Áleýmettik jeli qazaq tilin tez úırenýdiń jańa joly – muǵalim-bloger
ALMATY. KAZINFORM – Áleýmettik jeli arqyly qazaq tilin dáriptep, ony úıretýdiń jańa ádis-tásilderin ázirlegen qazaq tili pániniń muǵalimi ári bloger, «Qoǵam qaıratkeri» medaliniń ıegeri Altynaı Ótegenovamen Kazinform tilshisi suhbattasty.
— Tiktok jelisinde 70 myńnan astam oqyrmanyńyz bar. Beınerolıkterińiz mıllıondaǵan qaralym jınaıdy. Qarapaıym muǵalimniń áleýmettik jeli arqyly qazaq tilin úıretýine ne túrtki boldy?
— Men TikTok jelisindegi paraqshamdy 4 jyl buryn júrgize bastadym. Negizinde bul jerde úlken bir maqsat boldy. Tek qana Qazaqstanda emes, qazaq tilin basqa elderde de úırense, qazaq tiliniń kórkem, sulý til ekenin pash etsem dedim. Sosyn qazirgi qoǵam men til kýrstaryna analız jasap, eń tıimdi tásil áleýmettik jelilerdi qoldaný ekenin túsindim. Sebebi olardyń yqpaly jyldan jylǵa artyp keledi. Búginge deıin osy mıssııamdy atqaryp kelemin. Alǵashqyda qarapaıym sózderdiń aýdarmasy týraly beınerolıkter túsirdim, shaǵyn dıalogtar jasadym, qajetti quttyqtaý sózderdi kórsettim. «Qazaq tilin ne úshin úırený qajet» degen beınejazba — jaqsy qaralym jınaǵandardyń biri boldy. Keıin oıyn retinde til úırenýge kómektesetin beınerolıkter ázirleı bastadym. Ýaqyt ótken saıyn jeli qoldanýshylarynyń qyzyǵýshylyǵy artyp keledi.
— Búgingi qoǵamda qazaq tilin úırenýge qyzyǵýshylyq qanshalyqty artqan? Sonyń ishinde áleýmettik jeli arqyly memlekettik tildi úırenetinder kóbeıdi me?
— Iá, Qudaıǵa shúkir, jyldan jylǵa qoǵamda qazaq tiline degen qyzyǵýshylyq artyp jatyr. Tek Qazaqstanda ǵana emes, shetelde bizdiń tilimizdi úırenip jatqan azamattar kóp. Oǵan úlken sebepshi — bul áleýmettik jeliler. Menińshe, ana tilimizdi dáripteýde biz osy quraldy meılinshe keńinen qoldanýymyz kerek. Odan bólek óńirlerde qazaq tilin úıretetin kóptegen kýrstar ashylyp jatyr. Bul da tilge úırenýge suranys artqanyn kórsetedi. Jalpy qazaqsha sóıleýdi maqsat etetin adamdardyń jas mólsheri 13 jastan bastalady. Biraq egde jastaǵy azamattar da joq emes. Meniń kýrsyma qatysyp, jasy 70-ten asqan ata-ájelerimiz de qazaq tilin úırenip júr. Bul óte durys, sebebi adam eshqashan bir jerde toqtap qalmaýy kerek, árdaıym oqý ústinde, damý ústinde bolýy kerek.
— Jańadan bastaǵandar qansha ýaqyt ishinde qazaqsha sóıleı bastaıdy jáne erkin sóıleý úshin qansha ýaqyt qajet?
— Aǵylshyn tilinde 1-2 aı oqytyp, sol tilde sóılep ketesiz degen kýrstar bar. Sol sekildi menińshe, qazaq tilin qysqa merzimde — 1,5-2 aıda úırenip, turmystyq tilde sóılep ketýge bolady. Osy ýaqyt aralyǵynda basqa adamdardy erkin túsine bastaıdy jáne psıhologııalyq shekteýden qutylady. Árıne, bul adamnyń maqsaty men nıetine de baılanysty. Ekinshi másele — metodıkaǵa nazar aýdarý qajet. Meniń oqytý tásilim 50% matematıka jáne 50% psıhologııadan quralǵan. Biraq men oqyrmandaryma «ózińizge unaıtyn metodıkany, ózińiz túsinetin ustazdy» tabyńyzdar dep keńes beremin. Al endi qazaq tilin tereńdetip oqyp, kásibine baılanysty qazaqsha termınderdi úırený úshin ýaqyt qajet. Bálkim, jarty jyl qajet bolar.
— Eń kóp qaralym jınaǵan beınerolıkterińiz qandaı? Olar nelikten tabysty boldy dep oılaısyz?
— Meniń paraqshamda 1-1,5 mıllıon, 2,5 mıllıon qaralym jınaǵan vıdeolar bar. Olardyń kóp qaralýynyń syry — sapaly ári túsinikti bolýynda dep oılaımyn. Men qazaqy túsindirip ketkim kep turady, barlyq rolıgim júrekten shyǵady. Sen óz isińniń myqty mamany bolyp, ony júrekten, taza nıetpen adamdarǵa kómekteseıin dep salǵanda ol qyzyǵýshylyq týdyrady dep oılaımyn. Sosyn ol jaı ǵana rolıkter emes, adamdardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyratyn oıyn retinde jasaımyz. Mysaly, «myna sózdiń aýdarmasy qalaı bolady?» dep taımer qosamyz. Biraq kontentti árqashan jańartyp, jańashyldyq engizip otyrý kerek, adamdardy jalyqtyryp almaý kerek. Sondaı-aq áleýmettik jelide qazaq tilin úıretkende ishki namys bolady. Qazaq tiline qatysty kontenttiń sapaly bolǵanyn qalaımyn. Ony kórgen otandastarymyz bolsyn, sheteldikter bolsyn tilge qyzyǵýshylyǵy artsa — bul naǵyz baqyt. Bıyl Tiktok elimizdegi qansha kontent avtorlarynyń ishinde meniń jumysymdy joǵary baǵalap, «eń úzdik tanymdyq kontent avtory» marapatyn berdi. Bul da qazaq tiliniń mártebesin artyp kele jatqanyn kórsetedi.
Eske salaıyq, buǵan deıin qazaq jastary ázirlegen Aleem qosymshasy álemdik reıtıngte Duolingo-ny basyp ozdy. Til úırenýge kómektesetin platformanyń basty ereksheligi — oqý baǵdarlamasynyń ár qoldanýshyǵa jeke beıimdelýinde. Joba avtorlarynyń pikirin osy siltemeden oqı alasyzdar.