Almaty oblysy týrısterdi nemen qyzyqtyrady

Kólsaıdyń kórkine álem tánti

Baǵdarlama júrgizýshileri saparyn elimizdiń eń kórikti tabıǵı mekenderiniń biri — Kólsaı kólderinen bastady. Soltústik Tıan-Shannyń Kúngeı Alataýy jotasynda, teńiz deńgeıinen 1800–3500 metr bıiktikte ornalasqan óńir Qazaqstannyń tabıǵı injý-marjany sanalady.

Ulttyq parktiń basty ereksheligi — baı bıoalýantúrlilik. Park aýmaǵy teńiz deńgeıinen 1400–4265 metrge deıin sozylatyn bes bıiktik beldeýin qamtıdy. Munda ósimdiktiń myńnan astam túri ósedi, onyń 19-y Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engizilgen.

Janýarlar dúnıesi de baı. Ulttyq parkte omyrtqaly janýarlardyń 225-ten astam, al omyrtqasyzdardyń myńǵa jýyq túri mekendeıdi. Tabıǵı baılyqpen qatar týrısterge qolaıly jaǵdaı jasaýǵa erekshe kóńil bólingen. Kól jaǵasynda serýendeýge arnalǵan soqpaqtar, katamaran men qaıyqtar jumys isteıdi.

Al tabıǵatty jaqynnan tamashalaǵysy keletinder atpen ekinshi Kólsaı kóline deıin saıahattaı alady.

— Ulttyq parkte ınfraqurylymdy damytýǵa aýqymdy qarajat bólinip jatyr. Bıyl park mańyndaǵy soqpaqtardy abattandyrýǵa oblystyq bıýdjetten 267 mln qarajat qaraldy. Salystyrmaly túrde 2022 jyly 100 mln teńgeden asa qarajat ǵana bólingen edi. Ulttyq park týrısterden túsken tabysty da aýmaqty kórkeıtýge jumsaıdy. Jalpy, 850 mln teńgedeı qarjy bıýdjetten bólinse, taǵy 700 mln teńgege jýyǵy týrısterden túsken qarajat esebinen qalyptasady, — dedi «Kólsaı kólderi» MUTP dırektorynyń týrızm jáne ǵylym jónindegi orynbasary Hamıt Ahmetov.

Ulttyq parkke kirý úshin ekologııalyq tólem alynady. Onyń quny 845–926 teńge aralyǵynda, al jeke kólikpen kiretin týrıst shamamen 2750 teńge tóleıdi. Tabıǵattyń jaýharyn tamashalaýǵa ótken jyly 600 myńnan astam adam kelgen. Bıyldyń ózinde, mamyr aıyna deıin, ulttyq park 120 myńnan astam týrısti qabyldap úlgergen.

Demalýshylardyń arasynda sheteldik qonaqtar da az emes.

— Bul — Qazaqstanǵa alǵash saparymyz. Kórikti jerlerdi kórý úshin Kosta-Rıkodan keldik. Buǵan deıin Sharyn shatqalynda bolyp, erekshe áser aldyq. Al Kólsaıdyń sulýlyǵy odan kem emes, — dedi erli-zaıypty.

Kólsaıdyń kórkine tánti bolǵandardyń qatarynda Anglııadan kelgen týrıster de bar.

— Qazaqstanda eń unaǵan taǵam — baýyrsaq. Óte dámdi eken. Jylqy etinen daıyndalǵan ulttyq taǵamdardy da súısine jedik. Al tabıǵatynyń ásemdigin sózben aıtyp jetkizý qıyn, — dedi anglııalyq týrıster.

Kólsaıǵa kelýshiler sany jyl saıyn artyp keledi. Infraqurylym da kezeń-kezeńimen jańaryp jatyr. Degenmen, týrıster jıi kóteretin máselelerdiń biri — Saty aýylynan keıin uıaly baılanys pen ınternettiń álsireýi. Jaýaptylardyń aıtýynsha, bul másele aldaǵy ýaqytta kezeń-kezeńimen sheshimin tabady.

Qaıyńdy kóline kelýshiler sany artyp jatyr

Kólsaıdan keıin týrısterdiń joly Qaıyńdy kóline túsedi. Qazaqstandaǵy eń jas kólderdiń biri sanalatyn bul tabıǵat ǵajaıybynyń paıda bolǵanyna nebári bir ǵasyrdan sál ǵana asty.

Ol 1911 jylǵy joıqyn jer silkinisinen keıin bolǵan seldiń saldarynan paıda bolǵan. Tabıǵı bóget ózen arnasyn jaýyp, ýaqyt óte kele búgingi kól qalyptasty. Almatydan shyǵysqa qaraı shamamen 280 shaqyrym jerde ornalasqan kóldi qaraǵaıly ári qalyń jasyl orman qorshap jatyr.

