Áleýmettik jeli: Oılanbaı sóılep, opyq jegenderdiń jazasy

2016 jyldyń sońǵy eki aıyn alyp qaraıyq: Soltústik Qazaqstan oblysynyń 22 jastaǵy turǵyny áleýmettik jelide ultaralyq shıelinis týdyrdy degen kúdikpen 3 jylǵa sottalsa, osy oblystyń taǵy bir turǵyny Qazaqstandy Reseıge qaıta qosý kerek degen jazbasy úshin 5,5 jylǵa sottaldy. Şýchınsk qalasynyń turǵyny ınternette terrorızmdi nasıhattaǵany úshin alty jylǵa túrmege qamaldy.

Bul árıne, alań týdyratyn másele. Ásirese, oqýshylar men jastar úshin. Áleýmettik jelide «erigip» otyrǵan olar, oılanbaı jazǵan bir sózi úshin ómir boıy opyq jeýi múmkin. Sondyqtan, «QazAqparat» agenttigi Іshki ister mınıstrliginen resmı málimetter surata otyryp, áleýmettik jelidegi qandaı áreketter úshin qandaı «jaza» kózdelgenin taldady.

 130-bap. Jala jabý

Qylmystyq kodeks boıynsha, jala jabý, ıaǵnı basqa adamnyń ar-namysy men qadir-qasıetine nuqsan keltiretin nemese onyń bedelin túsiretin jalǵan málimetter taratý degen sóz. Kópshilik aldynda sóz sóılegende, áleýmettik jelidegi jazbasynda nemese buqaralyq aqparat quraldary arqyly jala japqan adam 2000 AEK kóleminde (shamamen 4 mln 538 myń teńge) aıyppul tóleıdi, nemese osy aıyppul kólemine teń túzetý jumysyna tartylady. Bolmasa, 2 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylady.

131-bap. Qorlaý

Qorlaý, ıaǵnı basqa adamnyń ar-namysy men qadir-qasıetin ádepsiz túrde kemsitken adamǵa sot 200 AEK kóleminde  (453 800 teńge shamasynda) aıyppul sala alady. Nemese, 180 saǵatqa teń qoǵamdyq jumysqa tartylady. Aıyppul tóleı almasa, aıyppul qunyna para-par túzetý merzimine kesiledi.

147-bap. Adamnyń jeke jáne otbasylyq qupııalaryn zańsyz jarııa etý

Óziniń laýazymyn paıdalana otyryp, jeke adam týraly jáne onyń otbasy týraly málimetter jınaǵan, otbasynyń qupııasyn buzǵan adamǵa Qylmystyq kodeks 5 jyl túrme jazasyn kesedi. Bundaı qylmys jasaǵan azamattar sol laýazymdy 2-5 jyl ýaqytqa deıin atqara almaıdy. Al, qupııany jınap qana qoımaı, jarııa etken (áleýmettik jeli arqyly da) adam 7 jylǵa sottalýy ábden múmkin.

161-bap. Basqynshylyq soǵysty tutandyratyn nasıhat júrgizý jáne jarııa túrde shaqyrý

Basqynshylyq soǵysty tutandyratyn nasıhat júrgizip, jarııa túrde soǵysqa shaqyrǵan adam 3 jyldan 7 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylady. Jáne belgili bir qyzmetpen aınalysý quqyǵynan aıyrylady (3 jylǵa).

174-bap. Áleýmettik, ulttyq, rýlyq, násildik nemese dinı arazdyqty qozdyrý

Áleýmettik, ulttyq, rýlyq, násildik, dinı arazdyqty nemese alaýyzdyqty qozdyrýǵa, azamattardyń ulttyq ar-namysy men qadir-qasıetin ne dinı sezimderin qorlaýǵa baǵyttalǵan qasaqana is-áreketter jasaǵan adam eki jylǵa deıingi merzimge túzeý jumystaryna ne jeti jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrýǵa jazalanady.

179-bap. Qazaqstan Respýblıkasynyń konstıtýtsııalyq qurylysyn kúshpen qulatýǵa nemese ózgertýge ne onyń aýmaqtyq tutastyǵyn kúshpen buzýǵa shaqyrý. Áleýmettik jeli arqyly osyndaı áreketke barǵan adam 5 jyldan 10 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylady.

