Almatyda Abaı ilimine arnalǵan jańa oqý pánderi men elektrondy resýrstar tanystyryldy
ALMATY. KAZINFORM – Almatyda Abaı Qunanbaıulynyń 180 jyldyǵyna arnalǵan is-sharalardyń qorytyndysyn talqylaý maqsatynda Ǵylymı keńes otyrysy ótti.
Jıynǵa Ǵylym jáne joǵary bilim vıtse-mınıstri Gúlzat Kóbenova, Oqý-aǵartý vıtse-mınıstri Shynar Aqparova, Prezıdent Ákimshiligi ishki saıasat bóliminiń sektor meńgerýshisi Ǵalymjan Mahan, Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Abzal Núkenov, Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Ǵanı Maılybaev, QazUÝ Basqarma tóraǵasy – rektor Janseıit Túımebaev, sondaı-aq Oqý-aǵartý mınıstrliginiń, Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń ókilderi, ár óńirden kelgen ishki saıasat basqarmasynyń basshylary, memleket jáne qoǵam qaıratkerleri men ǵalymdar qatysty.
Atalǵan is-sharany kirispe sózimen ashqan Janseıit Túımebaev oqý ordasynda Abaıdyń 180 jyldyǵyna oraı ótken ǵylymı, mádenı jáne aǵartýshylyq is-sharalardyń qorytyndysy týraly aqparat berdi.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qyzylordada ótken Ulttyq quryltaıda sóılegen sózinde: «Abaı ilimi bizdiń ulttyq biregeıligimizdiń, ulttyq bolmysymyzdyń ózegi bolýǵa tıis. Biz Abaıdyń «Qara sózderin» ıÝNESKO-nyń «Álem jady» derekti muralar tizimine engizýimiz kerek», - dep atap ótti. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde «Abaıdyń kisilik kodeksi» jáne «Abaı ilimi» oqý pánderi ázirlenip, bilim berý protsesine engizildi. Ýnıversıtet ǵalymdary ázirlegen «Abaıdyń kisilik kodeksi» oqý korpýstary men jataqhanalarǵa ilindi. Bul aýqymdy bastamany basqa JOO-lar men mektepterde júzege asyrýdy usynamyz. «Abaıtaný. Tańdamaly eńbekter» serııalyq basylymynyń 1-50 tomdary, «Abaıtaný antologııasy» serııalyq basylymynyń 1-10 tomdary jaryq kórdi, sondaı-aq «Abaıtaný antologııasy» atty tsıfrlyq formattaǵy ıntellektýaldyq elektrondyq resýrstar bazasy qalyptastyryldy. Atalǵan jumystardy QazUÝ bazasyndaǵy Abaı ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵalymdary júzege asyrdy, - dedi rektor.
Ǵylymı keńes otyrysynda Ǵylym jáne joǵary bilim vıtse-mınıstri Gúlzat Kóbenova sóz sóıledi.
– Qazirgi tańda elimizdegi 127 joǵary oqý ornynda 727 myńnan astam stýdent bilim alyp jatyr. Ýnıversıtettiń eń birinshi maqsaty – azamatty qalyptastyrý, Abaıdyń fılosofııasyna sáıkes, «tolyq adamdy» tárbıeleý. Mektep qabyrǵasynda oqýshynyń boıynda adal azamattyń prıntsıpteri qalyptasady. Al ýnıversıtetke túsip, qolyna zańdy dıplomyn alǵan kezde tolyq adam bolyp, úlken ómirge qadam basady. Osy turǵyda Abaıdyń fılosofııasy óte mańyzdy, - dedi ol.
Óz kezeginde oqý-aǵartý vıtse-mınıstri Shynar Aqparova Abaı shyǵarmashylyǵyn qazirgi zaman talaptaryna saı zerdeleý, onyń fılosofııalyq, etıkalyq jáne qoǵamdyq oılaryn bilim berý úderisine engizý máseleleri týraly aıtty.
