ÁLEM APTA ІShІNDE: Jazyqsyz jandardyń ajalyna kim kináli?
ASTANA. QazAqparat - Ótip bara jatqan apta ishinde álemdik qoǵamdastyqtyń nazaryn ózine aýdarǵan Ekinshi dúnıejúizilk soǵystan keıingi eń iri qaıǵyly oqıǵalardyń biri Eýropany jaýlaǵan mıgratsııalyq daǵdarys bolyp otyrǵany sózsiz. Este bolsa, sársenbi kúni álem jurtshylyǵyn Egeı teńiziniń jaǵalaýyna tolqyn shyǵaryp tastaǵan úsh jastaǵy bosqyn sábıdiń sýreti dúr silkintken bolatyn. Al erteńinde Býdapeshtiń temir jol vokzaldarynyń birinde mıgranttar polıtsııa bógetin buzyp ótip, Batys Eýropa elderiniń birine qaraıtyn poıyzǵa lap qoıǵan edi. Sársenbi kúni tún ortasynda shamamen 700 jolaýshynyń birneshe saǵat boıy La-Mansh jer asty jolynda toqtatylǵan poıyzda otyrýlaryna týra keldi. Bul jaıt ta temir jol boıymen ketip bara jatqan bosqyndardyń qaýipsizdigi úshin jasalǵan shara bolatyn.
Egeı teńizindegi tragedııa
Sársenbi kúni Túrkııanyń Bodrým kýrortty qalasyna taıaý jerde, Egeı teńizinde 2 katerdiń apatqa ushyraýy saldarynan Sırııadan boı tasalaǵan bosqyndardyń keminde 12-si sýǵa batyp ketti. Bosqyndar zańsyz jolmen Grekııanyń Kos aralyna jetýdi oılaǵan edi.
Kelesi kúni batystyń jetekshi buqaralyq aqparat quraldary qaıyqtardyń birinnen sýǵa batyp kelken balanyń sýretin jarysa jarııa etti. Sýrette teńiz tolqyny jaǵaǵa shyǵaryp tastaǵan kók shorty men qyzyl fýtbolkaly bala beınelengen.
Keıinnen qaza tapqan balanyń Sırııanyń Kobanı qalasynyń 3 jastaǵy turǵyny Aılan Kýrdı ekendigi belgili boldy. Onymen birge bes jastaǵy aǵasy Galıb pen anasy Rıhandy qosa alǵanda taǵy 11 adam opat boldy. Al sábıdiń ákesi Abdýla Kýrdı tiri qaldy.
Osy oqıǵadan keıin túrik polıtsııasy zańsyz mıgranttardy tasymaldaý arnasyn uıymdastyrýǵa qatysy bar degen kúdikpen 4 sırııalyqty, onyń ishinde aýdarylǵan qaıyqtyń kapıtanyn da tutqynǵa aldy.
Osynaý qaıǵyly oqıǵaǵa baılanysty áleýmettik jelilerdi paıdalanýshylar jedel ún qosyp, perishte kúıde beınelengen sábı sýretin júrek tebirenter sózdermen jarııa etti.
Aıta keterligi, aǵymdaǵy jyldyń ishinde Afrıka men Taıaý Shyǵystaǵy qantógis oryn alyp jatqan aımaqtan Eýropaǵa jetýge shamamen 400 myń mıgrant umtyldy. Olardyń 2,5 myńnan astamy qaýipti sapar barysynda dittegen jerlerine jete almaı, kóz jumdy. «Eýropol» málimetterine sáıkes, jyl basynan beri Eýro odaq elderiniń quqyq qorǵaý organdary mıgranttardyń zańsyz kontrabandasyna qatysty shamamen 1400 jańa is ashty. Atalǵan tergeý amaldary barysynda quqyq qorǵaý organdarynyń kúdigine shamamen 30 myń adam ilikti.
Býdapesht vokzalyndaǵy dúrbeleń
Seısenbi kúni Vengrııa bıligi Býdapeshtiń iri temir jol vokzaldarynyń biri Keletıdi jaýyp tastady. Mundaı shara bosqyndardyń Germanııa arqyly Avstrııaǵa ótýine tosqaýyl qoıý úshin jasalǵan bolatyn.
Taıaýda ǵana Vengrııa men Avstrııanyń shekarasynda Býdapeshten Mıýnhenge ketip bara jatqan bosqyndar mingen poıyz toqtatylǵan edi. Poıyz vagonynda shamamen 400 mıgrant bolǵan. Jalpy, Vengrııa astanasynan ne bári bir táýliktiń ishinde ǵana 3,5 myńnan astam mıgrant shyǵyp ketken. Afrıka men Taıaý Shyǵys elderinen kelgen bosqyndardyń basym bóligi Vengrııa men Grekııa syndy Eýropa odaǵynyń baı emes memleketterinde qalǵylary kelmeıdi. Olar úshin Býdapesht Avstrııa, Germanııa jáne Shveıtsarııaǵa ótý jolyndaǵy sońǵy aıaldama desek te bolady.