180-bap. Buqaralyq aqparat quraldaryn nemese áleýmettik jelini paıdalana otyryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń tutastyǵyn buzýdy nasıhattaǵan nemese jarııa túrde soǵan shaqyrǵan adam 5 jyldan 10 jylǵa deıin túrmege qamalady.

207-bap. Aqparattyq júıeniń nemese aqparattyq-kommýnıkatsııalyq jeliniń jumysyn buzý

Aqparattyq júıeniń nemese aqparattyq-kommýnıkatsııalyq jeliniń jumysyn buzýǵa baǵyttalǵan qasaqana áreketteri úshin adam  eki jylǵa deıingi merzimge belgili bir laýazymdardy atqarý nemese belgili bir qyzmetpen aınalysý quqyǵynan aıyra otyryp nemese onsyz, 2000 AEK (4 mln 538 myń shamasynda) mólsherde aıyppul salýǵa ne eki jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵyn shekteýge ne dál sol merzimge bas bostandyǵynan aıyrýǵa jazalanady.

256-bap. Terrorızmdi nasıhattaý nemese jarııa túrde terrorlyq akt jasaýǵa shaqyrý

Bundaı áreket jasaǵan adamdar úshin múlkin tárkileı otyryp, 7 jyldan 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy kózdelgen.

274-bap. Ádeıi jalǵan aqparat taratý

Qoǵamdyq tártipti buzý nemese azamattar men uıymdardyń quqyqtary men zańdy múddelerine ne qoǵamnyń nemese memlekettiń zańmen qorǵalatyn múddelerine eleýli túrde zııan keltirý qaýpin tóndiretin jalǵan aqparat taratqany úshin adam 5000 AEK kóleminde (11 mln 345 myń teńge) aıyppul tóleıdi nemese osy aıyppul kólemine teń túzetý jumysyna tartylady. Bolmasa, 2 jyldan 5 jylǵa  deıingi aralyqta bas bostandyǵynan aıyrylady.

373-bap. Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdentin - Elbasyn kópshilik aldynda qorlaý jáne onyń abyroıy men qadir-qasıetine ózgedeı qol suǵý

Bundaı áreket úshin adam 3000 AEK kóleminde (6 mln 807 myń teńge) aıyppul tóleıdi nemese osy aıyppul kólemine teń túzetý jumysyna tartylady. Bolmasa, 3 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylady.

375, 376, 378-baptar. QR Prezıdentiniń, QR Parlamenti depýtatynyń, bılik ókiliniń ar-ujdany men qadir-qasıetine qol suǵý jáne qyzmetterine kedergi jasaý

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentin jarııa qorlaý nemese onyń ar-ujdany men qadir-qasıetine qol suqqany úshin azamat 3000 AEK deıingi mólsherde (6 mln 807 myń teńge) aıyppul tóleıdi nemese 3 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylady.

Depýtatqa toqtalar bolsaq, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń depýtatyn jarııa qorlaǵany úshin azamattar 2000 AEK kóleminde (4 mln 538 myń teńge) aıyppul tóleıdi. Tipti, 2 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylýy múmkin.

Úkimet ókilin qorlaǵan adam 300 AEK kóleminde (688 myń teńge) aıyppul tóleıdi nemese osy aıyppulǵa teń túzetý jumysqa tartylady. Sondaı-aq, 240 saǵatqa teń qoǵamdyq jumysqa tartylýy múmkin. Nemese, 75 táýlikke qamaýǵa alynady.

402-bap. Sot zańsyz dep tapqan kóterilisti jalǵastyrý úshin adamdy aıdap salatyn áreket

Bundaı áreketi úshin adam 1000 AEK kóleminde (2 mln 296 myń teńge) aıpypul tóleıdi, nemese osy aıyppulǵa teń túzetý jumystaryna tartylady. Sondaı-aq, Qylmystyq kodekske sáıkes, sot osyndaı áreketke barǵan adamdy 1 jylǵa bas bostandyǵynan aıyra alady.