlarynyń portretteri tur.
Odan bólek sýretshi týraly derekti fılm kórsetilip, muraǵattyq fotosýretteri ilingen. Budan bólek, oqý-jattyǵý toqyma stanogy qoıyldy.
Bátıma Záýirbekova týyndysyna sheteldikter de qyzyqty
Sýretshiniń týyndylary tek elimizde emes, Frantsııa, Túrkııa, Italııa elderinde kórmege qoıylǵan.
Kórme aıasynda Bátıma Záýirbekovanyń shyǵarmashylyǵy jaıynda úsh basylym jaryq kórdi. Bir kitapty frantsýz zertteýshisi ári jýrnalıst ıAffa Assýlın jazǵan. Ol kórmeniń ashylýyna Eýropadan keldi.
– Men úshin sulýlyq jaı ǵana ásemdik nemese sándik element emes. Ol tarıhty saqtaıdy, belgili bir maǵynany úndeıdi, tipti órkenıet tarıhyn baıandaıdy. Bátıma Záýirbekovanyń shyǵarmashylyǵy da dál osyndaı. Onyń týyndylarynan syrtqy jáne ishki jaryqty baıqaýǵa bolady. Bul zamanaýı ónerdiń aýqymdy ári uzaq tarıhynyń bir bóligi dep sanaımyn. Onyń jumystaryndaǵy tús, geometrııa, kompozıtsııa men keńistik Matıss, Kandınskıı syndy sheberlerdiń shyǵarmalarymen úndesip turǵandaı. Soǵan qaramastan ol erekshe. Óz qazaqı qoltańbasy baıqalady. Óıtkeni onyń boıynda emotsııalyq qýat bar, — dedi ıAffa Assýlın.
Kitap avtorynyń aıtýynsha, Bátıma Záýirbekovanyń týyndylarynan keıin ol qazaq ónerine qyzyǵa bastady.
— Qarqyny údep jatqan álemde Záiýrbekovanyń týyndylary baıyptylyqty eske salady. Onyń shyǵarmashylyǵy arqyly men Qazaqstandy tanyp, bul eldi jaqsy kórip kettim, — dedi avtor.
Ekinshi basylym — Reseılik Alına Fedorovıch daıyndaǵan katalog. Al úshinshi kitaptyń avtory — belgili qazaqstandyq ónertanýshy Shaızada Japparova.
Murajaı dırektory Gúláıim Jumabekova bul kórmeniń mańyzyna toqtaldy.
— Basty maqsatymyz — kórme arqyly mádenı qundylyǵymyzdy dáriptep, urpaqqa nasıhattaý, onyń ǵylymı túrde zerttelýine yqpal etý, — dedi ol.
Eske salsaq, Almatyda Batıma Záýirbekovanyń 80 jyldyǵyna arnalǵan «Mura jipteri» kórmesi ótetini habarlandy.
