Álem elderi JI-di bilim berý júıesine qalaı engizip jatyr

Aspan asty elindegi JI dáýiri

Qytaı jasandy ıntellektini bilim berý júıesiniń strategııalyq ózegine aınaldyrýdy kózdep otyr. «AI Plus Education» bastamasy aıasynda el bul tehnologııany oqytý protsesine erte jastan bastap engizýdi josparlaıdy. QHR Bilim mınıstrliginiń málimetinshe, 2030 jylǵa qaraı jasandy ıntellekt boıynsha keshendi oqytý júıesi qalyptasýy tıis.

Osy maqsatta bastaýysh jáne orta mektepterde JI-di oqytý qarqynyn jedeldetý qarastyrylyp otyr. Onyń aıasynda arnaıy kýrstar ashylyp, jasandy ıntellekt taqyryby túrli pánderge kiriktiriledi. Sonymen qatar bul baǵyt synyptan tys baǵdarlamalar men praktıkalyq sabaqtar arqyly da kúsheıtilmek. Mundaı tásil oqýshylarǵa tehnologııany tek teorııa júzinde emes, kúndelikti oqý tájirıbesinde meńgerýge múmkindik beredi.

JI: ýnıversıtetten bastap ekonomıkanyń ózegine deıin

Qytaı ýnıversıtetterinde JI negizderin barlyq stýdentterge arnalǵan bazalyq oqý baǵdarlamasyna engizý usynyldy. Sonymen qatar JI men ózge salalardy ushtastyratyn pánaralyq kýrstar ázirleý kózdelgen. Bul óz kezeginde joǵary oqý oryndaryn eńbek naryǵynyń aýyspaly talabyna beıimdep, ozyq tehnologııalar men jańa bıznes-modelderge saı mamandyqtardyń paıda bolýyna jol ashady.

Osylaısha, JI oqytý tıimdiligin arttyratyn quralǵa aınalmaq. Qujatta muǵalimderdiń júktemesin azaıtý maqsatynda tsıfrlyq tehnologııalardy belsendi qoldaný da qarastyrylǵan. Endi JI úı tapsyrmalaryn tekserý, ıntellektýaldy baǵalaý júrgizý, oqýshylardyń suraqtaryna jaýap berý jáne tsıfrlyq tálimgerlik qyzmetin atqarý úshin paıdalanylýy múmkin. Sonymen birge ol oqytý ádisterin jetildirýge múmkindik beredi. Budan bólek, muǵalimderdi attestatsııalaý jáne sertıfıkattaý júıesine de JI tehnologııalaryn engizý josparlanyp otyr.

Bastama Qytaıdyń jasandy ıntellektini damytýdaǵy uzaq merzimdi strategııasymen sabaqtas. El salany shamamen 10 jyl buryn júıeli damyta bastady. Sodan beri sektor aıtarlyqtaı ósip, búginde JI kompanııalarynyń sany 6 myńnan asty, 2025 jyly onyń jalpy kólemi 1,2 trln ıýanǵa jetti.

2026-2030 jyldarǵa arnalǵan 15 jyldyq jospar aıasynda Beıjiń jasandy ıntellekt salasyndaǵy kóshbasshylyqty nyǵaıtyp, ony ekonomıkanyń negizgi baǵyttaryna keńinen engizýdi kózdep otyr.

Estonııadaǵy tereń ıntegratsııa

Eýropadaǵy bilim berý men tsıfrlyq tehnologııany ushtastyrýdyń aıqyn úlgisi retinde Estonııa tájirıbesi erekshe nazar aýdartady. 2022 jylǵy PISA testileýiniń nátıjesinde el matematıka, jaratylystaný ǵylymdary jáne shyǵarmashylyq oılaý boıynsha Eýropada birinshi orynǵa, al oqý saýattylyǵy boıynsha Irlandııadan keıin ekinshi orynǵa shyqty. Bul jetistik tsıfrlyq tehnologııalardy júıeli engizýdiń nátıjesi retinde baǵalanyp otyr.

