Álemdegi ozyq JOO-larǵa túsý úshin Qazaqstandaǵy talapkerler neni bilýi kerek

— Jasandy ıntellekt bilim berý salasy men ýnıversıtetterge túsý protsesin qarqyndy túrde ózgertip jatyr. Crimson Education kompanııasynda úlken kólemdegi derekterdi taldaý úshin jasandy ıntellektini qoldanasyzdar jáne onyń múmkindikterin mamandardyń jumysymen ushtastyrasyzdar. Qandaı mindetterdi jasandy ıntellektige senip tapsyrýǵa bolady, al qaı tusta ol adamnyń ornyn basa almaıdy?

— Adamnyń eń úlken kúshi – jastardy shabyttandyryp, olardy alǵa jeteleıtin ynta-jigerin oıata alý qabileti. Al shabyttana bilý – adamǵa ǵana tán erekshe qasıet. Kóbinese shabyt kózi – ózińizdi teńeı alatyn jáne aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizgen tálimgerińiz nemese ustazyńyz. Meniń jaǵdaıymda Iel ýnıversıtetine oqýǵa túsken Ben Kornfeld esimdi stýdenttiń áseri yqpal etti.

Men oqyǵan mektepten shyqqan talapker álemdik deńgeıdegi ýnıversıtetke túse alǵanyn estigende, men de sondaı jetistikke jete alatynyma senimdi boldym. Jalpy alǵanda, jasandy ıntellekt pen tehnologııalar ázirge stýdentterdi is-áreketke yntalandyrý nemese shabyttandyrý jaǵynan aıtarlyqtaı nátıje kórsetip otyrǵan joq. Jastardy keremet nátıjelerge qol jetkizýge jeteleıtin basty kúsh – dál sol shabyt.

Jasandy ıntellekt oqý materıaldaryn usyný jáne oqýshylardyń sabaq pen emtıhandarǵa daıyndalý tásilderiniń kóptegen aspektisin ózgertýge qabiletti. Mysaly, ol ár oqýshynyń bilim deńgeıi men daıyndyq kezeńine beıimdelgen jattyǵýlardy jasap shyǵara alady, sóıtip oqýǵa bólingen ár saǵattyń barynsha tıimdi paıdalanylýyn qamtamasyz etedi. Bir qyzyǵy, búgingi tańda tehnologııalardyń mol múmkindikterine qaramastan, qazirgi oqýshylardyń bilim deńgeıi osydan jıyrma jyl burynǵy qurdastarynyń deńgeıinen shamamen bir jylǵa artta qalyp otyr.

Basty qaýip – jasandy ıntellekt adamdardyń oqýǵa zeıin qoıýyn odan saıyn qıyndatýy múmkin. Áleýmettik jeliler, oıyn-saýyq kontenti jáne jelidegi túrli usynym algorıtmderi oqýdaǵy joǵary nátıjelerge jetý úshin qajetti mańyzdy jumystan únemi nazardy basqa jaqqa aýdaryp otyrady.

— Qazaqstanda álemniń jetekshi ýnıversıtetterine túsýdi maqsat etken oqýshylar býyny ósip keledi. Qazaqstan men Ortalyq Azııadan kelgen talapkerler sheteldiń úzdik ýnıversıtetterine túsý kezinde qandaı negizgi qıyndyqtarǵa tap bolady?

— Qazaqstan men Ortalyq Azııadan kelgen úmitkerler birqatar qıyndyqqa tap bolady. Olarǵa kóbinese aǵylshyn tilin meńgerý deńgeıin kóterý, sondaı-aq pikirtalas pen BUU modeli sııaqty baǵyttarda tájirıbe jınaqtaý qajet. Shetelde bilim alý keńinen taralǵan Sıngapýr men Ońtústik Koreıadaǵy qurdastarymen salystyrǵanda, olar portfolıosyn nyǵaıtatyn halyqaralyq olımpıadalar, jazǵy baǵdarlamalar jáne basqa da sabaqtan tys is-sharalar týraly azyraq habardar bolady.

Sonymen qatar, olarda kóbinese jetekshi ýnıversıtetterge túsýdiń erekshelikteri, ıaǵnı oqýǵa túsýdiń jeke strategııasyn ázirleý kezinde eskerilýi tıis málimetter jetispeı jatady.

Degenmen, bul talapkerlerdiń akademııalyq daıyndyǵy myqty jáne olar oqýǵa túsý protsesinde mamandardyń kómegine súıene otyryp, joǵaryda atalǵan barlyq qıyndyqty eńsere alady.

— Eger jasandy ıntellekt barlyq talapkerge qoljetimdi bolsa, onda jetekshi ýnıversıtetterge túsýde qandaı jaǵdaılar artyqshylyq beredi? Myqty úmitker ózgelerden qalaı erekshelene alady jáne jasandy ıntellekt osy qasıetterdi tanı ala ma?

— Jasandy ıntellekt búginde is júzinde árbir talapkerge qoljetimdi bolǵanymen, kópshilik úshin oqýǵa túsý protsesin túbegeıli ózgertken joq. Shyn máninde, bári áli de adamnyń jeke kúsh-jigeri men bilimine baılanysty. SAT emtıhanyna daıyndalý qajet ekenin bári biledi, biraq eń joǵary nátıjege jetý úshin 150 saǵat ýaqyt bólýge kimniń shydamy jetedi? Zertteý jumystarymen aınalysýdyń paıdaly ekenin bári túsinedi, alaıda mekteptegi uzaq kúnnen keıin oǵan taǵy da birneshe saǵat ýaqyt jumsaýǵa kimniń yntasy bar?

