Álemdik BAQ-taǵy Qazaqstan: Beıbitshilik keńesi, tranzıttik damý jáne Araldy qalpyna keltirý
ASTANA. KAZINFORM – Bul aptada Qazaqstannyń ekonomıkalyq ári ekologııalyq damýyna áser etetin birqatar mańyzdy oqıǵalar oryn aldy. Álemdik BAQ eldegi oqıǵalardy qalt jibermeı, bıliktiń resmı málimdemelerin jarııalady. Solardyń ishinde Qazaqstannyń Beıbitshilik keńesine qosylýy, halyqaralyq tranzıttik-kólik áleýetin arttyrý jónindegi qadamdary, Soltústik Aral teńizin qalpyna keltirý jumystary, tórt iri farmatsevtıkalyq zaýyt salý jobalary jáne eldiń tarıhı murasyn saqtaý bastamalary keńinen aıtyldy. Tolyǵyraq Kazinform tilshisiniń sholýynan oqyńyz.
Anadolu: Qazaqstan beıbitshilik keńesine qosyldy
22 qańtarda Shveıtsarııanyń Davos qalasynda AQSh Prezıdenti Donald Tramp bastamasymen qurylǵan Beıbitshilik keńesine Qazaqstan qosyldy. El keńestiń alǵashqy músheleriniń biri boldy. Bul týraly Anadolu aqparat agenttigi habarlady.
Keńeske AQSh, Armenııa, Argentına, Ázerbaıjan, Bolgarııa, Vengrııa, Indonezııa, Iordanııa, Qazaqstan, Kosovo, Pákistan, Paragvaı, Qatar, Saýd Arabııasy, Túrkııa, BAÁ, Ózbekstan jáne Mońǵolııa qol qoıdy. Qol qoıý rásimine Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev, Armenııa Premer-mınıstri Nıkol Pashınıan, Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev jáne ózge de memleket jáne úkimet basshylary qatysty. Keńestiń tóraǵasy Donald Tramp bolyp saılandy.
Qazaqstan Prezıdenti keńeske qosylý arqyly Taıaý Shyǵysta beıbitshilik ornatýǵa jáne halyqaralyq turaqtylyqqa úles qosýǵa daıyn ekenin aıtty. Beıbitshilik keńesi bastapqyda Gazadaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin ǵana qurylǵan edi, biraq qazir onyń aınalysatyn máseleler aýqymy keńeıip, halyqaralyq daýlardy sheshýge de qatysady.
TASS: Qazaqstan halyqaralyq tranzıttik-kólik torabyna aınalýy tıis
Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev eldiń halyqaralyq tranzıttik-kólik haby retindegi rólin kúsheıtý qajet ekenin aıtty. Bul týraly ol Ulttyq quryltaıdyń otyrysynda málimdedi. Aqparatty reseılik TASS agenttigi taratty.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, Áýe joldaryn damytý isi Qazaqstan úshin óte mańyzdy. Jańa halyqaralyq reısterdi iske qosý qajet. Bul – ekonomıkalyq másele ǵana emes, azamattary álemdi emin-erkin aralaıtyn ashyq qoǵamy bar memleket ekenimizdi bildiretin qadam.
- Elimizdiń aýmaǵynda onnan astam halyqaralyq kólik dálizi bar. Bul – oń úrdis, ony barynsha damytý kerek. Dál osy kezde Qazaqstan ózin halyqaralyq kólik-tranzıt dálizi retinde tanytýǵa tıis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent Úkimetke avıatsııa salasynda, sonyń ishinde áýemen júk tasymaldaý isinde naqty nátıjege jetý mindeti júktelgenin eske saldy. Onyń aıtýynsha, elimizdiń áli kúnge deıin Eýrazııanyń áýemen júk tasymaldaıtyn ortalyǵy bola almaı otyrǵany – keshirilmeıtin qatelik, qarapaıym tilmen aıtsaq, bul – naǵyz absýrd.
- Úkimet júk tasymaldaıtyn memlekettik áýe kompanııasyn qurý barysynda qate sheshim qabyldady. Nege ekeni belgisiz, bul mindetti «Qazaqstan temir joly» kompanııasyna júktedi. Eger Úkimet tapsyrmany oryndaýǵa qaýqarsyz bolsa, bul jumysty jeke qurylymdarǵa ótkizip berińizder, – dep atap ótti Memleket basshysy.
Sonymen qatar Prezıdent eldegi avıaotyn tym qymbat ekenin synǵa aldy. Onyń pikirinshe, 100 mıllıon tonna kóleminde shıki munaı óndiretin el bola tura, qara altyny joq memlekettermen avıakerosın baǵasy jaǵynan talasqa túse almaı otyrǵanymyz aqylǵa syımaıdy.
