Álem elderinde zeınetaqy jınaqtary qalaı qorǵalady
ASTANA. KAZINFORM - Halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı, memleketter zeınetaqy júıeleriniń ulttyq erekshelikterine qaraı zeınetaqy jınaqtaryn qorǵaýdyń ártúrli tetikterin qoldanady, dep habarlaıdy Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń baspasóz qyzmeti.
Kóptegen elderde zeınetaqy júıelerine qatysýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý zeınetaqy tólemderi boıynsha mindettemelerdiń oryndalmaý táýekelderin saqtandyrý, zeınetaqy qorlary men basqarýshy kompanııalardyń qyzmetin memlekettik qadaǵalaý, sondaı-aq olardyń qarjylyq turaqtylyǵy men táýekelderdi basqarý júıesine qoıylatyn talaptardy belgileý sııaqty tetikter arqyly qamtamasyz etiledi. Demek, negizgi basymdyq turaqty retteý júıesin qalyptastyrýǵa, tıimdi qadaǵalaýdy qamtamasyz etýge jáne jaýapkershilikti memleket, qorlar men basqarýshy kompanııalar arasynda bólýge beriledi.
AQSh-ta belgilengen tólemder júıesine (Defined Benefits, DB) negizdelgen korporatıvtik zeınetaqy josparlaryn Pension Benefit Guaranty Corporation (PBGC) federaldyq saqtandyrý júıesi qorǵaıdy. Bul júıe jumys berýshiniń qyzmetkerdiń zeınetaqy jınaqtaryn qalyptastyrý boıynsha óz mindettemelerin oryndaýǵa qabiletsiz bolǵan jaǵdaıda, korporatıvtik zeınetaqy jospary boıynsha (zańda belgilengen shekterde) qyzmetker aldyndaǵy zeınetaqy mindettemeleriniń oryndalýyn qamtamasyz etedi.
Ulybrıtanııada mundaı fýnktsııalardy Pension Protection Fund (PPF) atqarady. Osyǵan uqsas tetikter Germanııada da qoldanylady. Bul rette osy tárizdi saqtandyrý júıeleri tek belgilengen tólemderge (Defined Benefits, DB) negizdelgen korporatıvtik zeınetaqy josparlaryna qoldanylady jáne belgilengen jarnalarǵa (Defined Contributions, DC) negizdelgen jınaqtaýshy zeınetaqy júıelerine qoldanylmaıdy.
Keıbir elderde zeınetaqy jınaqtarynyń eń tómengi kiristiligin qamtamasyz etý tetikteri kózdelgen. Olar absolıýttik nomınaldy mánde de (mysaly, Belgııada, Shveıtsarııada, Malaızııada, Sıngapýrda), sondaı-aq salystyrmaly túrde, ıaǵnı belgili bir baǵdarlyq kórsetkishpen salystyrý arqyly, mysaly, ortasha kiristilikke qatysty (Latyn Amerıkasy elderinde) belgilenýi múmkin. Belgııa men Shveıtsarııada mindetti kásiptik zeınetaqy qorlaryndaǵy kiristiliktiń eń tómengi nomınaldy mólsherlemesi zańnamamen bekitilgen. Ol jumys berýshiniń óz qyzmetkeriniń zeınetaqy jospary boıynsha mindettemelerin esepteý kezinde paıdalanylady.
Latyn Amerıkasynyń birqatar elinde (Chılı, Kolýmbııa, Salvador) eń tómengi kiristilik zeınetaqy qorlarynyń tıisti túrleri arasyndaǵy ortasha kiristilikke qatysty aıqyndalady. Eger zeınetaqy qoryn basqarýshy (Administradora de Fondos de Pensiones, AFP) eń tómengi kiristilikti qamtamasyz ete almasa, aıyrma qalyptastyrylǵan rezervter (kepildik rezervi) esebinen óteledi.
Azııanyń birqatar elinde de zeınetaqy jınaqtarynyń eń tómengi kiristiligine qatysty talaptar qoldanylady. Malaızııada qyzmetkerlerdiń jınaqtaýshy qory (Employees Pension Fund, EPF) zeınetaqy jınaqtarynyń jyldyq nomınaldy kiristiligine keminde 2,5% mólsherinde kepildik beredi. Sıngapýrda Ortalyq jınaqtaýshy qor (Central Provident Fund, CPF) jylyna 2,5%-dan 4%-ǵa deıingi eń tómengi nomınaldy kiristilikti (shottyń túrine qaraı) qamtamasyz etedi.
Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna (EYDU) múshe elderdiń is júzinde barlyǵynda zeınetaqy qorlary men basqarýshy kompanııalardyń qyzmeti memleket tarapynan táýekelge baǵdarlanǵan qadaǵalaýǵa alynyp, kapıtaldyń jetkiliktiligine, rezervterdi qalyptastyrýǵa, táýekelderdi basqarý júıesine jáne klıentterdiń aktıvterin ınvestıtsııalyq basqarýdyń kásibı standarttaryn saqtaýǵa qatysty qatań talaptar qoıylady.
Osylaısha, jınaqtaýshy zeınetaqy júıeleri damyǵan saıyn negizgi basymdyq tıimdi retteýge, táýekelge baǵdarlanǵan qadaǵalaýǵa, sondaı-aq salymshylardyń quqyqtary men ınvestıtsııalyq múmkindikterin keńeıtýge qaraı aýysyp keledi.
Qazaqstannyń zeınetaqy júıesi de osy baǵytta damyp keledi. Eske sala keteıik, zańnamalyq ózgerister azamattardyń ózderiniń zeınetaqy jınaqtaryn basqarý múmkindikterin keńeıtýdi kózdeıdi. Salymshy ártúrli ınvestıtsııalyq strategııalar men portfelderdi usynatyn bir nemese birneshe basqarýshy kompanııany óz betinshe tańdap, óziniń jınaqtarynyń 100%-yna deıingi bóligin olardyń senimgerlik basqarýyna bere alady.
Investıtsııalyq múmkindikterdiń keńeıýi jáne zeınetaqymen qamsyzdandyrý deńgeıin arttyrý sharalarynyń iske asyrylýymen birge zeınetaqy jınaqtarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý tásilderi de ózgerip keledi. 2027 jylǵy 1 qańtardan bastap memlekettiń kepildigi BJZQ-daǵy mindetti zeınetaqy jarnalary men mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalarynyń naqty engizilgen jarnalar mólsherinde saqtalýyn qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Bul rette memlekettiń negizgi mindettemeleri zeınetaqynyń memlekettik quramdas bóliginiń (bazalyq jáne yntymaqty zeınetaqylardyń) jetkiliktiligin saqtaýǵa shoǵyrlandyrylady.
Aıta keteıik, 2027 jyldan bastap zeınetaqy júıesine birqatar ózgeris engiziledi.
