ÁLEM APTA ІShІNDE: Zıka vırýsynan Latyn Amerıkasyna zobalań qaýpi kúsheıip keledi
ASTANA. QazAqparat - Ótip bara jatqan apta ishinde ǵalamshar turǵyndaryn Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy taratqan aqparattan ish tartyp qalǵany belgili. Este bolsa, bul halyqaralyq uıym Afrıkadan taralǵan Zıka vırýsynyń Jer betiniń batys bóligine tolyǵymen jaıylý qaýpi bar ekendigin resmı jarııalaǵan bolatyn. Amerıka da ońyp turǵan joq. Tópeleı jaýǵan esteri shyǵyp, qurlyqtyń shyǵys jaǵalaýyna túsken qalyń qardy bes kún boıy tazalap áýrege tústi.
Zıka vırýsy qaýip tóndirip tur
Dúısenbi kúni kúni Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy Latyn Amerıkasynyń birneshe elinde taralǵan afrıkalyq Zıka vırýsy Batys jartysharǵa tolyǵymen qaýip tóndiretinin resmı málimdegen bolatyn.
Zıka vırýsy eń alǵash ret 1947 jyly Ýgandada anyqtalǵan bolatyn. Zıka bezgegi, negizinen, maımyldarda kezdesedi, ol - ótkir ınfektsııalyq aýrý. Alaıda keı jaǵdaılarda ol adamǵa masa arqyly juǵady, ádette zııansyz bezgek túrinde paıda bolady. Alaıda vırýs jańa týǵan náresteler úshin qaýipti, nárestede vırýs mıkrotsefalııa týdyrýy múmkin.
Sondyqtan da Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy jańa týǵan nárestelerdiń damýyn buzatyn Zıka bezgegi vırýsy Ońtústik, Soltústik Amerıkany túgeldeı qamtýy múmkin dep boljaýda. DDSU vırýs tirkelgen aýdandarǵa baratyn barlyq áıelderge sapar aldynda jáne sońynda dárigerler keńesine mindetti túrde júginýlerin eskertip otyr.
DDSU jáne Eýropalyq ınfektsııalyq aýrýlardy baqylaý jáne aldyn alý ortalyǵynyń resmı aqparatyna sáıkes 2015 jylǵy sáýirden bastap Brazılııada, Ońtústik Amerıkanyń basqa da elderinde Zıka bezgegi epıdemııasynyń artqany baıqalady. Qazirgi sátte Brazılııanyń 18 shtatynda 500 myńnan astam osyndaı oqıǵa tirkelgeni belgili. Bıylǵy jyly Ońtústik, Ortalyq jáne Soltústik Amerıkada úshten tórt mıllıonǵa deıin adam Zıka vırýsyn juqtyrýy múmkin. Olardyń kóbiniń eshqandaı belgileri joq, alaıda, bul vırýstyń jańa týǵan nárestelerde mı aqaýlarynyń paıda bolýyna ákep soqtyrady degen kúdik bar. Aıta keterligi, AQSh bul vırýsqa qarsy vaktsınany aǵymdaǵy jyldyń sońyna qaraı synaqtan ótkize bastamaq.
«2007 jyly Zıka vırýsynyń geografııalyq arealy keńeıdi. Bul eń birinshi ret Tynyq muhıty óńirindegi aral memlekettiń biri Mıkronezııa Federatıvti Shtatynda bul aýrýdyń etek jaıaýyna túrtki boldy. 2013-2014 jyldary aralyǵynda Tynyq muhıtynyń basqa tórt aralynda ornalasqan memleketterde bezgek belgileri tirkeldi», - deıdi DDSU bas dırektory Margaret Chen.
Bul vırýs Ońtústik Amerıkaǵa ótken jyly jetken bolatyn. Keıbir derekterge qaraǵanda, bul qurlyq atalǵan aýrýdyń taralýyna óte qolaıly bolyp tur. Ásirese, Brazılııada qaýip joǵary. Taraǵan aqparattarǵa qaraǵanda, Brazılııada mıkroentsefalııa - zıka vırýsyna shaldyqqan analar basy óte kishkentaı balalardy kóp dúnıege ákelýde. Elde qazan aıynan beri osyndaı tórt myńǵa jýyq oqıǵa tirkelgen. Sońǵy aptada olardyń sany shamamen 400-ge ósken. Bul statıstıka Brazılııa tarıhynda eń iri vırýs indeti týraly aıtýǵa sebep bolyp otyr. Zıka vırýsyna qarsy dári tabylmaǵan. Búginde onymen kúresýdiń jalǵyz joly - vırýsty tasymaldaýshy masalarmen kúres júrgizý. Eldiń densaýlyq saqtaý mınıstrliginen habarlanyp otyrǵandaı, Brazılııada vırýstan 5 jańa týylǵan bala shetinep ketken. Mamandar 44 bala ólimine qaýipti indet sebepshi bolýy múmkin ekendigin aıtýda.
AQSh qar qursaýynda
Ótken demalys kúnderi Qurama Shtattardyń Shyǵys jaǵalaýyna túsken qalyń qar mıllıondaǵan el turǵyndaryn ábigerge salyp qoıdy. AQSh Muhıttardy jáne atmosferany zertteý ulttyq basqarmasy málimetterine qaraǵanda, bir mıllıon sharshy shaqyrymdy alyp jatqan 26 shtattyń 102,8 mmıllıon adamy qalyń túsken qardan ábigerge ushyraǵan.
«Bul sońǵy bir ǵasyrdaǵy halyq kóp japa shekken jáne jaýǵan qar alaby óte úlken eń iri tabıǵı apat bolyp otyr», - deıdi Ulttyq meteorologııa qyzmetiniń mamany Pol Kosın.
Eldiń keıbir aýdandaryna túsken qardyń bıiktigi bir metrdi qurap otyr. Moody's sarapshylarynyń baǵalaýynsha, qalyń jaýǵan qardan kelgen shyǵyn úsh mıllıard dollarǵa jýyqtaýda. Shyǵynnyń negizgi bóligin satyp alýshylardyń bolmaýynan dúkender men meıramhanalardyń jáne basqa da kóńil kóterý oryndarynyń kiris almaýy qurap otyr.
Jergilikti BAQ aqparattaryna qaraǵanda, qalyń túsken qardyń saldarynan keminde 48 adam ólgen. Ólgen adamnyń múrdeleri Vashıngton, Delaver, Kentýkkı, Merılend, Nıý-Djersı, Nıý-Iork, Severnaıa ı ıÝjnaıa Karolına, Ogaıo, Pensılvanııa, Tennessı, Vırgınııa shtattarynda tabylǵan. Qar saldarynan oryn alǵan kólik apatynan, jabyq kólikte ıis tıýden jáne qar tazalaý barysynda júrek talmasynan qaza tapqandar bar.
Aýa raıynyń qolaısyzdyǵynan týyndaǵan ábigerge qaramastan el turǵyndarynyń kópshiliginiń kóńil kúıi jaqsy desek te bolady. Olar áleýmettik jelilerde qar qursaýynda qalǵan sýretterimen jıi bólisýde.
