Álem jahandyq sý bankrottyǵy dáýirine qadam basty – BUU
ASTANA. KAZINFORM – Birikken Ulttar Uıymy Ýnıversıteti jarııalaǵan baıandamada álem «jahandyq sý bankrottyǵy dáýirine» engeni aıtylyp, jer asty sýlarynyń sozylmaly sarqylýy, sý resýrstaryn ruqsat etilgen shekten tys bólý, jer men topyraqtyń degradatsııasy, ormansyzdaný jáne qorshaǵan ortanyń lastanýy jaǵdaıynda álem kóshbasshylaryn ǵylymı derekterge súıene otyryp jańa shyndyqqa beıimdelýge shaqyrdy, dep habarlaıdy Kazinform agenttigi.
Baıandama 26-27 qańtarda Senegaldyń Dakar qalasynda ótetin joǵary deńgeıdegi kezdesýdiń qarsańynda jarııalandy. Bul jıyn 2026 jyly ótetin BUU-nyń Sý jónindegi konferentsııasyna daıyndyqqa arnalmaq. Atalǵan konferentsııa 2026 jylǵy 2-4 jeltoqsanda Birikken Arab Ámirlikterinde ótedi.
Baıandama avtorlarynyń atap ótýinshe, Taıaý Shyǵys pen Soltústik Afrıkada jaǵdaı asa kúrdeli. Bul óńirlerde sý tapshylyǵy, klımattyq soqqylar, aýyl sharýashylyǵy ónimdiliginiń tómendigi jáne qumdy daýyldar baıqalyp otyr.
BUU málimetinshe, Ońtústik Azııanyń birqatar aımaqtarynda jer asty sýlaryna qarqyndy táýeldi aýyl sharýashylyǵy men ýrbanızatsııa grýnt sýlary deńgeıiniń sozylmaly tómendeýine jáne jer bederiniń jergilikti shógýine ákelgen.
Al AQSh-tyń ońtústik-batysynda Kolorado ózeni sý resýrstaryn shamadan tys paıdalaný, klımattyń ózgerýi jáne soǵan baılanysty qurǵaqshylyq saldarynan týyndaǵan sý daǵdarysynyń sımvolyna aınaldy.
Jahandyq derekter men sońǵy ǵylymı zertteýlerge súıene otyryp, baıandamada adam áreketi saldarynan qalyptasqan úrdisterdiń aýyr kórinisi keltiriledi:
– 1990-jyldardyń basynan beri álemdegi iri kólderdiń 50 paıyzy sý kóleminiń belgili bir bóligin joǵaltqan;
– sońǵy 50 jylda joıylǵan tabıǵı batpaqty alqaptardyń aýmaǵy 410 mıllıon gektardy qurady, bul kólemi jaǵynan Eýropalyq odaqpen shamalas;
– 1970 jyldan beri muzdyqtardyń jahandyq massasynyń 30 paıyzdan astamy joıylǵan, al tómen jáne orta endikterdegi tutas taýly júıeler aldaǵy onjyldyqtarda fýnktsıonaldy muzdyqtardan tolyq aıyrylýy múmkin;
– ondaǵan iri ózen jyldyń jekelegen kezeńderinde teńizge jetpeı qalady;
– 4 mıllıard adam jylyna keminde bir aı sý tapshylyǵyn qatty sezinedi;
– 3 mıllıard adam sý qory jalpy kólemi azaıyp jatqan óńirlerde ómir súredi, dál osy aımaqtarda álemdik azyq-túliktiń 50 paıyzdan astamy óndiriledi;
– 2022-2023 jyldary 1,8 mıllıard adam qurǵaqshylyq jaǵdaıynda ómir súrgen.
«Biz joıylyp ketken muzdyqtardy qaıtara almaımyz. Biraq qolda bar tabıǵı kapıtaldyń odan ári joǵalýyna jol bermeýge jáne jańa jaǵdaılarda ómir súrý úshin ınstıtýttardy qaıta qurýǵa qaýqarlymyz», – dedi baıandama avtorlarynyń biri Madanı.
Alda ótetin is-sharalar, sonyń ishinde 2026 jylǵy BUU-nyń Sý jónindegi konferentsııasy osy kún tártibin júzege asyrýǵa múmkindik beredi.
Aıta keteıik, buǵan deıin BUU sarapshysy Qazaqstanda Sý resýrstarynyń ulttyq aqparattyq júıesin engizý durys sheshim ekenin aıtqan bolatyn.