The Times of Central Asia: Qazaqstan Soltústik Araldy qalpyna keltirýdi jedeldetti
Qazaqstan úkimeti Soltústik Aral teńizin qalpyna keltirý jobasynyń ekinshi kezeńin jedel iske asyrýdy kózdep otyr. Premer-mınıstr Oljas Bektenov Qazaqstan Respýblıkasynyń Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstrligine 2026 jyldyń sońyna deıin jobanyń ekinshi kezeńin qarjylandyrýdy tolyq qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Aldaǵy tórt-bes jyl ishinde teńizdegi sý kólemin shamamen 10–11 mlrd tekshe metrge arttyrý josparlanyp otyr. Bul týraly The Times of Central Asia jazdy.
Apta ishinde Úkimette Soltústik Araldy saqtaý jáne qalpyna keltirý máselelerine arnalǵan jıyn ótti. Onda Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstri Nurjan Nurjigitov jobanyń negizgi parametrlerin tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, ekinshi kezeń aıasynda Soltústik Aral teńiziniń kólemi qazirgi 23 mlrd tekshe metrden 34 mlrd tekshe metrge deıin ulǵaıyp, sý deńgeıi 44 metrge jetýi tıis. Sonymen qatar teńizdiń betki aýmaǵy shamamen 3 065 sharshy shaqyrymnan 3 913 sharshy shaqyrymǵa deıin keńeıip, Syrdarııa atyraýynyń ekojúıesin qalpyna keltirý kózdelip otyr.
Qazaqstan tarapy bul maqsatqa jetý úshin Kókaral bógetiniń bıiktigin eki metrge kóterý jáne jańa gıdrotehnıkalyq nysandar salý múmkindigin qarastyryp jatyr. Jobany iske asyrýǵa Dúnıejúzilik bank pen ózge de halyqaralyq seriktester tartylýy múmkin. Bektenov mınıstrlikke 2026 jyldyń ortasyna deıin barlyq tehnıkalyq daıyndyq jumystaryn aıaqtaýdy, al jyl sońyna deıin qarjylandyrý máselesin túbegeıli sheshýdi tapsyrdy.
Sońǵy jyldary Soltústik Aralǵa shamamen 5 mlrd tekshe metr sý qaıta baǵyttalyp, teńiz kólemi 23 mlrd tekshe metrden asyp tústi. Bul kórsetkish Qazaqstannyń sý resýrstaryn basqarý tujyrymdamasynda 2025 jylǵa josparlanǵan mejeden de joǵary. Baqylaýshylardyń aıtýynsha, jobanyń ekinshi kezeńin jedeldetý – baǵyttyń ózgerýi emes, Kókaral bógetiniń alǵashqy nátıjelerine súıengen, uzaq merzimdi strategııanyń qısyndy jalǵasy.
– Soltústik Aral teńizin saqtaý – tek ekologııalyq emes, áleýmettik jáne strategııalyq mindet. Únemdelgen sýdy ekojúıeni qoldaýǵa baǵyttaý -aımaqtyq turaqtylyq pen bolashaq urpaqtyń densaýlyǵyna salynǵan ınvestıtsııa, – dedi Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstri Nurjan Nurjigitov.
Bılik Soltústik Araldy qalpyna keltirýdi Qazaqstannyń uzaq merzimdi sý qaýipsizdigi strategııasynyń mańyzdy bóligi ári Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy sý salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń yqtımal úlgisi retinde qarastyryp otyr.
Report: Qazaqstanda tórt iri farmatsevtıkalyq zaýyt salynady
Qazaqstan úkimeti Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men tórt farmatsevtıkalyq kompanııa arasynda tórt jańa farmatsevtıkalyq zaýyt salýǵa kelisim bekitti. Report agenttiginiń habarlaýynsha, jobalardyń jalpy quny 173 mlrd teńge ($341,5 mln).
Jańa zaýyttar 356 ataýly dári-dármekti shyǵarady, onyń ishinde áleýmettik mańyzdy preparattar bar. Óndiris onkologııalyq jáne qant dıabetin emdeýge arnalǵan dárilerdi, ımmýndyq, vırýsqa qarsy, qan azdyqqa qarsy, aýyrsynýdy basatyn jáne qabynýǵa qarsy preparattardy qamtıdy.