Degenmen, Qaıyńdyǵa jetý ońaı emes. Kólge aparatyn jol oıly-qyrly bolǵandyqtan, munda negizinen jol talǵamaıtyn kólikter ǵana qatynaıdy. Sol sebepti Saty aýylynan týrıster úshin arnaıy transfer uıymdastyrylǵan.

Barý-qaıtý quny shamamen 2500–4000 teńge aralyǵynda. Kólik toqtaıtyn jerden keıin kólge deıin taǵy bir shaqyrymdaı jaıaý júrý qajet. Al jaıaý barǵysy kelmeıtinder úshin atpen jetýge múmkindik qarastyrylǵan.

— Munda jyl basynan beri 95 myńnan astam týrıst keldi. Byltyr Qaıyńdy kóline 196 myń adam taban tiredi. Sońǵy eki-úsh jylda mınıstrlik pen jergilikti ákimdik týrızmdi damytýǵa erekshe kóńil bólip keledi. Buryn bul aýmaqta jaıaý júrýdiń ózi qıyn bolatyn. Qazir joldar rettelip, týrıster úshin jaǵdaı áldeqaıda jaqsardy, — deıdi «Kólsaı kólderi» MUTP «Qarabulaq» orman sharýashylyǵynyń ormanshysy.

Bolashaqtyń týrızmi: áýe taksıi men Smart City

Almaty oblysyndaǵy saıahat tek kól men taýdy tamashalaýmen shektelmeıdi. Belsendi demalysty unatatyndar úshin tańdaý kóp. Munda kvadrotsıklmen keń dalany aralap, gıdrotsıklmen sý betinde júıtkýge bolady.

Al jaqyn bolashaqta óńirdiń týrıstik múmkindigi jańa deńgeıge kóterilmek. Aldaǵy eki jylda Almaty oblysynda áýe taksıi iske qosylady dep josparlanyp otyr. Bul — Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy osyndaı joba. Áýe kóligine bes adamǵa deıin syıady, eń basty ereksheligi — pılotsyz basqarylýy. Onyń kómegimen jolaýshylardy megapolıske nebári 15 mınýtta jetkizý kózdelgen.

Zamanaýı tehnologııalar kólik salasymen shektelmeıdi. Almaty oblysynda boı kóterip jatqan Alatau City — Ortalyq Azııadaǵy ınfraqurylymy men ekonomıkasy tolyqtaı tsıfrlyq tehnologııalar men Smart City qaǵıdattaryna negizdelgen alǵashqy bolashaq qalasy. Joba jańa ınvestıtsııalar tartatyn jáne ınnovatsııalyq sheshimder synalatyn óńirlik ortalyq retinde damyp keledi.

Sharyn Grand kanonnan da erte qalyptasqan

Kelesi baǵyt — Sharyn shatqaly. Qazaqstannyń Grand kanony atalyp ketken tabıǵat ǵajaıyby jyl saıyn myńdaǵan týrısti ózine tartady.

Sharyn shatqaly — jasy 12 mıllıon jyldan asatyn shógindi jynystardan túzilgen biregeı tabıǵı eskertkish. Tereńdigi 200 metrge deıin jetetin shatqaldyń alyp jartastary keı tusta 300 metrge deıin asqaqtaıdy. Ásirese kún batar sátte shatqaldyń kórinisi erekshe áser qaldyrady.

Týrısterge qolaıly jaǵdaı jasaýǵa basymdyq berilgen. Munda vızıt-ortalyq, ulttyq taǵamdar usynatyn meıramhana, dárethanalar men aqparattyq taqtalar jumys isteıdi.

— Jyl basynan beri 70 myńǵa jýyq týrıst keldi. Kelýshilerdiń basym bóligi — sheteldikter. Byltyr Sharyn shatqalyna 53 memleketten qonaq keldi. Ásirese Germanııa, AQSh, Anglııa, sondaı-aq Qytaı, Vetnam jáne Koreıadan keletin týrıster kóp. Olardyń kóbi bul jerdi AQSh-taǵy Grand kanonmen salystyryp, tabıǵatynyń ásemdigi kem túspeıtinin, tek kólemi jaǵynan shaǵyndaý ekenin aıtady, — dedi «Sharyn» MUTP ekologııalyq aǵartý jáne týrızm bóliminiń basshysy Maksım Akramov.

Mamannyń aıtýynsha, geologııalyq turǵydan Sharyn shatqaly Grand kanonnan da erterek qalyptasqan. Aldaǵy ýaqytta munda týrıster aǵynyn tıimdi rettep, tabıǵatqa túsetin salmaqty azaıtý úshin saqınaly marshrýt iske qosylady.

