Álemdik dop dodasy: kimniń baǵy janyp, kimniń saǵy synady?

Messı bastaǵan jigitter toptyq kezeńde toǵyz upaı jınap, júz paıyzdyq kórsetkish kórsetken bolatyn. Pleı-offta Shveıtsarııany sońǵy mınýtta áreń utyp edi. Al keshe Belgııamen bolǵan matchta da Igýaınnyń soqqan jalǵyz goly Sabelıa shákirtterine jeńis ákeldi. Jarysty osy jerde aıaqtaǵan Belgııa quramasyna alǵystan basqa aıtarymyz joq. «Qyzyl soıqandar» álemdik mýndıalǵa araǵa 12 jyl salyp qatysty. Sondyqtan bul az jetistik emes. Azar, Lýkaký bastaǵan jigitter aldaǵy dodalarda budan da joǵary nátıje kórsetýi tıis. Sonymen qatar jaraqattar legi tolastamaı tur. Brazılııa men Kolýmbııa oıynynda alań ıeleriniń basty juldyzy Neımar jaraqat alyp, jarysty jalǵastyra almaǵan. Endi, mine, Argentına sapynan «Real» komandasynyń jartylaı qorǵaýshysy Anhel Dı Marııa da birinshi taımnyń orta tusynda óziniń ornyn áriptesi Entso Pereske tastap ketti. Qaqpalaryna jyldam gol jiberip alǵan Belgııa esepti teńestirýge tyrysyp baqty. Biraq, ońtústikamerıkalyqtardyń qorǵanysyn buzyp jaryp óte almady.

Al Nıderlandy men Kosta-Rıka kezdesýi 120 mınýtqa sozyldy. Osyǵan deıin bes matchta 24 gol soǵylǵan «Fonte-Nova» stadıonynan osy joly gol kóre almadyq. Bul da ózinshe qyzyq statıstıka.

Chempıonat bastalǵaly sensatsııaǵa toly bolǵan Kosta-Rıka ertegisi aıaqtaldy. Degenmen olar jankúıerleriniń aldynda bastaryn tik kóterip baratyn boldy. Brazılııa jerinde bes match ótkizip, sonyń ekeýin qosymsha ekstra-taımǵa deıin jetkizdi. «Tıkos» (quramanyń laqap aty) Gollandııanyń juldyzdy shabýylshylaryn attap bastyrmady. Kasılıastyń ıelegin bes ret kózdegen Robben men Persı bastaǵan shabýylshylar Keılor Navastan aılasyn asyra almaı pushaıman boldy. Jalpy, Navas bıylǵy birinshilikte bes kezdesý ótkizip, bar-joǵy eki gol ǵana jiberdi.

Nıderlandy quramasynyń bas bapkeri Lýı van Gal óziniń keremet taktık ekenin taǵy bir márte dáleldedi. 120 mınýt boıy gol soǵylmaǵan soń, jeńimpaz penaltı serııasynda anyqtaldy. Dál osy penaltıdi qaıtarý úshin ıAsper Sıllessenniń ornyna Tım Krýl shyqty. Bapker túısigi aldamapty. Krýl bes soqqynyń ekeýin qaıtaryp, quramasyn jartylaı fınalǵa alyp shyqty. Qaqpashydan aılasyn asyra almaǵan kostarıkalyq Braıan Rýıs pen Maıkl Ýmanıa boldy. Gollandııa sapynan juldyzdardyń barlyǵy derlik mergendik tanytty. Olar: Van Persı, Aren Robben, Ýeslı Sneıder jáne Dırk Keıt.

Endi jartylaı fınaldyń oıyndary 9-10 shildege josparlanǵan. Alǵashqy jup Brazılııa - Germanııa kezdesýi Belý-Orızontı qalasynda ótedi. Ekinshi jupta Argentına men Gollandııa synǵa túsedi. Olar San-Paýlý qalasynda fınalǵa kimniń laıyq ekenin anyqtaıdy.

Mergender kóshin ázirge Kolýmbııa quramasynyń fýtbolshysy Hames Rodrıges bastap tur. Onyń enshisinde alty dop bar. Hamesti qýyp jetýge eki fýtbolshynyń múmkindigi bar. Olar - Germanııa quramasynan Tomas Mıýlller jáne argentınalyq Lıonel Messı.

***

Jalpy, bıylǵy álem chempıonaty kóptegen tosyn oqıǵalarmen este qalary daýsyz. Bıyl naǵyz sensatsııaǵa toly bi¬rin¬shilik boldy. Sonymen qatar birqatar rekordtyq kórsetkishter de oryn aldy. Endi osy jaıynda azdap toqtalyp ótsek.

