ÁLEM APTA ІShІNDE: Ystambuldaǵy jantúrshigerlik oqıǵa qandybalaq radıkaldy toptarǵa órkenıetti qoǵamda oryn joq ekenin kórsetti

 Bul odaqqa múshe 28 eldiń memleket jáne Úkimet basshylarynyń sońǵy kezdesýi sııaqty. Óıtkeni, qyrkúıek aıynda ótetin joǵary deńgeıdegi odaq elderiniń kezdesýine brıtandyq úkimet músheleri qatyspaıtyndyǵy belgili. Munan bólek, álem jurtshylyǵyn eleń etkizerlik taǵy bir qandy oqıǵa Túrkııada oryn aldy. 28 maýsym kúni keshkisin Ystambuldyń Atatúrik áýejaıyna basyp kirgen birneshe lańkes beı-bereket oq jaýdyryp, jarylǵysh zatty iske qosty.

«Breksıt» qorytyndysyna arnalǵan EO sammıti

Seısenbi kúni Brıýsselde EO-ǵa múshe elderdiń memleket jáne úkimet basshylarynyń ekikúndik sammıti óz jumysyn bastady. Alqaly jıynnyń kún tártibindegi negizgi másele Ulybrıtanııa men Soltústik Irlanııa Birikken Koroldiginiń Eýropalyq odaq quramynan shyǵý týraly referendým qorytyndysyn talqylaý boldy.

«Kezdesý kúıinish pen ókinish rýhynda ótti. Bizdiń seriktesterimiz odaqtan shyǵý týraly sheshim qabyldanǵanymyzǵa barynsha qapalanýda», - dedi Ulybrıtanııanyń Premer-Mınıstri Devıd Kemeron EO-nyń basqa 27 kóshbasshylarymen kezdesýdiń qorytyndysyna oraı.

Sonymen qatar ol sammıt barysynda konstrýktıvti, pozıtıvti ári tynysh pikir almasý ótkendigin, onyń qorytyndysynda saıasatkerler Birikken Koroldik Erýopamen «barynsha tyǵyz qarym-qatynas» izdeýi tıis degen ortaq pikirge kelgendigin atap ótti.

Brıtandyq mınıstrler kabıneti basshysynyń aıtýynsha, Ulybrıtanııadaǵy referendým qorytyndysy Eýroodaqqa egemendik máselesin, qoǵamdastyq ishindegi qozǵalysty qaıta qaraý qajettigin kórsetip berdi.

«Breksıttiń» zańdyq saldary áli kúnge deıin daý-damaıdyń negizgi taqyryp bolyp otyr. Sebebi mundaı oqıǵa osy kúnge deıin oryn almaǵan edi.

Eldiń odaqtan shyǵýynyń resmı protsedýrasy Londonnyń Brıýsselge sáıkesinshe ótinishinen keıin bastalýy tıis. Alaıda, D.Kemeron EO kóshbasshylaryna bul protsestiń úkimettiń jańa quramy bekitilgennen keıin, ıaǵnı qyrkúıekten soń bastalatyndyǵyn jetkizdi.

Al óz kezeginde Eýropalyq odaqqa múshe elderdiń memleket jáne úkimet basshylary Londondy EO quramynan shyǵý josparyn tezirek aıqyndaýǵa shaqyrdy.

«Kóshbasshylar Ulybrıtanııadaǵy shań basylǵanǵa deıin birqatar ýaqyttyń qajet ekendigin túsinedi. Degenmen, olar Birikken Koroldik úkimetiniń odaqtan shyǵý jospary múmkindiginshe tez arada anyqtalýy tıis dep kútýde», - dep atap ótti Eýropalyq keńes basshysy Donald Týk.

Sársenbi kúni EO-ǵa múshe 27 eldiń basshylary Brıýsselde Kemeronnyń qatysýynsyz qaıta bas qosty. Olar Ulybrıtanııaǵa EO-dan shyqqan keıin taýarlar, kapıtaldar, qyzmetter men jumys kúshiniń erkin qozǵalysyna arnalǵan Eýropalyq odaq erejesin maquldamaıynsha biryńǵaı naryqqa kirýine ruqsat bermeýge ýaǵdalasty.

D.Týk óz sózinde shyǵý týraly resmı eskertý kelmeıinshe Londonmen kelissózderdiń bastalmaıtyndyǵyn da basa aıtty. «Biz Ulybrıtanııanyń shyǵý protsessi tártippen júrgizilýi tıistigin qýattadyq. Londonnan shyǵý týraly resmı ótinim kelip túspeıinshe eshqandaı kelissózder júrgizilmeıdi», - dedi ol.

