Álem fýtbolynyń tarıhynan syr shertetin qazaq tilindegi «tuńǵysh fýtbol entsıklopedııasy» jaryqqa shyqty

Burynǵy jyldarmen salystyrǵanda, sońǵy jylda qazaq fýtboly damýdyń dańǵyl jolyna tústi. Elimizdiń atyn álemge pash etken «Astana» fýtbol klýbynyń sońǵy kezderi qol jetkizip júrgen jetistikteri buǵan dálel. Buryn «Qazaq fýtbolynyń boıyna qan júgirmeı-aq qoıdy» dep qynjylys tanytyp júrgen bolsaq, bul salany keńinen qamtyp, fýtbolsúıer qaýymǵa ana tilimizde baǵyt-baǵdar beretin eńbekterdiń bolmaýy da oǵan óz áserin tıgizse kerek. Bul óz kezeginde elimizde atalmysh sport túriniń damýynyń kóp jyldar boıy kenjelep qalýynyń taǵy bir sebebi.

Qazir qazaq balasy fýtbolǵa qatty qyzyǵyp júr. Boks, aýyr atletıka, kúres sekildi sport túrleri elimizde asa qarqyndy damyǵanymen, jyldar boıy fýtbolǵa kóp kóńil bólinbeı keldi. Demek, bul salada alda atqarylar ister kóp. Bolashaqta qazaq fýtbolyn álemdik deńgeıge kóteremiz desek, birqatar túıtkildi máselelerdi sheshý qajet. Onyń ishinde bul sport túrine degen halyqtyń yqylasyn oıatý kerek, ol úshin atalmysh salany rýhanı turǵydan qoldaýdy da umytpaý kerek. Osy turǵyda, atalǵan olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa talpynǵan jýrnalıst, pýblıtsıst Sáken Sybanbaı kópshilikke óziniń tyń týyndysyn usyndy. Qazaq tilindegi tuńǵysh fýtbol entsıklopedııasy deýge turarlyq «Ala doptyń alamany. Álem chempıonattarynyń tarıhy» dep atalatyn kitap jaryqqa shyqty. Aıaqdoptyń qyry men syryn aqtarǵan eńbek fýtbol dese isher asyn jerge qoıar jankúıer qaýymǵa, jalpy osy ónerge asa ińkár jurtshylyqqa arnalady.

«Fýtbol jankúıerleri úshin kópten kútken kitabymyz jaryqqa shyqty. Munda 1930 jyldan 2014 jylǵy chempıonatqa deıingi oıyndar: sholýlar, irikteý oıyndary, fınaldyq týrnırler, match hattamalarymen, túrli-tústi fotosýretterimen túgel qamtylǵan. Ázirge súıinshi danalary ǵana qolǵa tıdi», - deıdi atalmysh kitaptyń avtory Sáken Sybanbaı.

Bul fýtbol jaıly qazaq tilindegi sport tarıhynyń kórnekti bilgiri Seıdahmet Berdiqulovtyń «Jumyr jerde teńbil dop» kitabynan bastaý alǵan, osy taqyrypty qamtyǵan týyndylardyń jalǵasy ispetti kesek dúnıelerdiń biri.

Osy salada talaı jyldan beri qalam terbep júrgen Sáken Sybanbaıdyń aıtýynsha, kitapta onyń 30 jyl boıy jınaǵan eńbekteri túgel qamtylǵan. Týyndyda osyǵan deıin ótken fýtboldan 20 álem chempıonaty, ıaǵnı sonaý 1930 jylǵy jarystan kúni keshegi 2014 jylǵy týrnırge deıin túgel engen. Ár chempıonattyń shejiresi jeke-jeke shertiledi. Kúlli dúnıe kóz tiger dúbirli dodanyń irikteý oıyndarynan bastap, sheshýshi syndaryndaǵy barlyq nátıje tolyǵymen qamtylady. Fınaldyq týrnırlerdiń búkil oıyndary resmı hattamalarymen usynylyp otyr. Ár chempıonattyń úzdik fýtbolshylary, jeńimpaz bapkerler, sımvolıkalyq quramalar jóninde de áńgime bolady.

Aıta keteıik, kitap avtory Sáken Sybanbaı - «Ǵajaıyp Úndistan» gazetinde, respýblıkalyq «Aq jelken» jýrnalynda, «Ana tili» gazetinde qyzmet atqarǵan jýrnalıst. «Jas Alash» gazetinde tilshi, sport, rýhanııat bólimderiniń meńgerýshisi, redaktsııa meńgerýshisi, respýblıkalyq «Jas qazaq» gazeti bas redaktorynyń birinshi orynbasary bolyp qyzmet istedi. Qazir «Almaty aqshamy» gazetinde eńbek etedi.

Qazaq fýtbolynyń ósip-órkendeýi keleshektiń enshisinde. Qazirgi kezde munda oń betalystar baıqalyp jatqany qýantady. Tek ony materıaldyq-bazalyq turǵydan ǵana emes, rýhanı qoldaý, bul salada qazaq tilindegi ádebıettermen kóbirek qamtý qazirgi tańda ózekti bolyp turǵany haq. Qaradomalaq qazaq balasynyń talantyn ashyp, teńbil dopty tebýge degen qushtarlyǵyn oıatar kitaptar osymen shektelmeı, aldaǵy ýaqytta jaryq kórip jatsa quba-qup. Ári, sońǵy kezderi sport taqyrybynda qalam tartýǵa nıetti qazaq jýrnalısteriniń sany artyp kele jatqanyn eskersek, olardyń da osy máselege, ıaǵnı sporttyń qaı túri bolmasyn, ony qazaq tilinde tarıhı, rýhanı turǵydan qoldaýǵa kóbirek kóńil bólse degen tilek bar.

Gúlnara Jomartova