Álem musylmandarynyń 48 paıyzy Ábý Hanıfa mazһabyn ustanady

Bүgin Almatyda өtip jatқan «Imam Aғzam Әbý Hanıfa mazһaby jәne қazirgi zaman» dep atalatyn halyқaralyқ ғylymı-tәjirıbelik konferentsııada osyndaı derek keltirildi, dep habarlaıdy ҚazAқparat. «Mәýlit merekesi қarsaңynda ұıymdastyrylyp otyrғan basқosýғa arқaý bolyp otyrғan bұl keleli keңestiң Әbý Hanıfa mazһabynyң mәni men mazmұnyna arnalyp otyrғany jaıdan-jaı emes. Islam dininiң қazaқ dalasyna kelgenine 12 ғasyrdan asa ýaқyt өtti. Sodan beri halқymyz ataқty ıslam ғұlamasy, fıhtiң, mұsylman zaңynyң bilgiri Nұғman ıbn Sәbıt (r.a.) (699-767) negizin қalaғan hanafı mәzһabyn (dinı құқyқtyқ mektep) ұstanyp keledi. Fıh pen mazһabtyң erekshelikterine toқtala keteıik. Mәzһab ? jol, baғyt, kөzқaras degen maғynany bildiredi. Sharıғatta arnaıy tәsilder, erejeler arқyly Құran men sүnnetten shyғarylғan үkimder men kөzқarastar jıyntyғy «mazһab» delinedi», - deıdi Қazaқstan mұsylmandary dinı basқarmasynyң tөraғasy, Bas mүftı sheıh Әbsattar қajy Derbisәli. Onyң aıtýynsha, ıslamnyң alғashқy dәýirinde mұsylmandar arasynda dinı қaıshylyқtar bolғan joқ. Өıtkeni Mұhammed ғ.s. қasıetti Құran jәne өziniң danalyғymen mәseleniң sheshimin aıtyp, der kezinde alaýyzdyқtyң aldyn ala bildi. Keıinirek ıslam dini өzge halyқtar men ұlystar arasynda taralyp, mұsylmandardyң sany kөbeıe tүsti. Jaңa mәseleler týyndaı bastady. Mұndaı jaғdaıda sahabalar өz bilimderine sүıenip sharıғat sheңberinde ol mәseleni sheship otyrdy. Olar arab tilin de, dinin de bilmeıtin. Dinı үgit-nasıhat pen taғlym isterdi olarғa jetkizý sahabalar үshin oңaı emes-ti. Bұl rette sahabalar ıslam dinin bүge-shүgesine deıin үırenemin degenderge ұstazdyқ etti. Paıғambarymyz olarғa sahabalarym aspandaғy jolshy, jұldyzdar ispetti, olardyң қaıbirine ilesseң de haқ jolyn tabasyңdar dep sıpatama bergen. «Sahabalardyң kezinde de tүrli kөzқarastar bolatyn. Osynyң nәtıjesinde ıslamdy taldaıtyn tүrli mazһabtar damyp jetildi. Ýaқyt өte fıh mұsylman zaңy salasy boıynsha Құran aıattaryn dұrys taldaý jәne hadısterdi zertteý arқyly sharıғatty damytyp jalғan mektepterge қarsy kүresýshi, olardyң қatelikterin pash etýshi Әbý Hanıfa, ımam Malık (717-795), ımam Shafıғı (767-820), Ahmad ıbn Hanbal (780-855) sekildi ıslam ғұlamalarynyң mazһabtary dүnıege keldi. Ol mazһab ıeleriniң әrқaısysy bilgir ғalymdar edi. Solardyң birine moıynsұný arқyly osy zamanғa deıingi әrtүrli қaıshylyқtardyң joly kesilip, aldy alynyp keledi. Mazһabtardaғy aıyrmashylyқtar tek «abzal» jәne «dұrys» degen sөzde ғana. ıAғnı biz өz mәzһabymyzdy abzal sanaımyz. Al қalғan үsh mәzһabty dұrys dep bilemiz. Tek bizdiң mәzһab «dұrys», al қalғan үsheýi «bұrys» deý adasýshylyқ bolyp esepteledi», - deıdi Әbsattar қajy. Onyң sөzine қaraғanda, bir mazһabta bolýdyң artyқshylyғy halyқ birtұtas, yntymaғy men birligi kүshti, ұıymshyl bolady. Orta Azııa men Қazaқstanda қansha ғasyrlardan beri dinı alaýyzdyқtyң bolmaı, ұrys-keris, daý-janjaldan irgesin aýlaқ salýynyң da birden-bir syry osynda. Өıtkeni құlshylyқ amaldarynyң bir bolýy ondaı jat pıғyldyң týýyna jol bermeıdi. Әbý Hanıfa mazһabyn өzge dinı mekteptermen salystyrғanda өz jamaғatyna kөp jerlerdi berýimen әri demokratııalyғymen de erekshelenedi. Bizdiң jartylaı kөshpeli halқymyzdyң mazһabty қabyldaýynyң taғy bir sebebi, өz dүnıe tanymy, bolmysy men diline, onyң tiliniң tonnyң ishki baýyndaı jaқyndyғynda. Қazaқstan mұsylmandary dinı basқarmasy men onyң Қazaқstandaғy bүkil meshiti Әbý Hanıfa mazһaby boıynsha sharıғat ұstanyp, soғan oraı amal etedi. Bұl el birligi men yntymaғyn, dostyғy men ұıymshyldyғyn jaқtap, ony odan saıyn tүıindeı tүsýge қyzmet etý degen sөz. Hanafı mazһaby tek Әbý Hanıfanyң pikirleri men shyғarғan үkimderi emes, ғasyrlar boıy Hanafı mazһabynyң fıh negizinde shyғarylғan үkimder jıyntyғy. Bүgin kүni әlem halқynyң tөrtten biri mұsylman bolsa, olardyң 48 paıyzy osy Әbý Hanıfa mazһabyn ұstanady.