Álisher Ábdiqadyrov: Eger biz tek ekonomıkany qutqaratyn bolsaq, adamdarymyzdan aıyrylyp qalýymyz múmkin

- Karantın jaǵdaıynda óńir qalaı jumys isteıdi jáne ol qanshalyqty ómirge beıimdi bolady?

- Men búgin adamzat keremet nársege tap bolǵanyn aıtqym keledi. Kóptegen faktorlar bir jerde toǵysyp otyr. Mundaı indetke halyq daıyn emes edi. Birneshe tabysty keıster bar - Qytaı, Koreıa, Sıngapýr. Biz munyń bárin zertteımiz. Basty shara – ózin-ózi oqshaýlaý. Bul óte mańyzdy bolyp tabylady. Árıne, barlyǵymyz yńǵaısyzdyqty bastan keship jatqanymyz túsinikti. Biraq bul Italııa, Ispanııa, AQSh-ta oryn alyp jatqan jaıttarǵa qaraǵanda áldeqaıda jaqsy. Men ár túrli zertteýler týraly oqydym jáne bul elder epıdemııaǵa qarsy turý turǵysynan óte damyǵan dep sanaldy. Biraq ómir kerisinshe kórsetip jatyr, sebebi bılik ýaqytynda áreket etpedi. Bizde TJ rejımi ýaqytynda engizildi. Bul jalpy el boıynsha jaǵdaıdy baqylaýǵa alýǵa múmkindik berdi. Qazir bizde jańa juqpaly aýrýlardyń paıda bolý qarqyny tómendeýde. Aldymen shekaralar men áýejaılar baqylaýǵa alyndy, sodan keıin el ishinde juqtyrǵandardy izdeýge kiristi. Biz qazir qajetti kásiporyndardy ǵana qaldyramyz. Bul qalanyń ómir súrýi úshin jumys isteıtin barlyq qyzmetter. Káriz júıesi jumys isteýi úshin, jaryq janyp turýy úshin. Úzdiksiz tsıklmen jumys isteıtin ónerkásipter, azyq-túlik dúkenderi, dárigerler, polıtsııa.
Biz Qazaqstanda esh jerde joq áreketterden ne istedik - biz bes qala úshin biryńǵaı karantındik aımaq qurdyq. Olar bir-birimen tyǵyz baılanysty. Bastapqyda bir ǵana Qaraǵandyny buǵattaý qarastyrylǵan bolatyn. Biraq olaı jasaý adamdardyń bir qalada turyp, basqa qalada jumys isteýine baılanysty kóshi-qon qarqyndy bolǵandyqtan múmkin emes.

- Qazirgi ýaqytta bılik ókilderiniń negizigi mindeti qandaı?
- Qazir negizgi mindet - shekteý sharalaryn qalanyń tynys-tirshiligine barynsha az áser etetindeı etip jasaý. Biz túrli IT-sheshimderdi qoldanamyz. Alǵashqy kúnderi problemalar bolǵany túsinikti, biraq qazir bári qalpyna keltirilýde. Biz shtattan tys jaǵdaılarǵa jedel áreket ete bastadyq. Birneshe kún ishinde oblys ákiminiń tapsyrmasy boıynsha shuǵyl áreket etý ortalyǵy ashyldy, onda TJ, SEQ, áskerı, densaýlyq saqtaý qyzmetteri qosylǵan. Adamdar olardy ne kútip turǵanyn bilý úshin halyqty durys aqparattandyrý óte mańyzdy. Biz telegramm-arna qurdyq, aqparattyq grafıka jasaımyz, suraq-jaýap daıyndaýdamyz. Call-ortalyq úzdiksiz qyzmet etý úshin jumys jasaýdamyz. Sebebi mezgilde 30 myńǵa jýyq qońyraý tirkelgen kezder de boldy. Biz adamdar jelide kútpeýi úshin áreket etýdemiz. Barlyq aqparattyq arnalardy paıdalanýǵa tyrysamyz. Azyq-túlik, dári-dármek jetkizý boıynsha jumys isteıtin ártúrli toptar bar. Eriktilerdi jumyldyrýdamyz. Barlyǵy órkenıetti bolý úshin bankırlermen jáne «Qazposhtamen» tyǵyz jumys isteımiz. Taǵy bir mańyzdy másele: keshe Halyq bankiniń bankomattary kúnine birneshe ret qolma-qol aqshamen toltyryldy. Shamasy, adamdar bankomattar júıesi jumys istemeıdi dep qoryqqan bolar. Biraq men osyndaı úreıge esh negiz joq dep úlken jaýapkershilikpen málimdeımin.

