Álemdik deńgeıge shyǵýǵa múmkindigi bolǵan qazaqstandyq fýtbolshylar

Fýtbolshylar úshin sheteldiń iri klýbtaryna aparar jol kóbine ulttyq qurama nemese klýb sapyndaǵy halyqaralyq jarystardaǵy jarqyn oıynnan bastalady. 1990 jáne 2000 jyldary dál osy jol sheteldik skaýttardyń nazaryna iligýdiń negizgi múmkindigi boldy. Óıtkeni ol kezde qazaqstandyq otbasylardyń balasyn shetelge aparyp, jergilikti klýbtarǵa ornalastyrýǵa múmkindigi bola bermeıtin. Mundaı qadamǵa barǵandardyń biri — Kárim Meńdiqanov edi.

Mıllıonnan bir múmkindik

Qazaqstan quramasy álem chempıonaty nemese Eýropa chempıonatynyń fınaldyq kezeńine bir ret 1999 jyly joldama alǵan. Sol jyly Qazaqstannyń jastar quramasy (19 jasqa deıingi fýtbolshylar) Nıgerııada ótken jastar arasyndaǵy álem chempıonatynyń fınaldyq kezeńine shyqqan edi.

Toptyq kezeńde qazaqstandyqtar úsh match ótkizdi. V tobynda olardyń qarsylastary Argentına, Gana jáne Horvatııa jastar quramalary boldy.

Eń este qalǵan kezdesý 4 sáýir kúni Argentınaǵa qarsy ótti. Ol quramanyń sapynda keıin álemdik fýtbol juldyzdaryna aınalǵan Haver Savıola men Esteban Kambıasso óner kórsetti. Sol kezdegi matchtaǵy jalǵyz goldy Kambıasso soǵyp, argentınalyqtar 1:0 esebimen jeńiske jetti.

Horvatııamen ótken oıyn Qazaqstan úshin sátsiz aıaqtaldy. Erlan Ýrazaev esep ashqanymen, qarsylas bes golmen jaýap qatty. Gol avtorlary qatarynda Darko Mıladın, Sılvester Sabolchkı, Ivıtsa Banovıch, Zvonımır Deranıa jáne Sasha Belanovıch boldy. Keıin olardyń keıbiri Germanııa Býndeslıgasy men Italııanyń A serııasynda tabysty mansap qurdy.

Al sońǵy týrda Gana jastary Qazaqstan qaqpasyna jaýapsyz úsh gol soqty.

Sol jastar quramasynyń sapynda bolǵan fýtbolshylardyń ishinde shetelde óner kórsetkender qatarynda Davıd Lorııa, Alı Alıev, Aleksandr Kýchma jáne Evgenıı Tarasov bar.

Qaqpashy Davıd Lorııa sol býyn fýtbolshylary arasyndaǵy eń tabysty halyqaralyq mansaptyń birin qalyptastyrdy. Ol Reseı chempıonatynda, sonyń ishinde «Spartak» klýbynda, sondaı-aq Shvetsııanyń «Halmstad» komandasynda jáne Túrkııanyń «Rızespor» jáne «Karshııaka» klýbtarynda oınady.

Qorǵaýshy Aleksandr Kýchma álem chempıonatynan keıin birden Eýropaǵa attandy. Ol Germanııanyń «Rashtatt-04» jáne «Pfortshaım» klýbtarynda, sondaı-aq Polshanyń joǵary lıgasyndaǵy «Rýh» sapynda óner kórsetti.

Shabýylshy Evgenıı Tarasov 2000 jyly Sankt-Peterbýrgtiń «Zenıt» klýbyna aýysyp, onyń quramynda Reseı chempıonatynyń qola júldegeri atandy (2001) jáne Reseı kýbogynyń fınalyna deıin jetti. Sondaı-aq ol Reseıdiń «Sokol» jáne «Lısma-Mordovııa» komandalarynda óner kórsetti.

Jartylaı qorǵaýshy Álı Alıev 2007-2012 jyldar aralyǵynda Túrkııada tabysty oıyn kórsetti. Ol «Akhısar Beledıespor», «Kaıserı Erdjıesspor» jáne «Karshııaka» klýbtarynyń namysyn qorǵady. «Kaıserı Erdjıesspor» sapynda Túrkııa kýbogynyń fınalynda oınady.

Al sol quramanyń ózge kóshbasshylary, onyń ishinde álem chempıonatynda Qazaqstannyń jalǵyz golyn soqqan Erlan Ýrazaev, komanda kapıtany Igor Soloshenko, sondaı-aq Andreı Travın men Maksım Samchenko kásibı mansabynyń basym bóligin Qazaqstan Premer-lıgasynda ótkizdi.

Degenmen qazaqstandyq fýtbolshylardyń sheteldik klýbtardyń nazaryna iligýine tek jastar arasyndaǵy álem chempıonatyna qatysý ǵana sebep bolǵan joq.

