Allergııanyń órshýi ýrbanızatsııamen baılanysty ma

Allergııa ekspansııasy

Jahandyq deńgeıde allergııanyń taralýy men sıpaty túbegeıli ózgerdi. Buryn ol sırek kezdesetin qubylys bolsa, búginde kópfaktorly medıtsınalyq-ekologııalyq problemaǵa aınaldy. Ýrbanızatsııa, aýa sapasynyń nasharlaýy, ónerkásiptik shyǵaryndylar men turmystyq hımııanyń kóbeıýi aǵzanyń sezimtaldyǵyn arttyryp otyr. Sonyń saldarynan jańa allergender men trıggerler paıda bolýda. Nátıjesinde Eýropada taǵamdyq allergııa 20%-ǵa jetken, ásirese jastardyń eleýli bóliginiń oǵan joǵary sezimtaldyǵy bar.

Álemdik deńgeıde baıqalyp otyrǵan allergııanyń ósý úrdisi Qazaqstanda da kórinis taýyp keledi. Elimizde allergııalyq aýrýlardyń aıqyn artýy tirkelip, ásirese bir jasqa deıingi balalar arasynda alańdatarlyq dınamıka baıqalýda.

Tendentsııany naqty derekter rastaıdy. OLIMP klınıkalyq-dıagnostıkalyq zerthanalar jelisiniń málimetine sáıkes, 2020-2025 jyldar aralyǵynda bir jasqa deıingi balalar arasynda allergenderge oń nátıje bergen test sany 14,5 ese artqan.

– Balalar men jasóspirimder arasyndaǵy jaǵdaıdyń artýy alańdatady, – dep atap ótti zerthananyń bas dırektory Erlan Súleımenov.

Jalpy kórsetkishter osy úrdisti aıqyndaıdy. El boıynsha oń nátıje bergen testter sany 7 125-ten 14 889-ǵa deıin ósip, eki ese artqan. Al zertteý kólemi 33 myńǵa jýyqtap, úsh ese ulǵaıǵan. Bul sońǵy bes jylda allergııasy zerthanalyq túrde rastalǵan patsıentter sanynyń kóbeıgenin kórsetedi.

Ósim tek bir jas tobymen shektelmeıdi. Barlyq jas sanattarynda dınamıka baıqalady. Eń joǵary kórsetkish jasóspirimder arasynda tirkelip, 2,8 esege jetken. Al eń úlken úles 7-14 jas aralyǵyndaǵy balalarǵa tıesili. Genderlik bólinis boıynsha barlyq oń testterdiń 58%-y erlerge, 42%-y áıelderge tıesili.

Dert qaı óńirde órship tur?

Statıstıkaǵa súıensek, allergender qurylymynda aıqyn ózgerister baıqalady. Negizgi júkteme aramshópterge tıesili, ol barlyq oń testterdiń 61%-yn quraıdy. Odan keıin shalǵyn shópteri tur.

Jekelegen allergender boıynsha da aıtarlyqtaı ósim tirkelgen. Eń joǵary kórsetkish qaıyńda baıqalyp, 3,7 esege artqan. Al shabyndyq atqonaǵy 3 ese, ambrozııa 2,5 ese kóbeıgen.

Maýsymdyq allergııanyń negizgi qozdyrǵyshtarynyń biri retinde jýsan erekshe oryn alyp otyr. Ótken jyly tek osy allergen boıynsha shamamen 15 myń oń test tirkelgen.

– Buryn sırek kezdesken nemese múlde tirkelmegen allergender de paıda bola bastady. Olardyń qatarynda sorań, kúnbaǵys, qaraaǵash, jóke jáne buzaýbas bar, – dedi Erlan Súleımenov.

Aımaqtar boıynsha jaǵdaı birkelki emes. Almaty oblysynda maýsymdyq pollınoz boıynsha statıstıka rekordtyq deńgeıge jetip, 100 myń turǵynǵa shaqqanda 417,6 jaǵdaıdy qurap otyr. Demek, qaladaǵy ár 240-shy adam resmı túrde allergııanyń tutqyny dep tanylǵan.