Eki zaýyt Almaty qalasynda salynady, qalǵan ekeýi Túrkistan jáne Almaty oblystarynda. Almatydaǵy zaýyt onkologııalyq jáne qant dıabetin emdeıtin dárilerdi shyǵarady, sondaı-aq farmatsevtıkalyq belsendi ıngredıentter men bıopreparattardy óndiredi. Túrkistandaǵy zaýyt erkin ekonomıkalyq aımaǵyndaǵy kásiporyn aýyrsynýdy basatyn, qabynýǵa jáne sýyq tııýge qarsy dáriler shyǵarady.
Euronews: Sırek qoljazbalardy saqtaý – Qazaqstannyń tarıhı jadyn qorǵaý joly
Qazaqstanda tarıhı qujattar men sırek qoljazbalardy saqtaý isi birtindep júıege túsip keledi. Kóne dinı mátinderden bastap, ótken ǵasyrdaǵy saıası qýǵyn-súrginge qatysty derekterge deıingi qundy muralar arnaıy ortalyqtarda qalpyna keltirilip, uzaq merzimge saqtaýǵa jiberilip jatyr. Bul baǵyttaǵy jumysty Euronews halyqaralyq arnasy nazarǵa aldy.
Elimizdegi eń iri kitap qory Almaty qalasynda ornalasqan Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasynda jınaqtalǵan. Munda álemniń 123 tilinde jaryq kórgen 7 mıllıonnan astam basylym bar. Solardyń ishinde aıryqsha qundylyqqa ıe qor – shyǵys jáne eýropa tilderindegi 40 myńnan astam sırek kitap pen qoljazba.
Ulttyq kitaphanadaǵy eń baǵaly jádigerlerdiń biri – XII ǵasyrda kýfa jazýymen kóshirilgen Quran qoljazbasy. Kitaphana mamandarynyń aıtýynsha, bul mura 1936 jyly Túrkistannan Almatyǵa jetkizilgen. Dinı jazbalarǵa qatysty saıasat qatal bolǵan kezeńde atalǵan qoljazbanyń saqtalyp qalýy – úlken tarıhı olja.
Qazirgi ýaqytta qoljazba arnaıy jabdyqtalǵan jer asty qoımasynda saqtaýly. Onda aýa temperatýrasy men ylǵaldylyq deńgeıi turaqty baqylaýda ustalady. Aldaǵy jyldary bul jádiger birneshe kezeńnen turatyn kúrdeli qalpyna keltirý jumystary arqyly jańǵyrtylady.
Sırek basylymdardy qalpyna keltirýmen kitaphananyń arnaıy restavratsııa qyzmeti aınalysady. Mamandar aldymen ár qujattyń qaǵazyn, jazý boıaýyn jáne zaqymdaný sıpatyn zertteıdi. Osydan keıin ǵana qalpyna keltirý jumystary bastalady.
Sırek muralardy saqtaý isi «Ǵylym ordasy» ǵylymı kesheninde de jalǵasyp jatyr. Munda ornalasqan Ortalyq ǵylymı kitaphana qorynda 5,8 mıllıonǵa jýyq materıal bar, onyń 120 myńǵa jýyǵy – sırek kitaptar. 2025 jyldan beri keshen elimizdiń ǵylymı jáne mádenı murasyn saqtaý jónindegi respýblıkalyq jobaǵa qatysyp keledi.
Joba aıasynda shyǵys tilderindegi qoljazbalar iriktelip, qalpyna keltirilip, tsıfrlyq formatqa kóshirilip jatyr. Bul zertteýshilerge tarıhı derekterge erkin qol jetkizýge múmkindik beredi.
Tarıhı qujattardy saqtaý jumystaryQazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Arhıvindedeatqarylýda. Arhıv qorynda XX–XXI ǵasyrlardaǵy saıası ómirge qatysty 1,5 mıllıonnan astam qujat bar. Sońǵy jyldary munda 1930–1950 jyldardaǵy saıası qýǵyn-súrginge baılanysty buryn jabyq bolǵan 700 myńnan astam materıal qabyldanǵan.
Bul qujattardyń kóbi uzaq ýaqyt boıy qolaısyz jaǵdaıda saqtalǵan. Soǵan qaramastan, arhıv mamandary olardy qabat-qabat nyǵaıtyp, arnaıy japon qaǵazy arqyly qalpyna keltirýde. Restavratsııadan ótken qujattar arnaıy rejımde arhıv qoımalaryna ornalastyrylady. Mamandardyń aıtýynsha, sırek qoljazbalar men arhıvtik derekterdi saqtaý – eldiń tarıhı jadyn qorǵaýdyń mańyzdy qadamy. Bul jumystar zertteýshilerge tarıhı faktilerge tolyq qoljetimdilikti qamtamasyz etip qana qoımaı, mádenı murany urpaqqa jetkizýge múmkindik beredi.