Bıyl Álem chempıonatyna jalpy 32 komanda qa¬tys¬ty. Tarqatyp aıtsaq, Eýropanyń - 13, Ońtústik Amerıkanyń - 6, Afrıkanyń - 5, Soltústik Amerıka jáne Azııa men Mu¬hıttar aımaǵynan 4 komanda jarys jolyna attanǵan bolatyn. Osylardyń arasynda azııa-lyqtardyń birde-bireýi pleı-off dodasyna joldama ala almady. Azııalyqtarǵa qara¬ǵan¬da Afrıka elderiniń komandalary birshama táýir óner kórsetti. Qara qurlyqtan kelgen Nıgerııa men Aljır 1/8 fınalǵa deıin shyqty. Ekeýi de azýly qarsy¬lastarǵa jolyqqanymen, olarǵa qasqaıyp qarsy tura bildi. Nıgerııa Frantsııamen tere¬zesi teń óner kórsetip, sońǵy 10-15 mı¬nýt¬ta ese jiberdi. Aljır Germanııaǵa toıta¬rys berip, tek qosymsha ýaqytta utyldy.

Soltústik Amerıkanyń úsh komandasy pleı-off kezeńine shyqty. Meksıka men AQSh 1/8 fınalda súrinse, Kosta-Rıka shırek fınalǵa deıin jetti.

Ońtústik Amerıka ókilderi arasynan bes komanda 1/8 fınalǵa deıin qınalmaı jetti. Bul týraly tize bersek, aıtylar áńgime óte kóp. Bıylǵy birinshilikte toptyq kezeńniń ózinde birqatar aty ańyzǵa aınalǵan al¬paýyt komandalar jeńilistiń kermek dámin tatyp, jarysty erte aıaqtady. Atap aıtsaq, álemniń 4 dúrkin chempıony Italııa men 1966 jylǵy álem chempıony Anglııa qu¬ra¬malaryn eshkim ońaı shaǵylatyn jańǵaq dep oılaǵan joq. Ekeýi de jarysty erte aıaqtady. «D» tobynda synǵa túsken Apennın túbeginiń túlekteri úsh upaıǵa ǵana qol jetkizse, Tumandy Albıon eliniń ókilderi bar-joǵy bir upaıdy qanaǵat tutty.

Ispanııa fýtbolshylary da alysqa shaba alǵan joq. Olar 2010 jylǵy álem chempıonatynda, 2008 jáne 2012 jyldary Eýropa birinshiliginde qarsylas shaq keltirmeı, bas júldeni enshilegen bolatyn. Ókinishke qaraı, Pıreneı túbeginiń tas túlekteriniń basyna Brazılııada qara bult úıirildi. Olar óz tobynda Gollandııadan 1:5 esebimen oısyraı utylsa, Chılıge 0:2 esebimen ese jiberdi. Sondaı-aq quramynda Krısh¬tıaný Ronaldý syndy álemniń eń úzdik fýtbolshysy bar Portýgalııa quramasy da toptyq týr¬nırden ary asa almady. Olar Germa¬nııadan utyldy, AQSh-pen teń tústi jáne Ganany utty. Dop aıyrmashylyǵy jaǵy¬nan Paýlý Bentý shákirtteri amerı-kalyqtarǵa jol berdi. Mine, osyndaı qyzyqtarǵa toly birinshiliktiń aıaqtalýyna az ǵana ýaqyt qaldy.

Brazılııadaǵy dop dodasy osy kúni kúlli álemniń nazarynda. Bul kúnderi jarystyń nasıhaty da, qyzyǵy men shyjyǵy da asyp-tasyp otyr. 20 myńnan astam jýrnalıst 10 myńdaı erikti, jalpy sany 4 mıllıonǵa jeteqabyl jankúıerler barlyǵy da Brazılııanyń 12 qalasynda úlken toıdyń ortasynda básekeniń kórigimen birge qyzyp, bite qaınasyp jatyr.

Álem chempıonatynda top jarǵan quramaǵa 35 mıllıon dollar buıyrady. Ekinshi oryn alǵan komanda 25 mıllıon alsa, úzdik úshtiktiń qatarynan kóringen ujym 22 mıllıon dollar alady. Bıyl kimniń baǵy janyp tur? Qaı komanda teńdessiz atanady? Ol týraly aldyn ala boljam jasamaı tura turaıyq. Naǵyz myqtyny aldaǵy ýaqyt kórsete jatar. Ol kúnder de az qaldy.

Esterińizge sala keteıik, 2014 jylǵy mýndıaldiń matchtary Brazılııanyń 12 qalasynda: Rıo-de-Janeıro, Resıfı, Salvador, San-Paýlý, Portý-Alegrı, Manaýs, Fortaleza, Natal, Belý-Orızontı, Brazılıa, Kýıaba, Kýrıtıba stadıondarynda ótip jatyr.

Kúnsultan Otarbaı