Samat Smaqov eki mańyzdy faktordyń arqasynda sheteldik klýbtardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Birinshiden, ol Qazaqstan ulttyq quramasy sapynda eresekter deńgeıinde sátti óner kórsetti. Túrkııanyń «Rızespor» klýbyna Samatty belgili túrik bapkeri Mustafa Denızlı jeke ózi shaqyrǵan. Mamandanǵan maman fýtbolshynyń múmkindigin ulttyq quramadaǵy oıyndary arqyly jaqsy biletin.

Sondaı-aq 2000 jyly Samat Smaqov Reseıdiń «Rostselmash» klýbyna qarsy joldastyq kezdesýde jarqyn oıyn kórsetti. Bas bapker Sergeı Andreev bastaǵan jattyqtyrýshylar shtaby jas qazaqstandyqtyń ónerine tánti bolyp, klýb basshylyǵy oǵan birden resmı usynys jasap, úsh jyldyq kelisimshartqa qol qoıǵan.

Qazaqstan quramasynyń taǵy eki ańyzy — Andreı Karpovıch pen Rýslan Baltıev sheteldik klýbtardyń nazaryna kóbine ulttyq qurama sapyndaǵy jarqyn oıyndarynyń jáne 2000 jyldardyń basyndaǵy reseılik klýbtardyń belsendi selektsııalyq jumysynyń arqasynda ilikti.

Andreı Karpovıch, Samat Smaqov sekildi, reseılik skaýttardyń kózine semeılik «Elimaı» klýbynda júrgen kezinde tústi. 1990 jyldardyń sońy men 2000 jyldardyń basynda «Elimaı» komandasy maýsym aldyndaǵy oqý-jattyǵý jıyndaryn turaqty túrde Reseıdiń Rostov-na-Doný qalasynda ótkizetin. Sol kezeńde reseılik «Rostselmash» klýby qazaqstandyq jas talanttardy jiti baqylap otyrdy.

Dál osy jıyndarda rostovtyq klýb aldymen Samat Smaqovty baıqap, keıin jas, qaısar ári ymyraǵa kele bermeıtin jartylaı qorǵaýshy Andreı Karpovıchti de nazarǵa alǵan.

«Rostselmash» Karpovıchti óz quramyna 2001 jyldyń basynda-aq qospaq bolǵan. Alaıda zańdyq máselelerge baılanysty transfer bir maýsymǵa keıinge shegerildi. Reseılik klýb basshylyǵy onyń múmkindigine Andreıdiń 2001 jylǵy maýsymdy pavlodarlyq «Ertis» sapynda sátti ótkizgennen keıin tolyq kóz jetkizdi. Nátıjesinde 2002 jyly Andreı Karpovıch resmı túrde Rostov klýbynyń oıynshysy atandy.

Rýslan Baltıevtiń shetel chempıonatyna jol ashqan basty baspaldaq — Qazaqstan ulttyq quramasy boldy. Ol ulttyq qurama sapynda nebári 19 jasynda debıýt jasap, rekord ornatqan edi. Azııadaǵy resmı matchtar barysynda Baltıev sheteldik skaýttardyń, sonyń ishinde TMD elderi ókilderiniń nazaryn aýdardy. Ol turaqty túrde gol soǵyp, nátıjeli pastar berip júrgendikten, tipti Azııa fýtboly juldyzdarynyń kórme matchtaryna qatysatyn quramasyna da shaqyrtý alǵan.

2001 jyldyń qysynda Reseıdiń joǵary dıvızıonyna jańadan kóterilgen ári quramyn kúsheıtýdi kózdegen saratovtyq «Sokol» klýby Rýslan Baltıevke usynys jasap, kelisimshart usyndy. Qaralymǵa barǵan qazaqstandyq fýtbolshy óziniń sheberligimen jattyqtyrýshylar shtabyn birden tánti etip, qysqa ýaqyt ishinde komandanyń negizgi pleımeıkerine aınaldy. Osylaısha ol Reseı fýtbolynyń elıtasyna joldama aldy.

Qazaqstannyń ÝEFA quramyna ótýi ulttyq quramanyń Eýropanyń jetekshi komandalarymen jıi kezdesýler ótkizýine múmkindik berdi. Bul óz kezeginde qazaqstandyq fýtbolshylardyń halyqaralyq deńgeıde tanylyp, sheteldik skaýttarǵa óz múmkindikterin kórsetýine jol ashty.

Sergeı Hıjnıchenko — qaraǵandylyq «Shahter» sapynda eýrokýboktarda jarqyn oıyn kórsetkennen keıin, 2014 jyldyń qańtarynda Polshanyń joǵary dıvızıonynda óner kórsetetin «Korona» (Keltse) klýbyna aýysty.

Jambyl Kúkeev — 2006 jyly jas talant retinde Germanııanyń «Saarbrıýkken» klýbynda tájirıbeden ótip, jastar quramasynda oınady. Alaıda keıin Qazaqstanǵa oraldy.