Degenmen, erekshe qorǵalatyn aýmaqta ózekti másele de joq emes. Keıbir demalýshylar tabıǵatty aıalamaı, qoqysyn tastap ketedi nemese jartastarǵa jazý jazyp, vandalızmge jol beredi. Onymen kúresý úshin túrli tásil qoldanylyp jatyr.

«Sharyn» MUTP dırektory Gúlmıra Nysanbaevanyń aıtýynsha, shatqal boıynda arnaıy qoqys jáshikteri qoıylmaǵan. Bul — «Jasyl damý» kompanııasymen birlesip qolǵa alynǵan «ózińmen birge alyp ket» qaǵıdatyna negizdelgen joba. Mamandardyń sózinshe, sońǵy eki jylda ol týrısterdiń ekologııalyq mádenıetin qalyptastyrýǵa oń áser etip jatyr.

Taǵy bir erekshe tus — shatqal ishinde tabıǵat músindegen alyp jartastardy tamashalap, arnaıy ekotaksımen júrýge bolady. Bir baǵyttaǵy jolaqy — 500 teńge.

Sonymen qatar aýmaqqa kirý úshin 730 teńgeden 1500 teńgege deıin ekologııalyq tólem alynady.

— Almatyǵa 32 jyldan keıin qaıta kelip turmyn. Osynsha ýaqyttan soń elge oralyp, osyndaı tabıǵı oryndardy aralap júrgenimizge óte qýanyshtymyz, — deıdi Reseıden kelgen týrıster.

Qytaıdan kelgen meımandar da Sharyn shatqalynyń qaıtalanbas tabıǵatyna tánti bolyp, áserlerimen bólisti.

Jyl on eki aı týrıst qabyldaıtyn meken

Joba aıasyndaǵy kelesi baǵyt — qysqy týrızmimen tanymal Oıqaraǵaı demalys orny boldy. Alaıda jol boıynda «Qoqys tastaýǵa bolmaıdy» degen eskertýlerge qaramastan, tabıǵat aıasyna qaldyq tastap ketetinderdiń áli de bar ekeni baıqaldy.

Al demalys ornynyń ózinde týrıster úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan eken. Qaladan nebári 40 mınýtta jetýge bolatyn kýrortqa baratyn jol sapaly. Aýmaǵynda qoqys jáshikteri jetkilikti, kıiz úıler, demalys oryndary qarastyrylǵan.

Alystan menmundalaǵan Aqtas shyńyna týrıster aspaly jol arqyly ońaı kóteriledi. Al bıikte sheteldik qonaqtardyń qarasy qalyń.

— Biz Kóktóbede, Shymbulaqta, Qaıyńdyda boldyq. Keıin Oıqaraǵaıǵa keldik. Úndistanda da mundaı tabıǵat kezdesedi, biraq adam óte kóp. Al munda tabıǵat keremet, adamdary da óte qonaqjaı eken, — deıdi týǵan kúnin Oıqaraǵaıda atap ótken úndistandyq týrıst.

Oıqaraǵaı jyl on eki aı týrısterdi qabyldaıdy. Qysta munda shańǵy men tıýbıng tebýge keletinder kóp bolsa, jazda paraplanmen qalyqtap, taýda serýendep nemese zıplaınmen syrǵanaýdy qalaıtyndardyń qarasy kóbeıedi. Budan bólek, kýrort aýmaǵynda meıramhanalar men SPA aımaqtary da jumys isteıdi.

Jaǵajaılardyń jaıy: jaıly demalys pen sheshimin kútken másele

Kelesi aıaldama — Qonaev qalasynyń jaǵajaılary. Sońǵy jyldary munda týrısterge qolaıly jaǵdaı jasaýǵa basymdyq berilip keledi. Sonyń biri — kelýshiler eń kóp tańdaıtyn № 5 jaǵajaı. Byltyr bul jerde 250 myńǵa jýyq adam demalǵan.

Týrıstik maýsymǵa daıyndyq bıyl erte bastalǵan. Jaıaý kelýshiler úshin kirý tegin, al avtoturaq qyzmeti — 1000 teńge. Jaǵajaıda tamaqtaný oryndary, dúkender, balalar oıyn alańdary jumys isteıdi. Jaqyn ýaqytta munda 9D kınoteatry da ashylady.

— Bıyl daıyndyqty bir aı buryn bastadyq. Tamaqtaný oryndary jetkilikti. Dúkender, balalar alańy bar, — deıdi «Qonaev turǵyn úı» JShS dırektory Sábıt Amanjolov.

Jaǵajaıda qaýipsizdik máselesine erekshe kóńil bólingen. Aýmaqta 21 beınebaqylaý kamerasy ornatylǵan. Jalpy, Qonaev qalasynda 6 kommýnaldyq jáne 140-tan astam jekemenshik demalys orny jumys isteıdi.

