Alǵash ret maıly zyǵyrdy jedel selektsııalaý baǵdarlamasy iske qosyldy
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstanda 2025 jyly bul daqyldyń egis alqaptary 34 paıyzǵa ulǵaıdy. Bul týraly AShM baspasóz qyzmeti habarlady.
Bul joba Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń (UAǴBO) enshiles uıymy bolyp tabylatyn Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda SPEED BREEDING tehnologııasyn qoldaný arqyly júzege asyrylyp otyr. Maıly daqyldar zerthanasynyń meńgerýshisi Svetlana Dıdorenkonyń aıtýynsha, jańa tásil jergilikti klımattyq jaǵdaılarǵa beıimdelgen otandyq sorttardy shyǵarý merzimin aıtarlyqtaı qysqartýǵa múmkindik beredi.
Zyǵyr (Linum usitatissimum L.) álemdik eginshiliktegi mańyzdy maıly daqyldardyń biri jáne joǵary ekonomıkalyq ári selektsııalyq qundylyqqa ıe. Búginde ony 40-tan astam el óndiredi, al negizgi óndirýshiler qatarynda Reseı, Qazaqstan, Kanada, Qytaı jáne Úndistan bar. 2014–2025 jyldar aralyǵynda álemdik zyǵyr tuqymy óndirisi 52 paıyzǵa ósip, 3,7 mln tonnaǵa jetken. Al Qazaqstanda 2025 jyly bul daqyldyń egis alqaptary 34 paıyzǵa ulǵaıdy.
Svetlana Dıdorenkonyń atap ótýinshe, Qazaqstanda zyǵyr selektsııasy boıynsha ǵylymı zertteýler dástúrli túrde soltústik óńirlerde júrgizilip kelgen.
— Eldiń ońtústik-shyǵysynda mundaı jumys alǵash ret qolǵa alynyp otyr. Bul asa mańyzdy, óıtkeni óńirdiń topyraq-klımattyq jaǵdaılary ózge selektsııalyq sheshimderdi talap etedi, — dedi ol.
Joba aıasynda QazEjÓShǴZI ǵalymdary Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Qostanaı óńirlik ýnıversıtetiniń mamandarymen birlesip, zyǵyrdyń ata-analyq formalary men F₁ jáne F₂ gıbrıdti urpaqtarynyń selektsııalyq qundylyǵyn zertteýde. Zertteýdiń negizgi maqsaty — joǵary ónimdi ári jergilikti jaǵdaılarǵa beıimdelgen sorttardy shyǵarý úshin perspektıvaly genotıpterdi anyqtaý.
Zertteý materıaly retinde Qazaqstan, Reseı, Ýkraına, Belarýs, Kanada, AQSh, Frantsııa, Germanııa jáne Nıderlandtan alynǵan álemdik kollektsııanyń 27 sorty paıdalanyldy. Gıbrıdızatsııa dalalyq jaǵdaıda júrgizildi, al gıbrıdterdi odan ári zertteý jylyjaı kesheninde jáne vegetatsııalyq ydystarda jedel ósirý tehnologııasyn qoldaný arqyly júzege asyrylyp otyr.
Jobanyń basty jańalyǵy — jaryq, temperatýra jáne ylǵaldylyqtyń baqylanatyn jaǵdaıynda jylyna tórt urpaqqa deıin ósirýge múmkindik beretin SPEED BREEDING tehnologııasynyń engizilýi.
— Qalypty jaǵdaıda bul protseske birneshe jyl qajet. Al jańa tásil selektsııalyq jumysty orta eseppen 5–6 jylǵa qysqartýǵa múmkindik beredi, — dep atap ótti zerthana meńgerýshisi.
Ǵalymdardyń aıtýynsha, jedel selektsııa klımattyń ózgerýi men maıly daqyldarǵa suranystyń artýy jaǵdaıynda joǵary ónimdi, qýańshylyqqa tózimdi ári maılylyǵy joǵary zyǵyr sorttaryn shyǵarýǵa jańa múmkindikter ashady.
Aıta ketelik Qazaqstandyq maı óndirýshiler Estonııaǵa 5 mln dollar kóleminde ónim jetkizetini týraly jazǵan edik.