- Kóptegen kompanııalar qashyqtan jumys rejımine kóshti. Biraq barlyq kásip túrleri qashyqtan jumys isteı almaıdy. Mysaly avtobýstardyń júrgizýshileri, kondýktorlar. Nátıjesinde adamdar ómir súrýge qarajatsyz qalyp qoımaıdy ma?
- Qazir sheshimder tez qabyldanýda. Memlekettik organdar úshin mundaı serpin qajet boldy. Memlekettik apparat túbegeıli ózgeredi. Memleket basshysy birneshe ret arnaıy málimdeme jasady. Qazir halyqty, bıznesti qoldaýǵa aıtarlyqtaı qarajat bólinýde. Biz adamdar májbúrli demalysta bolatynyn jaqsy túsinemiz. Jáne 42 500 tólem tetigi de jumys isteı bastady. Adamdar ol qarajatty ala bastady. Buǵan deıin aıtyp ótkenimdeı, kóptegen adamdar, onyń ishinde zeınetkerler kómekpen qamtylatyn bolady. Biz olarda dalaǵa shyǵý qajettiligi týyndamas úshin qolymyzdan kelgenniń barlyǵyn jasaýdamyz.

- Qazir kóptegen kásipkerler óz kásiporyndaryn jabýǵa májbúr boldy. Internet-platforma usynylatyny túsinikti. Biraq sarapshylar bul sala bizde damymaǵan deıdi. Pandemııa aıaqtalǵannan keıin bıznesmender óz kapıtalynsyz qalyp qoımaıdy ma?

- Bizde ınternet jetkilikti damyǵan. Degenmen basqa másele, ınternet-saýda jetkilikti suranysqa ıe emestiginde. Biraq biz buǵan birtindep qadam basyp kelemiz jáne qazirgi jaǵdaı bul protsesterdi tezdetedi. Mysaly, Qytaıda indet aıaqtalǵannan keıin de kınoteatrlarǵa barý óte tómendegen. Bul ekonomıkanyń barlyq landshaftyn ózgertedi. Barlyǵy strımıngtik servısterge kóshýde. Bizde de solaı bolady. Qaraǵandyda IT-qoǵamdastyq óte damyǵan. Biz onlaın satyp alýǵa bolatyn kóptegen dúkender jınaqtalǵan agregatordy iske qostyq. Ázirge tek azyq-túlik jetkizý qarastyrylǵan. Eger azyq-túlik emes platformalar ashylsa, adamdar qoımalarǵa barýǵa májbúr bolady. Al bizge ázirshe úıde otyrý kerek.

- TJ doǵarylǵannan keıin el qandaı ekonomıkalyq jaǵdaıda bolady dep oılaısyz?
- Kez kelgen daǵdarys – bul múmkindik. Qazir birneshe jyldardy qajet etetin josparlar oryndalýda, al qazir olar bir apta ishinde júzege asyrylyp jatyr. Bul óz kezeginde uıymdardyń tıimdiligi men ómirsheńdigin arttyratyn úderister, olar úlken jyldamdyqqa ıe bolady. Men shekteý sharalary men olardyń ekonomıka men bızneske teris áseri arasyndaǵy tepe-teńdikti tabýdy aldyma qoıyp otyrǵan mindetim retinde kóremin. Birinshi kezekte adamdardy qutqarý qajet. Eger biz tek ekonomıkany qutqaratyn bolsaq, biz adamdardy qutqara almaımyz. Eger biz adamdardy qutqaratyn bolsaq, munyń bári ótken kezde, biz ekonomıkany tezirek qalpyna keltire alamyz.