Degenmen sol býynnyń ózge juldyzdarynyń basym bóligi, sonyń ishinde Nurbol Jumasqalıev pen Murat Tleshev, Eýropa klýbtarynan usynys alǵanymen, qarjylyq sebepterge baılanysty Qazaqstan Premer-lıgasynda qalýdy jón kórdi.

2014–2020 jyldar aralyǵynda qazaqstandyq fýtbolshylardyń Eýropaǵa aýysý geografııasy keńeıe tústi. Osy kezeńde oıynshylar TMD elderimen ǵana shektelmeı, Ortalyq jáne Batys Eýropa chempıonattarynda da baq synaı bastady.

Georgıı Jýkov — osy kezeńdegi Eýropa fýtbolyna sátti beıimdelgen oıynshylardyń biri boldy. 2016 jyly ol Belgııanyń áıgili «Standard» (Lej) klýbyna aýysyp, keıin Nıderlandtyń «Roda» komandasynda jalǵa oınady. 2019 jyldyń sońynda Polshanyń «Vısla» (Krakov) klýbymen kelisimshartqa otyryp, negizgi quram oıynshysyna aınaldy.

Qorǵaýshy ıAn Vorogovskıı 2019 jyly almatylyq «Qaırattan» Belgııanyń «Beershot» klýbyna tikeleı transfer jasady. Ol komandasynyń Belgııanyń joǵary dıvızıonyna kóterilýine kómektesip, negizgi quramda turaqty óner kórsetti.

Erkebulan Seıdahmet 2019 jyldyń basynda Reseıdegi kezeńinen keıin Bolgarııanyń ataqty «Levskı» (Sofııa) klýbyna jalǵa berildi. Osylaısha ol Bolgarııanyń eń tıtýldy komandalarynyń birinde oınaý tájirıbesin jınaqtady.

Bul kezeńde Reseı baǵyty áli de negizgi baǵyt bolyp qala berdi. Al 2020 jyly Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa (EAEO) múshe elderdiń azamattary Reseıde legıoner sanalmaıtyn boldy. Bul sheshim qazaqstandyq fýtbolshylardyń jańa býyny úshin qosymsha múmkindik ashty.

Baqtıer Zaınýtdınov — sol dáýirdegi eń iri transferlerdiń avtory. Ol 2019 jyldyń basynda «Astanadan» reseılik maman Valerıı Karpın jattyqtyrǵan «Rostov» klýbyna aýysyp, birden chempıonattyń jańalyǵy atandy. Al 2020 jyldyń tamyzynda ony máskeýlik TsSKA satyp aldy. Bul transfer keıinnen onyń Túrkııa chempıonatyna jol ashýyna negiz qalady.

Islambek Qýat 2020 jyldyń basynda Reseıdiń «Orynbor» klýbyna aýysty. Sol jyldyń ózinde ol Máskeý oblysynyń «Hımkı» komandasynyń qataryna qosyldy.

Erkebulan Seıdahmet 2018 jyly Reseı Premer-lıgasynda jáne Eýropa lıgasynyń irikteý kezeńinde óner kórsetken «Ýfa» klýbymen uzaq merzimdi kelisimshartqa qol qoıdy.

Aqmal Baqtııarov ta sol kezeńde reseılik «Sochı» klýbyna aýysyp, komandamen birge Reseı Premer-lıgasyna joldama aldy.

2017 jyly shabýylshy Alekseı Şetkın jalǵa alý kelisimi boıynsha Reseıdiń FNL dodasynda óner kórsetken «Tosno» klýbynyń namysyn qorǵady.

Sergeı Hıjnıchenko Polshadaǵy kezeńinen keıin Eýropadaǵy mansabyn jalǵastyryp, 2017 jyly Belarýstiń «Shahter» (Solıgorsk) jáne Lıtvanyń «Sýdýva» klýbtarynda oınady.

Búgingi býyn

Qazirgi tańda qazaqstandyq fýtboldaǵy eń iri transfer retinde 17 jastaǵy Dastan Sátpaevtyń Anglııa Premer-lıgasynyń áıgili «Chelsı» klýbyna aýysýy baǵalanyp otyr.

Sondaı-aq Islam Chesnokovtyń Shotlandııanyń «Harts» klýbyna transferi, qazaqstandyq qaqpashy Stas Pokatılovtyń Ázerbaıjannyń «Sabah» komandasyndaǵy kóshbasshylyq róli, Maksım Samorodov pen Ǵalymjan Kenjebektiń Reseıdiń «Ahmat» klýbyndaǵy, al Nuraly Áliptiń «Zenıt» sapyndaǵy oıyndary da otandyq fýtbol úshin mańyzdy jetistikter sanalady.

Osydan buryn 2026 jylǵy maýsymdaǵy Qazaqstannyń eń qymbat fýtbolshylaryna qatysty reıtıng jańartylǵanyn jazdyq.