Álemdik kakao daǵdarysy: Qazaqstannyń shokolad naryǵynda ne ózgerdi
ASTANA. KAZINFORM – Osydan birneshe ǵasyr buryn shokolad búgingideı tátti desert emes, aşy sýsyn bolǵan. Al qazir ol - mıllıardtaǵan dollar aınalymy bar jahandyq naryqtyń mańyzdy ónimderiniń biri. Kakao tapshylyǵy men ónimniń qymbattaýy jáne halyqaralyq saýdadaǵy ózgerister Qazaqstandaǵy shokolad óndirisine, syrtqy saýdasyna jáne tutyný kólemine de yqpal etip otyr. Búgin álemniń kóptegen elinde atalyp ótetin Dúnıejúzilik shokolad kúni otandyq naryqty saralap kórdik.
Sýsynnan taqtaıshaǵa deıin
Shokoladtyń tarıhy úsh myń jyldan asady. Ortalyq Amerıkanyń ejelgi maııalar men atstekter órkenıeti kakao burshaqtarynan sýsyn daıyndaǵan. Kakaony erekshe qundy ónim dep baǵalap, aıyrbas quraly retinde de paıdalanǵan. Ol kezdegi shokoladtyń búgingi tátti taqtaıshaǵa uqsastyǵy az edi. Túrli dámdeýish qosylǵan bul sýsynnyń dámi aşylaý bolǵan.XVI ǵasyrda ıspan saıahatshylary kakaony Eýropaǵa alyp keldi. Keıin oǵan qant qosylyp, dámi birtindep ózgere bastady.
Al XIX ǵasyrda óndiris tehnologııasynyń damýy shokoladty fabrıkalarda kóp kólemde shyǵarýǵa múmkindik berdi. Osylaısha bir kezderi sırek kezdesetin ári qymbat sanalatyn sýsyn ýaqyt óte kele kópshilik tutynatyn táttige aınaldy. Qazir shokolad álemdegi eń tanymal kondıterlik ónimderdiń biri sanalady.
Shokolad nege qymbattady
Shokoladtyń negizi — kakao-burshaqtary, al kakao álemniń sanaýly ǵana elinde ósedi. Alqaptyń 60%-dan astamy Kot-d’Ivýar men Ganada. AQSh Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń (USDA) málimetinshe, 2023-2024 jyldary osy elderdegi kakao ónimi qolaısyz kún raıy men plantatsııalar ónimdiliginiń tómendeýine baılanysty aıtarlyqtaı azaıǵan. Saldary — álemdik naryqta kakao tapshylyǵy týyndap, onyń baǵasy kúrt ósti. Halyqaralyq kakao uıymy (ICCO) 2025 jylǵy naryqqa sholýynda Batys Afrıkadaǵy eki maýsym qatarynan bolǵan ónim tapshylyǵynan baǵanyń burynǵy jyldarmen salystyrǵanda joǵary deńgeıde qalyp otyrǵany aıtylady.
Álemdik naryqtaǵy kakao tapshylyǵy baǵanyń ósýine ǵana emes, shokolad óndirisine degen kózqarastyń ózgerýine de sebep bolyp otyr. Tapshylyq óndirýshilerdi jańa sheshim izdeýge májbúrledi. Eger buryn negizgi nazar kakao baǵasyna aýdarylsa, qazir birqatar kompanııa ónimniń quramyn qaıta qarastyra bastaǵan. Máselen, azyq-túlik ındýstrııasyna mamandanǵan halyqaralyq FoodNavigator basylymynyń málimetinshe, iri kompanııalar men startaptar fermentatsııa tehnologııalary men kakao balamalaryn damytýǵa ınvestıtsııa salyp otyr. Keıbir óndirýshi kúnbaǵys dáni, burshaq tuqymdastar, kerob jáne basqa da ósimdik negizindegi shıkizattan shokoladqa uqsas ónimder ázirlep jatyr.