Al QR Prezıdenti Ákimshiligi ishki saıasat bóliminiń sektor meńgerýshisi Ǵalymjan Mahan QazUÝ bazasynda daıyndalǵan «Abaıdyń kisilik kodeksinde» oıshyldyń tereń mazmundy sózderi jınaqtalǵanyn atap ótip, sharanyń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
– Abaıdyń kisilik kodeksi stýdent jastar ǵana emes, oqýshylardyń da sanasyna ornyǵýy mańyzdy. Degenmen, jas urpaqtyń Abaıdy tolyq túsiný úshin qazaq tiliniń qoldanys aıasynyń keń bolýy shart. Ózderińizge málim, qazirgi ýaqytta memlekettik tildiń qoldanys aıasyn tsıfrlyq keńistikte damytý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi janynan ýıkıpedııany qazaq tilindegi tanymdyq maqalalarmen toltyrý úderisin uıymdastyrý boıynsha «Úılestirý keńesi» quryldy. Mınıstrliktiń aqparatyna sáıkes 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha ýıkıpedııaǵa qazaq tilinde 3 000-nan astam jańa maqala ornalastyrylǵan. Bul jumysqa elimizdiń birqatar joǵary oqý oryny atsalysyp jatyr, - Ǵalymjan Mahan.
Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Abzal Núkenov Abaıdyń jaýapkershilik, eńbek adamy týraly oı-tolǵamdary ádiletti Qazaqstan tujyrymdamasymen tolyq úndesetinin jetkizdi.
– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde: «Abaı murasy – baǵasy ólsheýsiz rýhanı qazyna. Ony saqtaý men damytý – barshamyzdyń ortaq mindetimiz», – degen bolatyn. Osy maqsatta Abaı Qunanbaıulynyń 180 jyldyǵyn Almaty qalasynda laıyqty deńgeıde atap ótý úshin ákimdik tarapynan fılosofııalyq-rýhanı, mádenı-aǵartýshylyq, tárbıe baǵyttaryn qamtyǵan keshendi jospar iske asyryldy. Túrli ǵylymı konferentsııalar, forýmdar, semınarlar ótkizildi, - dedi qala ákiminiń orynbasary.
Іs-sharada Abaı ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, ǵalym Janǵara Dádebaev sóz sóılep, ınstıtýttyń atqarǵan jumys nátıjelerin tanystyrdy. Sonymen qatar ǵylymı keńes músheleri men arnaıy shaqyrylǵan ókilder Abaı murasyn zamanaýı qoǵamdyq sanada jańǵyrtýdyń ózektiligine toqtalyp, naqty usynystaryn ortaǵa saldy.
Keńeıtilgen Ǵylymı keńes sheshimimen ýnıversıtette ázirlengen «Abaıtaný antologııasy» elektrondy zııatkerlik resýrstar bazasy, «Abaı ilimi» oqý páni, Abaıdyń kisilik kodeksi men Abaı taksonomııasy QazUÝ-dyń zııatkerlik menshigi retinde bekitildi. «Abaı ilimi» oqý páni ýnıversıtettiń joǵary bilim berý baǵdarlamalaryndaǵy jalpy bilim beretin pánder tsıkly boıynsha tańdaý komponenti retinde qabyldandy.
Sondaı-aq Abaıdyń kisilik kodeksi men Abaı ilimi Qazaqstan Respýblıkasy ishki saıasatynyń negizgi qaǵıdattary men qundylyqtaryn iske asyrýdyń ınnovatsııalyq quraly retinde aıqyndalyp, olardy bilim berýdiń barlyq deńgeıinde, mádenı-aǵartýshylyq jáne qoǵamdyq keńistikterde keńinen paıdalaný jóninde ýákiletti memlekettik organdar men jergilikti atqarýshy bılikke usynystar joldandy.
Buǵan deıin «Abaıdyń qara sózderi» ıÝNESKO-nyń «Álem jady» tizilimine enýi múmkin ekenin habarlaǵan edik.