Qyzylorda oblysynda da oń testterdiń sany 43 esege deıin kúrt artqan. Petropavl men Tarazda aıtarlyqtaı ósim baıqalady. Sondaı-aq Astana, Pavlodar jáne Qostanaı qalalarynda kórsetkish joǵary deńgeıde saqtalǵan. Al Qaraǵandy men Aqtaýda kerisinshe tómendeý tirkelgen.

Allergııanyń negizgi sebebi

Mamandar allergııanyń kúrt ósýin syrtqy orta faktorlarymen baılanystyrady. Olardyń aıtýynsha, qazirgi jaǵdaıda ekologııa, ásirese ýrbanızatsııalanǵan aımaqtardaǵy orta negizgi ról atqaryp otyr.

Osy faktorlardyń ishinde erekshe qaýip tóndiretini – atmosferalyq aýanyń lastanýy. Kólik tútininen bólinetin usaq bólshekter, azot dıoksıdi men kúkirt angıdrıdi negizgi lastaǵysh zattar retinde atalady. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, bul zattar tynys alý joldaryn álsiretip, aǵzanyń allergenderge sezimtaldyǵyn kúsheıtedi.

– Atmosferalyq aýa sapasyn monıtorıngteý derekterin eskere otyryp, birqatar óńirlerde aýa lastaný deńgeıi men allergııalyq aýrýshańdyq kórsetkishteri arasynda baılanys baıqalady. Eń joǵary kórsetkishter Almaty, Shymkent, Astana qalalarynda, sondaı-aq Jetisý men Túrkistan oblystarynda tirkelgen, – delingen Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń aqparatynda.

Ekologııalyq faktorlardyń áseri klınıkalyq statıstıkadan da baıqalady. Mamandardyń baǵalaýynsha, bronhıaldy astma men allergııalyq aýrýlardyń eń joǵary deńgeıi Almaty oblysynda, sondaı-aq Astana, Qaraǵandy jáne Shyǵys Qazaqstan óńirlerinde tirkelip otyr.

Jalpy qurylymǵa kóz júgirtsek, keń taralǵan dıagnozdardyń qatarynda allergııalyq kontaktty dermatıt, atopııalyq dermatıt jáne allergııalyq ári vazomotorly rınıt bar. Sarapshylardyń dereginshe, bul dıagnozdardyń árqaısysy shamamen 45 myń naýqasty qamtıdy.

Dáriger ne deıdi?

Allergolog Arman Baıdildaevtyń pikirinshe, allergııanyń órshýine tek ekologııalyq faktorlar emes, sonymen qatar kúndelikti ómir saltyndaǵy birqatar sebepter áser etip otyr. Onyń aıtýynsha, taǵam quramyndaǵy hımııalyq qospalardyń kóbeıýi men antıbıotıkterdi shamadan tys qoldaný aýrýdyń jıileýine tikeleı sebep.

– Allergııaǵa tutynyp jatqan taǵamdar da áser etedi. Óıtkeni qazirgi tamaqtarda túrli hımııalyq qospalar, boıaǵyshtar, hosh ıistendirgishter kóp. Dárilik zattardy, ásirese antıbıotıkti kóp tutyný da allergııa týdyrady, – dedi ol.

Dárigerdiń aıtýynsha, atalǵan faktorlardyń áserinen aǵzanyń qorǵanys júıesi álsirep, sonyń saldarynan allergııalyq reaktsııa jıileýi múmkin. Sonymen qatar ol aýrýdyń kóbine jas kezde paıda bolatynyn, al jas ulǵaıǵan saıyn onyń paıda bolý yqtımaldyǵy birshama tómendeıtinin atap ótedi. Buǵan qosa ishek mıkroflorasynyń jaǵdaıy ımmýndyq júıeniń turaqtylyǵynda mańyzdy ról atqarady.

Maman maýsymdyq allergııany baqylaýǵa jáne belgili jaǵdaılarda tolyq emdeýge múmkindik bar ekenin aıtady. Ol úshin arnaıy ımmýnologııalyq terapııa qoldanylady, al qys mezgilinde júrgiziletin ASIT (allergen-spetsıfıkalyq ımmýnoterapııa) ádisi aǵzany allergenge birtindep úıretýge baǵyttalǵan.

