Almat Núkenov: reformanyń tabysy eseppen emes, naqty ózgerispen ólshenedi
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy Almat Núkenov Prezıdent Joldaýyndaǵy ekonomıkalyq ósim, energetıkalyq qaýipsizdik, ınfraqurylymdy jańǵyrtý jáne áleýmettik saıasat baǵyttaryna toqtaldy. Onyń pikirinshe, reformalardyń nátıjesi jańa jobalar sanymen emes, azamattardyń kúndelikti ómirindegi naqty ózgeristermen baǵalanýy kerek.
Sarapshynyń pikirinshe, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jańa tarıhı kezeńdegi Qazaqstannyń ózekti mindetteri» atty Joldaýyndaǵy basty erekshelik — memlekettiń damý qarqynyn jekelegen kórsetkishtermen ǵana emes, sol ósimniń azamattardyń ómirine qanshalyqty áser etetinimen baǵalaýǵa basymdyq berilýi. Bul — reformalardyń kelesi kezeńinde sannan sapaǵa, jospardan naqty nátıjege kóshý qajettigin bildiretin mańyzdy saıası ustanym.
Memleket basshysy keltirgen boljam boıynsha, bıyl Qazaqstannyń jalpy ishki ónimi 400 mıllıard dollarǵa jýyqtap, jan basyna shaqqandaǵy kórsetkish 19 myń dollardan asýy múmkin. Alaıda ekonomıkanyń aýqymy ulǵaıǵan saıyn qoǵamnyń suranysy da ózgeredi. Azamat úshin ulttyq ekonomıkanyń ósýi eń aldymen sapaly jol, qoljetimdi emhana, jaqsy mektep jáne turaqty tabys arqyly sezilýi kerek. Sondyqtan Joldaýda ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa aıryqsha mán berilýi zańdy.
— Bul turǵyda energetıkalyq qaýipsizdiktiń orny erekshe. Tsıfrlyq ekonomıka, jańa óndiris oryndary jáne jasandy ıntellekt ınfraqurylymy turaqty ári jetkilikti elektr qýatyn talap etedi. Sondyqtan energetıkadaǵy strategııalyq sheshimderdi tek búgingi tutynýmen shekteýge bolmaıdy. Atom energetıkasyn damytý — bazalyq qýat kózderin ártaraptandyrýdyń jáne bolashaqtaǵy ónerkásiptik ósimge jaǵdaı jasaýdyń bir joly. Biraq atom elektr stantsııasyn salý máselesinde qaýipsizdik standarttary, kadr daıarlaý, qaldyqtardy basqarý jáne qoǵamdyq baqylaý basty talap bolyp qalýǵa tıis, — deıdi Almat Núkenov.
Sarapshy Qazaqstannyń taǵy bir strategııalyq múmkindigi — sırek jer metaldary ekenin atady. Onyń oıynsha, álemde elektr kóligi, akkýmýlıator, elektronıka jáne joǵary tehnologııalyq jabdyq óndirisi damyǵan saıyn mundaı shıkizatqa suranys artyp keledi. Degenmen, eldiń artyqshylyǵy ken qoryn ıelenýmen ǵana ólshenbeýi kerek. Negizgi mindet — geologııalyq barlaýdan bastap tereń óńdeýge, ǵylymı zertteýge jáne daıyn ónim shyǵarýǵa deıingi tolyq óndiristik tizbek qalyptastyrý. Sonda tabıǵı resýrstar qory ekonomıkanyń tehnologııalyq jańarýyna, bilikti jumys oryndarynyń ashylýyna jáne eksport qurylymynyń jaqsarýyna qyzmet etedi.
«Halyqtyq qurylys» bastamasynyń áleýmettik máni osynda. Áńgime tek jańa nysandar salý týraly emes. Ár óńirdiń naqty qajettiligin anyqtap, qarajatty sol qajettilikke baǵyttaý týraly bolyp otyr. Mysaly, turǵyn sany jyldam ósip jatqan eldi mekenge aldymen mektep nemese emhana qajet bolýy múmkin, al basqa óńirde sý júıesi men jol sapasy ózekti. Demek, tıimdi ınvestıtsııanyń ólshemi — salynǵan ǵımarat sany ǵana emes, sheshilgen máseleniń aýqymy.
— Joldaýdaǵy taǵy bir mańyzdy baǵyt — memlekettik basqarýdy jańartý. Prezıdent bıýrokratııany qysqartý, sheshim qabyldaýdy jedeldetý jáne memlekettik qyzmetshilerdiń kásibıligi men etıkalyq jaýapkershiligin kúsheıtý máselesin kóterdi. Munyń qoǵamdyq mańyzy zor: tsıfrlandyrýdyń maqsaty eski qaǵaz esepti elektrondy esepke aýystyrý emes, azamatqa yńǵaıly ári ashyq qyzmet kórsetý bolýy tıis. Eger jańa tehnologııa ýaqytty únemdemese, artyq rásimdi joımasa, onda onyń tıimdiligine qaıta qaraý qajet.
Áleýmettik saıasatta da ustanym anyq: qoldaý shynymen muqtaj azamatqa jetýi, al bıýdjet shyǵyny uzaq merzimdi múmkindik qalyptastyrýy kerek. Joldaýda 2027 jylǵy 1 qańtardan eń tómengi jalaqyny 85 myńnan 100 myń teńgege kóterý josparlanǵany aıtyldy. Biraq jalaqy men járdemaqy máselesin eńbek ónimdiligin, sapaly jumys oryndaryn jáne áleýmettik qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrýdan bólek qaraýǵa bolmaıdy, — deıdi Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy.
Almat Núkenovtiń pikirinshe, Joldaýdyń negizgi saıası máni — memlekettiń jaýapkershiligin de, qoǵamnyń jaýapkershiligin de qatar kúsheıtýinde. Úkimet ashyq ári nátıjeli jumys isteýge mindetti bolsa, azamattardyń zańǵa qurmeti, eńbek mádenıeti men qoǵamdyq belsendiligi de damýdyń mańyzdy shartyna aınalady. «Adal azamat» ıdeıasy osy eki jaýapkershilikti ózara baılanystyrady.
Qoryta aıtqanda, jańa tarıhı kezeńde Qazaqstanǵa kóp baǵdarlama qabyldaý ǵana jetkiliksiz. Eń mańyzdysy — ár bastamanyń oryndalý merzimi, jaýapty mekemesi jáne halyq sezinetin nátıjesi bolýy. Reformanyń shynaıy tabysy esepte emes, kúndelikti ómirdegi ózgeriste kóringende ǵana qoǵamnyń memleketke degen senimi nyǵaıady.
Aıta keteıik, búgin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Quryltaı otyrysynda «Jańa tarıhı kezeńdegi Qazaqstannyń ózekti mindetteri» atty Joldaýyn jarııalady.
