Áleýmettik jelige tirkelý, 2027 jylǵy bıýdjet: Quryltaı qandaı zań jobalaryn qaraıdy

ASTANA. KAZINFORM – Quryltaıdyń búgingi otyrysynda 16 jasqa tolmaǵan balalardyń áleýmettik jelige tirkelýine tyıym salý, 2027-2029 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jáne Qazaqstan men Sıngapýr arasyndaǵy qylmystyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý máseleleri qaralady. Sondaı-aq depýtattar Túrki memleketteri uıymyna múshe elder arasyndaǵy tsıfrlyq ekonomıka salasyndaǵy áriptestik týraly kelisimdi talqylaıdy.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Quryltaıy
Foto: Soltan Jeksenbekov / Kazinform

Esterińizge sala ketsek, 13 qarashada Quryltaı spıkeri Aıbek Dádebaıdyń tóraǵalyǵymen ótken Bıýroda otyrystyń kún tártibi bekitilgen edi. Soǵan oraı depýtattar qaraýyna aldymen Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine onlaın-platformalar jáne mass-medıa máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy, sondaı-aq Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń ilespe túzetýleri shyǵarylady. Zań jobasy Prezıdenttiń onlaın-platformalarǵa destrýktıvti kontentti taratqany úshin júkteletin jaýapkershilikti zańnamalyq turǵydan bekitý, sondaı-aq balalar úshin qaýipsiz tsıfrlyq orta qurý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda ázirlendi.

Atap aıtqanda, túzetýler aıasynda jedel habarlar servısterin qospaǵanda, on alty jasqa tolmaǵan paıdalanýshylardy áleýmettik jelilerde tirkeýge tyıym salý, onlaın-platformalar ókildikterin mindetti túrde eseptik tirkeýge qoıý, bilim berý kýrstarynyń avtorlaryna qatysty jekelegen talaptar jáne basqa da sharalar qarastyrylǵan.

Sondaı-aq depýtattar 2027-2029 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zań jobasyn ekinshi oqylymda qaraıdy. Bul qujatty Quryltaı 14 qazanda birinshi oqylymda maquldaǵan bolatyn. Sol kezde negizgi baıandama jasaǵan Qarjy mınıstri Mádı Tákıev bıýdjet qarajaty qaıda jumsalatynyn aıtty.

Kazahstan ı Sıngapýr
Foto: QTJ

Munan bólek, Quryltaı Qazaqstan men Sıngapýr arasyndaǵy qylmystyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly kelisim jónindegi ratıfıkatsııalyq zań jobasyn da kún tártibine engizdi. Bul qujat eki eldiń quzyretti organdary arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtady. Qylmystyq isterdi tergeý, tintý júrgizý, bank shottary týraly aqparat almasý jáne Qylmystyq jolmen alynǵan tabystarǵa qatysty sharalar qabyldaý barysynda dáleldemeler alý úshin quqyqtyq negiz qalyptastyrady.

Ózara quqyqtyq kómek mynalardy qamtıdy:

a) aqparat pen dáleldemeler alý;

á) adamdardyń dáleldemeler berý nemese kómek kórsetý maqsatynda, onyń ishinde qajet bolǵan jaǵdaıda beınekonferentsııa arqyly qatysýy;

b) qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaý kezinde paıdalanylǵan nemese odan alynǵan aqsha qarajatyn qosa alǵanda, múlikke tyıym salý, sondaı-aq ony tárkileý nemese menshik quqyǵynan aıyrý;

v) tintý jáne alyp qoıý júrgizý;

g) adamdardyń ornalasqan jerin anyqtaý jáne olardy sáıkestendirý;

ǵ) protsestik qujattardy tabys etý.

Depýtattar Túrki memleketteri uıymyna múshe elder arasyndaǵy tsıfrlyq ekonomıka salasyndaǵy áriptestik týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly zań jobasyn qaraıdy. Kelisim Túrki memleketteri uıymyna múshe memleketter basshylarynyń Ystanbul jáne Samarqand sammıtterinde aıtylǵan tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda ázirlengen jáne múshe memleketter arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq baılanystarda tsıfrlyq quraldardy damytýǵa baǵyttalǵan. Qujattyń negizgi maqsattary tsıfrlyq ekonomıkanyń ornyqty, ınklıýzıvti jáne turaqty damýyna járdemdesý, tsıfrlyq tehnologııalar salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý jáne tsıfrlyq ortany retteýdiń biryńǵaı tásilderin belgileý, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń transshekaralyq tsıfrlyq saýdaǵa qatysýyn keńeıtý, tutynýshylardyń senimin, elektrondyq saýda arqyly saýda qatynastaryn nyǵaıtý.

Otyrys barysynda «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy konstıtýtsııalyq zańdylyqtyń jaı-kúıi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııalyq Sotynyń joldaýy týraly aqparatty tyńdaý da josparlanyp otyr.