Soǵan qaramastan, halyqaralyq sarapshylar mundaı tehnologııalar ázirge óndiris shyǵynyn tolyq óteı almaıtynyn aıtady. Bul úrdis Qazaqstandaǵy shokolad baǵasyna da yqpal etip otyr.
Qazaqstan shokoladyna syrtqy suranys artty
Álemdik naryqtaǵy kúrdeli jaǵdaıǵa qaramastan, qazaqstandyq óndirýshiler shetelge ónim shyǵarýdy toqtatqan joq. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2026 jyldyń alǵashqy tórt aıynda Qazaqstan 8,7 myń tonna shokolad eksporttap, odan 50,8 mln AQSh dollary kóleminde tabys tapty. Syrtqy naryqtaǵy úlestiń birtindep artýy óndirýshilerdiń irgeles elderdegi pozıtsııasy nyǵaıa bastaǵanyn kórsetedi.
Eksport geografııasyna qarasaq, Qazaqstan shokolady negizinen TMD elderine jóneltilgen. Eń iri satyp alýshylardyń qatarynda Reseı men Ázerbaıjan bar. Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Tájikstan sııaqty Ortalyq Azııanyń ózge de elderine jetkiziledi.
Munyń birneshe sebebi bar. Birinshiden, bul eldermen logıstıkalyq baılanys jaqsy jolǵa qoıylǵan. Jol jaqyndyǵy tasymaldaý shyǵyndaryn azaıtyp, ónimniń baǵasyn básekege qabiletti etedi. Ekinshiden, Qazaqstan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe bolǵandyqtan, Reseımen saýdada kedendik rásimder jeńildetilgen. Al Ortalyq Azııa memleketterimen kóp jyldan beri qalyptasqan saýda baılanystary eksporttyń turaqty saqtalýyna múmkindik beredi.
Eksport kóleminiń saqtalýy Qazaqstannyń shokolad óndirisi ishki suranyspen ǵana shektelmeıtinin jáne aldaǵy ýaqytta geografııany keńeıtýge áleýet bar ekenin bildiredi.
Import kólemi azaıdy
Qazaqstan shokolad ónimderin syrttan da kóp kólemde satyp alady. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, bıylǵy qańtar–sáýirde 168,3 mln AQSh dollaryna 27,2 myń tonna shokolad pen quramynda kakaosy bar daıyn ónim ımporttalǵan. Ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda ımporttyń aqshalaı kólemi 23,5 paıyzǵa artqanymen, fızıkalyq kólemi 1,6 paıyzǵa azaıǵan.
Qazaqstanǵa ımporttalatyn shokoladtyń basym bóligi Reseıden jetkiziledi. Mysaly, esepti kezeńde 19,6 myń tonna ónim ákelingen. Odan keıingi oryndarda Ýkraına, Túrkııa, Qytaı, Germanııa, Iran, Aýstrııa, Italııa, Belarýs, Belgııa, Polsha jáne Bolgarııa tur.
Jekelegen baǵyttar boıynsha ósim de baıqalady. Máselen, Irannan ımport kólemi 10,5 esege, Belgııadan 1,5 esege, al Qytaıdan 43 paıyzǵa artqan. Kerisinshe, Ýkraınadan jetkiziletin ónim kólemi 1,9 ese, Bolgarııadan 31 paıyzǵa, Germanııadan 24 paıyzǵa azaıǵan.
Qazaqstandyqtar shokoladty az jeı bastady
Ózgeris syrtqy saýdada ǵana emes, ishki naryqta da baıqalady. DATA HUB analıtıkalyq Telegram-arnasy Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine súıenip jasaǵan taldaýǵa sáıkes, 2025 jyldyń úshinshi toqsanynda bir turǵyn orta eseppen 195 gramm shokolad tutynǵan. Bul — aldyńǵy toqsanmen salystyrǵanda 21%, al bir jyl burynǵydan 24% az. Shokoladpen qaptalǵan kámpıtterdi tutyný da búkil baqylaý kezeńindegi eń tómen deńgeıge túsken.