Túptep kelgende, ýnıversıtetke túsý protsesi adamnyń erik-jigeri men derbestik deńgeıin, sondaı-aq kúrdelirek maqsattar qoıyp, olarǵa qol jetkizý qabiletin kórsetedi. Myqty úmitkerler joǵary akademııalyq kórsetkishterimen, baıqaýlardaǵy jetistikterimen, kóshbasshylyq bastamalarymen jáne qurdastarynyń moıyndaýymen erekshelenedi, sonymen qatar olar tyń ári mazmundy, shynaıy adamdyq sıpatqa ıe esseleri arqyly da daralanady.

Algorıtmder eń myqty úmitkerlerdi anyqtaýǵa kómektese alatyny túsinikti, Máselen, jasandy ıntellekt úmitkerdiń tapsyrǵan qujattaryn baǵalaı alady. Degenmen, ýnıversıtetter áli uzaq ýaqyt boıy ótinimderdi adamdar qarastyratyn dástúrli irikteý júıesin ustanatyn shyǵar.

— Sońǵy úsh jarym jyl ishinde Qazaqstanda jetekshi sheteldik ýnıversıtetterdiń 40 fılıaly ashyldy, sondaı-aq birqatar oqý orny óz kampýstaryn salý týraly sheshim qabyldady. Olardyń qatarynda Coventry University, Cardiff University, Queen’s University Belfast, City University of Hong Kong, Université de Lorraine jáne Woosong University bar. Osyndaı deńgeıdegi ýnıversıtetterdiń kelýi Qazaqstanǵa sheteldik stýdentterdi, zertteýshiler men kásipkerlerdi kóbirek tartýǵa septigin tıgize ala ma?

— Iá, Qazaqstanda sheteldik ýnıversıtetterdiń ashylýy eldiń ekonomıkalyq áleýeti men odan ári damý perspektıvalaryna degen joǵary baǵany kórsetedi. Taıaý Shyǵystaǵy New York University Abu Dhabi

jobalary sheteldik stýdentterdi jańa bilim berý ortalyqtaryna shynymen de tarta aldy.

Bilim alý adam ómirinde mańyzdy ról atqarady jáne kóbinese berik áleýmettik baılanystardyń qalyptasýyna yqpal etedi. Mysaly, meniń úılený toıyma kelgen dostarymnyń kóbi – Garvardtaǵy stýdenttik kezeńde tanysqan adamdar. Mundaı áleýmettik baılanystar sheteldik stýdentterdiń Qazaqstanda turýdy jalǵastyrý nemese elmen tyǵyz qarym-qatynasty saqtap, osynda jıi oralý yqtımaldyǵyn arttyrady. Sondaı-aq, ǵylymı jáne kásipkerlik qaýymdastyqtar da jergilikti áleýmettik baılanystarǵa negizdeledi jáne olar kóbinese myqty ýnıversıtet tóńireginde shoǵyrlanady.

— Siz Crimson Education kompanııasyn jas kezińizde quryp, ony jahandyq deńgeıdegi kompanııaǵa aınaldyrdyńyz. Perspektıvaly ıdeıany bir eldiń shekarasynan asyryp, aýqymyn keńeıte alatyn bızneske aınaldyrý úshin ne qajet? Sondaı-aq, halyqaralyq naryqqa shyǵýdy kózdegen qazaqstandyq jas kásipkerlerge qandaı keńes berer edińiz?

— Jasandy ıntellekt dáýirinde ıdeıalardyń ózi eshqandaı qundylyqqa ıe emes, óıtkeni búginde kóptegen áleýetti bıznes-tujyrymdamalardy oılap tabý óte ońaı. Shyn máninde, bárin iske asyrý protsesi sheshedi. Sondyqtan basty nazardy ıdeıalardy júzege asyrý jyldamdyǵyna aýdarý qajet.

Alǵashqy úsh jyl ishinde biz Crimson qyzmetin 15-ten astam naryqqa shyǵardyq. Jańa Zelandııalyq kásipkerler retinde óz aımaǵymyz úshin erekshe sanalatyn Taıland pen Reseı sııaqty naryqtarǵa shyqtyq. Halyqaralyq deńgeıde keńeıý mańyzdy bolǵanymen, keıbir iri kompanııalardyń tek birneshe negizgi naryqqa nazar aýdaryp, sol jerlerde kóshbasshylyq pozıtsııaǵa ıe bolý arqyly tabysqa jetetinin de eskergen jón. Munyń aıqyn mysaly — Uber-men básekelestikke tótep berip, jergilikti jolaýshy tasymaldaý naryǵyndaǵy kóshbasshylyǵyn saqtap qalǵan Sıngapýrlyq Grab kompanııasy.

Qazaqstandyq kásipkerler úshin bir artyqshylyq – kóptegen amerıkalyq kompanııalardyń TMD naryǵyna shyǵýǵa asa belsendilik tanytpaýynda. Nátıjesinde, osy óńirde berik oryn alýǵa qabiletti myqty otandyq kompanııalardy qurý úshin mol múmkindikter saqtalyp otyr.