Álem ǵalymdary jylqynyń eń alǵash qazaq jerinde qolǵa úıretilgenin dáleldedi
ASTANA. 12 mamyr. QazAqparat - Jylqyny qolǵa úıretýdiń tuńǵysh ret shamamen 6 myń jyl buryn Qazaqstannyń batysyndaǵy dalalyq alqapta júzege asqanyna talas joq.
Buny álemniń 6 eliniń 8 ǵalymynan quralǵan toptyń jańa genetıkalyq zertteýi dáleldep otyr. Atalǵan ǵalymdar tobynyń qatarynda Ulybrıtanııa, AQSh jáne Qazaqstan ǵalymdary bar.
Aqparat BAQ.kz portalynda jarııalandy.
"Jibek joly" jańalyqtar jelisiniń habarlaýynsha, zertteý nátıjeleri AQSh Ulttyq ǵylym akadamııasynyń Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) jýrnalynyń 8 mamyrdaǵy sanynda jarııalanǵan. Jylqynyń qolǵa alǵash úıretilgen jerin naqtylaý úshin ǵalymdar Uly dalanyń túrli aımaqtarynan - 8 memlekettiń aýmaǵynan jıylǵan jylqylardyń genetıkalyq úlgilerin saraptamadan ótkizgen. Olar: Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Mońǵolııa, Qytaı, Ýkraına, Reseı, Lıtva jáne Grýzııa elderi. 16 jylǵa sozylǵan zertteýler barysynda 328 jylqynyń genetıkalyq materıaldar úlgileri jınalǵan.
Onyń ishinde úlgilerdi eń kóp usynǵany - Qazaqstan boldy. Atap aıtqanda Qazaq eliniń Mańǵystaý, Qyzylorda, Qaraǵandy oblystary aýmaǵynan jylqylardyń genetıkalyq materıalynyń 84 úlgisi berilgen. Qyrǵyzstan 20 úlgi usynǵan. Jınaqtalǵan materıaldar kompıýterlik modelderdi qoldaný arqyly túrli stsenarıı sheńberinde saraptamadan ótkizilgen.
Osynyń nátıjesinde jylqy túliginiń jer betinde eń alǵash Qazaqstan memleketi ornalasqan aýmaqta, atap aıtqanda Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy erte qola dáýiriniń arheologııalyq eskertkishi - Botaı qonysy mańynda qolǵa úıretilgeni dáleldengen.
Ǵalymdardyń aıtýynsha ejelgi Botaı qonysy adamzat tarıhy men damýyna erekshe áser etken óte mańyzdy protsess - jylqyny qolǵa úıretýdi anyqtaýǵa múmkindik bergen.
«Botaı mádenıetiniń qazbalary jylqynyń bul qonys adamdary ómirinde asa mańyzdy ról atqarǵanyn kórsetti. Olar jylqyny aýlap, etin azyq etken tárizdi. Óıtkeni qonystaǵy qaldyqtar tastalatyn jerden jylqylardyń kóptegen súıegi tabyldy. Basqa da arheologııalyq qazbalar detaldary, keramıka sııaqty zattar da buny dáleldeıdi. Tárizi bul tirshiligi jylqymen tyǵyz baılanysty mádenıet bolǵan», - deıdi zertteýdiń teń avtorlarynyń biri Pıttsbýrg ýnıversıteti professory Braıan Henks.