Aıta keteıik, ótken aptadaǵy Quryltaı otyrysynda Joǵary aýdıtorlyq palata tóraǵasy Álıhan Smaıylov ǵylymdy damytýǵa bólingen qarajattyń paıdalanylýyna júrgizilgen memlekettik aýdıt qorytyndysyn jarııa etti.

ǵylym, ǵalym
Foto: Kazinform/JI

Onyń aıtýynsha, sońǵy jyldary ǵylym salasynda birqatar mańyzdy shara qabyldanǵan. Qarjylandyrý kólemi ulǵaıyp, Ulttyq ǵylym akademııasy qaıta quryldy, joǵary oqý oryndary men ǵylymı uıymdardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıtyldy. Jas ǵalymdardy qoldaý sharalary da jalǵasyp keledi. Sonymen qatar ǵylymı nátıjelerdi engizýdi rastaýdyń biryńǵaı nysany jáne kommertsııalandyrý jobalary boıynsha josparly satý kórsetkishterin aıqyndaý ádistemesi bekitilgen.

Alaıda qabyldanǵan sharalarǵa qaramastan, ǵylymdy basqarý júıesinde birqatar másele saqtalyp otyr. Máselen, 2022-2025 jyldary ǵylymǵa jumsalǵan qarajat 122 mlrd teńgeden 262 mlrd teńgege deıin ósken. Soǵan qaramastan, ǵylymnyń jalpy ishki ónimdegi úlesi 1 paıyz bolýy kózdelgenimen, naqty kórsetkish 0,16 paıyzdy ǵana quraǵan.

Buǵan qosa, ǵylymdy qarjylandyrýda bıýdjet qarajatyna táýeldilik artqan. Memlekettik bıýdjet esebinen bólinetin qarjynyń úlesi 55 paıyzdan 82 paıyzǵa deıin ulǵaıǵan. Bul bıznes tarapynan ǵylymı zertteýlerge suranystyń jetkiliksiz ekenin kórsetedi. Sonymen birge tájirıbelik-konstrýktorlyq ázirlemelerdiń úlesi 13 paıyzdan 5 paıyzǵa deıin tómendegen.

– Qarjylandyrý kólemi ulǵaıǵanymen, tıisti tehnologııalyq nátıjeler salystyrmaly túrde kórinis tappaı otyr. Qarjylandyrý negizinen bıýdjetpen qamtamasyz etiledi. Bul ǵylymnyń memleketke táýeldi ekenin jáne bıznes tarapynan suranystyń jetkiliksizdigin kórsetedi, – dedi Álıhan Smaıylov.

Sondaı-aq depýtattar «Júkterdi halyqaralyq jolmen tasymaldaý sharty týraly konventsııany ratıfıkatsııalaý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldap, ekinshi oqylymda qabyldady.

Qazaqstan júk tasymalyn JI arqyly basqarýdy josparlap otyr
Foto: Kazinform\JI

Qujatty tanystyrǵan Kólik mınıstriniń mindetin atqarýshy Maqsat Qalıaqparovtyń aıtýynsha, konventsııa halyqaralyq avtotasymaldar salasyndaǵy negizgi qujat sanalady. Oǵan 58 memleket kiredi, onyń ishinde TMD-nyń barlyq eli de bar.

— Bul qujat halyqaralyq avtomobıl júk jetkizý tártibin belgileıdi. Atap aıtqanda shart jasaý, rásimdeý jáne tasymaldaýshynyń jaýapkershiligi týraly ortaq talaptardy qamtıdy. Atalǵan konventsııa qatysýshy memleketterdiń tasymaldaýshylaryna biryńǵaı talaptardy qoldaný, halyqaralyq kólik qyzmetteri naryǵynda ashyq básekelestik qalyptastyrýǵa yqpal etedi. Sonymen qatar tasymaldaý protsesine qatysýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa jáne halyqaralyq júk jetkizýdi jeńildetedi, — dedi ol.

Munan bólek, «Júkterdi halyqaralyq jolmen tasymaldaý sharty týraly konventsııaǵa (JTShK) elektrondyq júkqujatqa qatysty qosymsha hattamany ratıfıkatsııalaý týraly» Zań da eki oqylymda qaralyp qabyldandy. Qujat 2008 jylǵy 20 aqpanda Jeneva qalasynda qabyldanǵan. Qosymsha hattama derekterdi elektrondyq tirkeý jáne óńdeý tehnologııalaryn paıdalana otyryp, júkqujattardy elektrondyq formatta rásimdeýge múmkindik beredi. Bul halyqaralyq júk tasymaly salasyn tsıfrlyq qujat aınalymyna kóshirýge jol ashady.

Munan bólek, «QR keıbir zańnamalyq aktilerine balamaly energııa kózderin damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy.

Qujat Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý úshin ázirlendi. Sondaı-aq, ózgeristerdiń maqsaty – energetıkany damytýǵa arnalǵan birtutas quqyqtyq negiz qalyptastyrý, energııa júıesiniń senimdiligin arttyrý jáne ınvestıtsııa tartý.