Sonymen temir jol vokzaly aldyna tosqaýyl qurǵan polıtsııa bólimsheleri mıgranttardy ǵımarattan shyǵarýǵa shaqyrdy. Al qoldarynda birneshe júz eýroǵa satyp alǵan bıletteri bar bosqyndardy ǵımaratqa kirgizbeı qoıdy. Jaıly ómirge umtylǵan jandar buǵan narazylyq retinde vokzal aldyna jınalyp, «Germanııa! Germanııa!» dep urandatty. Polıtsııa bosqyndardy eki táýlik boıy ustap turdy. Al bul kezde vokzal aldyndaǵy alańǵa 3 myńnan astam mıgrant jınalyp qalǵan bolatyn.
Biraq, beısenbi kúni jaǵdaı ýshyǵyp, baqylaýdan shyǵyp ketti. Polıtsııa tosqaýylyn buzyp ótken júzdegen bosqyn perronǵa jetip, japa-tarmaǵaı Batysqa qaraı bet alǵan poıyzǵa minip aldy. Osydan keıin vokzal ákimshiligi Vengrııa astanasynan batys eýropalyq baǵytta qatynaıtyn poıyzdardyń júrýine shekteý qoıdy.
Poıyzǵa otyra almaı qalǵan júzdegen mıgrant Avstrııadan Germanııaǵa jaıaý tartyp ta ketti. Olar 200 shaqyrymdyq aralyqty 5 kúnde júrip ótpek. Vokzal aldyndaǵy alańnan boı tasalaǵan bosqyndar quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń kózderine túspeý úshin shaǵyn toptarǵa bólinýde. Degenmen, Vengrııa ІІM adamdardyń shekarany kesip ótýine jol bermeıtindikterin málimdeýde.
Buǵan qaramastan bosqyndar Vengrııa aýmaǵyndaǵy 2 lagerden qashyp ketti. Atap aıtqanda, Reskeden shamamen 700, al Bıchke lagerinen 300-ge jýyq bosqyn boı tasalaǵan.
Mıgranttar Eýrotonnelge shabýyldaýda
Sársenbi kúni tún ortasynda shamamen 700 jolaýshynyń birneshe saǵat boıy La-Mansh jer asty jolynda toqtatylǵan poıyzda otyrýlaryna týra keldi. Onyń basty sebebi - Frantsııadan Ulybrıtanııaǵa jetýge umtylǵan zańsyz mıgranttar.
«Eýrostar» poıyzdardyń operator kompanııasy jer asty jolynda birneshe júzdegen adamnyń paıda bolýyna oraı qozǵalysty toqtatýǵa májbúr boldy. Bosqyndar osy jol arqyly Ulybrıtanııa aýmaǵyna ótpek edi.
Mashınıst jol boıyndaǵy bosqyndardy Frantsııanyń Kale qalasy aýdanyndaǵy júk termınalyna taıaý jerden baıqap qalǵan. Bul joly Eýrotonneldiń qaýipszidiginiń jol boıyndaǵy tórt metrlik qorshaý da qorǵaı almady.
Oqıǵa saldarynan 5 poıyzdyń qozǵalysyna shekteý qoıyldy, olardyń tórteýi Frantsııaǵa baǵyt alǵan. Mashınster men jolaýshylar Frantsııa polıtsııasy jol boıynan mıgranttardy alyp ketkenge deıin kútýlerine týra keldi.
Sońǵy birneshe aı boıy Kalege taqaý jerdegi bosqyndar lagerine qonystanǵan mıgranttar La-Mansh jer asty joly arqyly Frantsııadan Ulybrıtanııaǵa ótip ketýge umtylýda.
Ulybrıtanııa bosqyn mártebesi men qarjylaı járdemaqy berý arqyly mıgranttardyń súıikti ornyna aınalyp úlgergen. «Eýrostar» kompanııasynyń aqparatyna qaraǵanda, aǵymdaǵy jyldyń qańtary men tamyz aıynyń basy aralyǵynda ǵana quqyq qorǵaý organdary tonnel arqyly Ulybrıtanııaǵa ótpek bolǵan bosqyndardyń jolyn 40 myńǵa jýyq ret kesken.
Este bolsa, shilde aıynyń sońynda 2 myń mıgrant Eýrotonneldi basyp alýǵa umtylǵan edi. Osydan keıin Ulybrıtanııa bıligi jerasty jolynyń kúzetin kúsheıtip, tipti qyzmettik ıtterdiń de kómegine júginýde.
