Alǵys aıtý kúni tarıhı taǵdyrlar sabaqtastyǵyn eske salady
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda jyl saıyn 1 naýryz – Alǵys aıtý kúni – el turǵyndary arasynda ózara qurmet pen rızashylyq sezimin arttyrýǵa arnalǵan mańyzdy mereke retinde atalyp ótedi. Bul kúnniń tarıhy 1995 jyly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qurylýymen baılanysty, al merekelik mártebe 2016 jyly bekitilgen.
Alǵys aıtý kúni – qoǵamdaǵy ózara túsinistik pen keńpeıildiktiń belgisi. XX ǵasyrdaǵy tarıhı qıyndyqtar kezinde Qazaqstanǵa túrli etnostar qonys aýdardy, al jergilikti halyq jańa qonys aýdarǵandarǵa qamqorlyq kórsetti, olarǵa qoldaý bildirdi. Sol tájirıbe búgingi kúnge deıin eldiń, mádenı jáne áleýmettik birliginiń negizin qalyptastyrady.
2025 jylǵy Ulttyq statıstıka bıýrosynyń deregi boıynsha Qazaqstanda 130-dan astam etnos beıbit ómir súrip jatyr. Elde qazaqtardyń sany - 14,4 mln, orystar - 2,96 mln, ózbekter - 678 myń, ýkraındar - 372 myń, uıǵyrlar - 306 myń. Sondaı-aq nemister, tatarlar, ázerbaıjandar, koreıler, túrikter, dúngender, belorýstar, tájikter jáne tatylar da júzden astam túrli etnostar beıbit ómir súrip jatyr. Bul kóp túrlilik - Qazaqstandaǵy qoǵamdyq kelisim men mádenı toleranttylyqtyń negizi kepili.
Búgingi tańda Alǵys aıtý kúni elimizdiń barlyq aımaǵynda túrli is-sharalarmen – qaıyrymdylyq aktsııalary, mádenı-kórkem baǵdarlamalar, bilim berý uıymdarynda ashyq sabaqtar men tárbıelik saǵattar arqyly ótkiziledi. Bul mereke azamattyq jaýapkershilik pen adamgershilik qundylyqtardy dáripteıdi, qoǵamdaǵy senim men ózara syılastyqty nyǵaıtady.
Alǵys aıtý kúni – ár júrektegi meıirim men tatýlyqtyń merekesi. Ol bizdi ótkenge taǵzym etýge, búgingi beıbit ómirdiń qundylyǵyn sezinýge jáne bolashaqta da birligimizdi saqtaýǵa shaqyrady.
Merekege oraı Astana qalasy ózbek etnomádenı ortalyǵynyń tóraǵasy, Respýblıkalyq medıatsııa keńesiniń tóraǵasy, Ulttyq Quryltaıdyń, Qazaqstan halqy Assambleıasy keńesiniń jáne QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Qoǵamdyq keńesiniń múshesi Sherzod Pýlatov pikirin bildirdi.
– Qazaqstandaǵy Alǵys aıtý kúni birqatar tarıhı oqıǵaǵa jáne ata-babalarymyzdyń tereń halyq danalyǵyna negizdeledi. Qazaq halqynda óte dál ári dana naqyl sóz bar: «Adamǵa alǵys aıtpaǵan, Qudaıǵa shúkirshilik etpeıdi», ıaǵnı adam adamǵa alǵys aıta bilmese, Jaratýshyǵa shynaıy shúkir ete almaıdy. Abaı Qunanbaıuly da óziniń «Qara sózderinde» meıirim, alǵys aıtý jáne adamdarǵa jaqsylyq jasaý adamgershiliktiń negizi ekenin atap ótken. Bul sózderde tereń ónegelik mán jatyr: bir-birimizge beıbitshilik pen jaqsylyq úshin alǵys aıtý, ózara qurmet pen qoldaý kórsetý – úılesimdi qoǵamnyń irgetasy.
Qazaqstandaǵy Alǵys aıtý kúni – jaı ǵana kúntizbedegi data emes, tarıhı jady men ózara qurmettiń mańyzdy qoǵamdyq sımvoly. Ol bizge ár jyldary elimizden pana taýyp, shańyraq qurǵan mıllıondaǵan adamdardyń taǵdyryn jáne qıyn kezeńderde keń peıil tanytqan qazaq halqynyń adamgershiligin eske salady. Qazaqstandaǵy Alǵys aıtý kúni dál osy qundylyqtar týraly – rızashylyq mádenıeti, ózara syılastyq pen adam qadiri jaıly. Biz bir-birimizge beıbit ómir úshin, meıirim úshin, túsinistik pen qoldaý úshin alǵys aıtamyz, - dedi.
Osy oraıda ol elimizdegi barlyq etnostyń tatýlyqta ómir súrip, birlikti qadirlep, Qazaqstannyń bolashaǵyn birge quryp jatqany úlken jetistik ekenin atap ótti. Qazaqstandaǵy qoǵamdyq kelisimniń úlgisi tek memlekettik saıasat emes, bul kúndelikti adamdardyń, aqsaqaldar keńesteriniń, analar keńesteriniń, medıatsııa salasyndaǵy mamandardyń, sondaı-aq jastar men etnomádenı birlestikterdiń birlesken eńbegi.
- Alǵys aıtý osy jumystyń adamgershilik irgetasyna aınalyp, kóp túrliliktegi birlik rýhyn qalyptastyrady. Bul mereke bizge taǵy da eske salady: alǵys – jaı sóz emes, ol qoǵamdyq senimniń negizi. Osy kúni erekshe alǵys sózderimizdi eńbek adamdaryna arnaǵymyz keledi. Jumysshylar, muǵalimder, dárigerler, qurylysshylar, dıqandar, júrgizýshiler, kommýnaldyq qyzmetkerler men memlekettik qyzmetshiler – adal eńbegimen el damýyna úles qosyp júrgen barlyq jandar qurmet pen rızashylyqqa laıyq. Olardyń kúndelikti eńbegi qoǵamnyń ıgiligin nyǵaıtyp, Qazaqstannyń bolashaǵyn bekemdeıdi. Barsha qazaqstandyqtardy Alǵys aıtý kúnimen quttyqtaımyn! Júregimizde árdaıym shynaıy «rahmet» aıtýǵa oryn bolsyn, elimizde beıbitshilik pen kelisim basty qundylyq bolyp qala bersin, ózara qurmet bizdi odan ári nyǵaıtsyn. Barshańyzǵa zor densaýlyq, amandyq jáne ortaq Otanymyz – Qazaqstannyń gúldenýin tileımin! – dep atap ótti Astana qalasy ózbek etnomádenı ortalyǵynyń tóraǵasy.
Aıta ketsek, alǵys aıtý kúnine oraı astanalyq oqýshylar erekshe chellendj uıymdastyrdy.