Estonııanyń bilim berý modelindegi basty erekshelik – tsıfrlandyrýdyń tereń ıntegratsııasy. Osy baǵyttaǵy júıeli saıasattyń jalǵasy retinde 2025 jyly elde AI Leap ulttyq bastamasy iske asty. Joba Eýropada jasandy ıntellektini bilim berý júıesine engizýge baǵyttalǵan eń aýqymdy eksperımentterdiń biri sanalady. Úkimettiń málimetinshe, bastama oqýshylar men muǵalimderdi jasandy ıntellekt salasyndaǵy zamanaýı quraldar men daǵdylarmen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Joba aıasynda Estonııa úkimeti OpenAI kompanııasymen birlesip orta mektepterge arnalǵan arnaıy JI platformasyn engizdi.

Osylaısha, bastamanyń negizgi maqsaty aıqyndaldy. Ol – 2027 jylǵa qaraı 58 myń oqýshy men 5 myń muǵalimge jasandy ıntellekt negizindegi oqý quraldaryna tegin qoljetimdilikti arttyrý.

Búginde platforma keńinen qoldanysqa ene bastady. Atap aıtqanda, eldegi joǵary synyp oqýshylarynyń shamamen jartysy júıeni paıdalanyp úlgergen, al qalǵan bóligi oǵan aldaǵy ýaqytta qosylady dep kútilýde. Sonymen qatar kásiptik bilim berý uıymdary da kelesi oqý jylynan bastap osy júıege kóshpek.

Estonııanyń bilim jáne ǵylym mınıstri Krıstına Kallas bastamany tutas oqytý júıesin qaıta jasaqtaý dep sıpattaıdy.

BAÁ mektepterindegi bastama

Jasandy ıntellektini bilim berý júıesine júıeli túrde engizip otyrǵan elderdiń qatarynda Birikken Arab Ámirlikteri de bar. Ótken jyly el JI-men jumys isteýdi mindetti oqý baǵdarlamasyna engizdi. Reformanyń basty maqsaty – oqýshylarǵa jasandy ıntellektini tek túsindirip qana qoımaı, ony kúndelikti ómirde tıimdi qoldaný daǵdylaryn qalyptastyrý.

Osy baǵytta Bilim mınıstrligi aýqymdy daıyndyq jumystaryn júrgizdi. 1000 muǵalim arnaıy oqytýdan ótip, jańartylǵan oqý baǵdarlamalary ázirlendi. Muǵalimderge daıyn sabaq josparlary, oqý tapsyrmalary men ádistemelik materıaldar usynyldy. Sonymen qatar baǵdarlamany tıimdi iske asyrý úshin barlyq memlekettik mektepterde arnaıy monıtorıng komıtetteri quryldy.

Baǵdarlamanyń mazmuny jeti negizgi baǵytqa negizdelgen. Olar – bazalyq túsinik, derekter men algorıtmder, baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi paıdalaný, etıkalyq saýattylyq, praktıkalyq qoldaný, ınnovatsııa jáne jobalaý, sondaı-aq saıasat pen qoǵammen ózara is-qımyl. Osylaısha, JI tek tehnıkalyq bilim retinde emes, keń aýqymdy fýnktsıonaldy daǵdy retinde qarastyrylǵan.

Baǵdarlama oqýshylardyń jas erekshelikterine qaraı kezeń-kezeńimen engiziledi. Máselen, 4 jastaǵy balalar JI-men oıyn, vızýaldy tapsyrmalar arqyly tanysady. Keıingi deńgeıde oqýshylar adam men robot, mashınany ajyratýdy úırenedi, al 10-14 jastaǵylar jasandy ıntellekt júıelerin qurý jáne baǵalaý negizderin meńgeredi. Al orta mektepte suranysty baǵdarlaý men tsıfrlyq modeldermen jumys isteýge erekshe kóńil bólinbek.

Jasandy ıntellekt sabaqtary jeke pán retinde oqytylady, sonymen qatar ınformatıka kýrstarymen kiriktirilgen formatta da júrgiziledi. Atalǵan tásil bilim berý protsesin ıkemdi etýdi kózdeıdi. Jeke mektepterde baǵdarlama 2026-2027 oqý jylynda engiziledi dep josparlanyp otyr.

Eske salaıyq, Oqý-aǵartý mınıstrliginiń Bilim salasynda sapany qamtamasyz etý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Jámılá Esanova Jibek Joly telearnasynyń «Búgin.LIVE» baǵdarlamasynda mektepterge JI engizýdiń alǵashqy qadamdaryn egjeı-tegjeıli túsindirip berdi.