– Maýsymdyq allergııadan tolyǵymen emdelýge bolady. Ol úshinqys mezgilinde arnaıy ımmýnologııalyq em qoldanamyz. Qysta allergııanyń sebebin, ıaǵnı qandaı ósimdik nemese shóp tozańyna reaktsııa bar ekenin anyqtaımyz. Ol úshin arnaıy allergııalyq synama jasalady. Aǵza jarty saǵat ishinde nátıjeni kórsetedi. Sebepshi allergendi tapqannan keıin, sodan arnaıy dári daıyndap, kishkentaı dozadan bastap aǵzaǵa egemiz. Nátıjesinde aǵzanyń qarsy turý qabileti, ıaǵnı ımmýnıteti kóteriledi. Eger qysta negizgi emdi almasa, allergııa jyl saıyn qaıtalanyp, asqyna beredi, – dedi maman.

Sonymen qatar sarapshy Qazaqstanda allergııalyq aýrýlar boıynsha naqty, júıelengen statıstıkanyń joqtyǵyn atap ótedi.

– Memlekettik statıstıka qatań esep júrgiziletin aýrýlar boıynsha jaqsy jumys isteıdi. Onyń qatarynda týberkýlez, AITV, onkologııa bar. Naýqastar sany artyp jatsa da allergııa ázirge bul júıege engizilmegen, – dedi ol.

Dáriger maýsymdyq kezeńde aldyn alý sharalarynyń mańyzdy ekenin eske salady. Onyń pikirinshe, tozań kóp taralatyn ýaqytta jabyq kıim kııý jáne úıge kirgen soń mindetti túrde jýyný sııaqty sharalar allergııalyq reaktsııalardyń aldyn alýǵa sep.

Ǵylymı progress pen baǵa máselesi

Sońǵy jyldary allergııany emdeý salasynda jańa ǵylymı baǵyttar qarqyndy damyp keledi. Sonyń ishinde otandyq ǵalymdardyń jýsan tozańyna qarsy ázirlep jatqan jańa preparaty erekshe nazar aýdartyp otyr. Qazirgi ýaqytta joba klınıkalyq synaq kezeńinen ótýde.

Zertteýdiń ereksheligine toqtalǵan QazUAZÝ janyndaǵy Halyqaralyq vaktsınologııa ortalyǵynyń dırektory Qaısar Tabynov preparattyń qaýipsizdik deńgeıi men tehnologııalyq jańalyǵyn atap ótti.

– Vaktsınanyń negizgi ereksheligi – onyń allergendigi áldeqaıda tómen. Bul – jýsan tozańyna qarsy klınıkalyq zertteýge shyqqan dúnıejúzindegi alǵashqy vaktsına, – dedi Qaısar Tabynov.

Osylaısha, jańa preparattar ázirlenip jatqanymen, qazirgi klınıkalyq tájirıbede allergııany emdeýdiń negizgi jáne eń tıimdi ádisteriniń biri retinde ASIT-terapııa keńinen qoldanylady. Bul ádis aýrýdyń sebebine tikeleı áser etetin jalǵyz em retinde baǵalanǵanymen, onyń qoljetimdiligi barlyq naýqastar úshin birdeı emes.

Máselege qatysty Densaýlyq saqtaý mınıstrligi ASIT-terapııa da, zamanaýı molekýlalyq dıagnostıka ádisteri (ImmunoCAP, ALEX) de tegin medıtsınalyq qyzmetter tizimine kirmeıtinin habarlaıdy. Osyǵan baılanysty patsıentterdiń basym bóligi emdi jeke qarajaty esebinen alýǵa májbúr.

Sonyń saldarynan em quny da aıtarlyqtaı joǵary. Máselen, bir allergenge arnalǵan jyldyq kýrs shamamen 230-260 myń teńge turady. Eger birneshe allergen anyqtalsa, bul soma 380 myń teńgege deıin kóteriledi. Al tolyq emdeý kýrsy 3-5 jylǵa sozylatyndyqtan, jalpy shyǵyn 1,5 mıllıon teńgeden asýy múmkin.

Sondyqtan allergııany emdeýde ǵylym alǵa qadam basqanymen, tıimdi terapııalardyń qoljetimdiligi men quny áli de ózekti túıtkil bolyp otyr.