Alaıda barlyq jaǵajaıdyń jaǵdaıy birdeı emes. Baǵdarlama júrgizýshileri barǵan № 1 jaǵajaıda ınfraqurylym tolyq qalyptaspaǵan. Munda týrıstik maýsymǵa qajetti jaǵdaı jasalmaǵan, tipti dárethana da joq.

— Bul jaǵajaı shomylý maýsymyna arnalmaǵan. Aýmaq shaǵyn kólemdi kemelerge arnalǵan aıyppul turaǵy retinde qarastyrylyp otyr. Qazir jobalyq-smetalyq qujattar ázirlenip, bıýdjetten qarjy bólýge ótinim berildi. Al mańaıdaǵy demalys oryndary buǵan deıin jeke ınvestorlar tarapynan ashylǵan, — dedi Qonaev qalasy TKSh jáne turǵyn úı ınspektsııasy bóliminiń bas mamany Darhan Batyrsha.

Týrızmdi damytý — kún tártibindegi basty mindet

Sapar sońynda baǵdarlama júrgizýshileri Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıevpen kezdesip, óńirdegi týrızmniń búgingi jaı-kúıi men aldaǵy josparlardy talqylady.

Óńir basshysynyń aıtýynsha, Qonaev qalasyndaǵy jaǵajaılardy kezeń-kezeńimen jańǵyrtý jalǵasady. Qazirdiń ózinde № 5 jaǵajaıdyń jańarýy ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrǵan. Osy tájirıbe negizinde № 6 jaǵajaı da jeke ınvestıtsııa esebinen abattandyrylyp jatyr.

— № 5 jaǵajaı ınvestorlarǵa tartymdy jobaǵa aınaldy. Sonyń nátıjesinde ony damytýǵa qarjy salyndy. Qazir № 6 jaǵajaı da ınvestordyń qatysýymen retke keltirilip jatyr. Aldaǵy ýaqytta basqa jaǵajaılardy da kezeń-kezeńimen jańǵyrtamyz. Qonaev qalasy táýligine 30 myńǵa deıin týrıst qabyldaýǵa qaýqarly, — dedi Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev.

Kezdesý barysynda Qaıyńdy kóline aparatyn jol máselesi de sóz boldy. Óńir basshysy bul baǵyttaǵy joldyń aldaǵy ýaqytta jóndeletinin jetkizdi.

— ÝAZ kóligimen Qaıyńdyǵa jetýdi erekshe áser dep qabyldaıtyn týrıster de bar. Degenmen, joldy jóndeý josparda, — dedi oblys ákimi.

Sarapshylardyń baǵasy

Baǵdarlama dástúrine saı sapar sońynda sarapshylar Almaty oblysynyń týrıstik áleýetine óz baǵasyn berip, óńirdiń artyqshylyqtary men áli de nazar aýdarýdy qajet etetin tustaryn saralady.

S. Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıtetiniń professory Ábdildá Meıirbekovtiń aıtýynsha, Almaty oblysynda týrızmdi damytý jumystary júıeli júrgizilip keledi. Onyń sózinshe, muny óńirge keletin sheteldik týrısterdiń oń baǵasynan-aq baıqaýǵa bolady.

— Buǵan sheteldik týrısterdiń ádil baǵasy dálel. Aldaǵy ýaqytta bul qarqyn odan ári kúsheıip, Almaty oblysy elimizdegi eń iri týrıstik ortalyqtardyń birine aınalady degen senim mol, — dedi sarapshy.

Týrızm jáne sport mınıstrligi Týrızm ındýstrııasy komıtetiniń ishki taldaý basqarmasynyń basshysy Narıman Áldibekov te óńirdiń týrıstik áleýeti joǵary ekenin atap ótti.

— Kemshilikter bar. Biraq olardyń barlyǵy ýaqyt óte kezeń-kezeńimen sheshiledi, — dedi Narıman Áldibekov.

Al «Kazakh Tourism» ulttyq kompanııasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Edige Ádilhanov tabıǵatty saqtaýda týrıstik mádenıetti qalyptastyrýdyń mańyzyna toqtaldy.

— Almaty oblysy — tabıǵattyń syıy. Endigi mindet — osy baılyqtyń qadirin bilý. Ekoaktsııalar sanyn kóbeıtip, vandalızmniń aldyn alý jumystaryn júıeli túrde júrgizý qajet, — dedi ol.

Osylaısha, Almaty oblysy jalpy esepte 24 upaı jınady.Eske salaıyq, buǵan deıin baǵdarlama júrgizýshileri Jambyl óńirine saparlady.