Eýropalyq keńes basshysynyń aıtýynsha, EO-nyń 27 kóshbasshysy 19 qyrkúıek kúni Bratıslavta brıtandyq premersiz joǵary deńgeıdegi kezdesý ótkizip, onda bloktan Birikken Koroldiktiń shyǵý týraly sheshimniń odan arǵy saldaryn talqylaıtyn bolady.

«Bul eń birinshi pikir almasý boldy. Sondyqtan qorytyndy shyǵarýǵa tym erte. Mine, sondyqtan da biz 27 memleketpen saıası dıalogty bastadyq jáne bizdiń pikir almasýymyzdy jalǵastyrý úshin 16 qyrkúıekte Bratıslavta kezdesemiz», - dedi Týk.

EO-ny kelesi sammıti Ulybrıtanııanyń konservatıvti partııasy jańa úkimet basshysynyń esimin jarııa etkennen keıin birneshe kúnnen soń ótedi.

Ystambul áýejaıyndaǵy terakt

EO kóshbasshylary Eýropalyq odaqtyń bolashaǵyna qatysty pikir almasyp jatqan kezde  beısenbi kúni keshkisin Ystambuldyń Atatúrik áýejaıynyń halyqaralyq termınalynda úsh jarylys oryn aldy. Oqıǵa kýágerleriniń aıtýynsha, úsh lańkes jankeshti termınaldyń kólik turaǵynda avtomattan oq jaýydyryp, odan keıin ǵımaratqa kire beriste ózderin jaryp jibergen.

Jarylys oryn ala salysymen áýejaı qyzmetkerleri jolaýshylardy qaýipsiz jerge shyǵarýǵa kirisip, barlyq áýe reısteri keıingi qaldyryldy, qonýǵa jaqyndap qalǵan ushaqtar basqa áýejaıǵa jiberildi. Oqıǵa ornyna jedel qyzmetter shuǵyl jetti.

Sońǵy málimetterge sáıkes, lańkestik saldarynan 44 adam, onyń ishinde 19 sheteldik qaza tapqan. Munan bólek, 200-den astam adam túrli deńgeıde dene jaraqatyn alǵan.

Oqıǵanyń keıinnen anyqtalǵan mán-jaıyna qaraǵanda, lańkester áýejaıǵa taksımen kelgen. Áýejaıǵa kire beristegi tekserý barysynda olar qaýipsizdik qyzmetiniń kúdigine ilikken. Óıtkeni, lańkester kúnniń ystyǵyna qaramastan kúrte kıip alǵan jáne onyń astynda jarylǵysh zat pen qarý jasyryn bolǵan.

Osydan keıin qaýipsizdik qyzmetimen arada atys bolyp, jaralaǵan lańkestiń biri ózin jaryp jibergen. Al ekeýi termınal ǵımaratyna kirip, sol jerde jarylys jasaǵan.

Túrkııa Prezıdenti Redjep Taııp Erdoǵan muny terakt dep atap, qasıetti Ramazan aıynda beıkúná adamdardy óltirgen qaskóılerdiń is-áreketin synǵa aldy. Erdoǵan halyqaralyq qoǵamdastyqty terrorızmmen kúresýdi kúsheıtýge shaqyrdy.

Ázirshe áýejaıǵa jasalǵan shabýyldyń jaýapkershiligin birde-bir uıym óz moınyna alǵan joq. Degenmen, oqıǵa ornynan alǵan aıǵaq zattar bul qandy qyrǵynǵa «DAISh» lańkestik uıymynyń qatysy bar ekendigin kórsetip otyr.

Osy oqıǵadan keıin quqyq qorǵaý organdyr Ystambulda, Іzmırde jáne olardyń mańyndaǵy shaǵyn qalalarda tintý júrgizip, qarý-jaraq  tapty. Lańkestikke qatysy bar degen kúdikpen ondaǵan adam ustaldy, olardyń ishinde birneshe sheteldik te bar.

Túrik halqyna álem kóshbasshylarynyń basym bóligi kóńil aıtty. Olardyń qatarynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ta bar. Memleket basshysy Túrkııa Prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵanǵa kóńil aıtý jedelhatyn joldady. Jedelhatta Ystanbul qalasy áýejaıyndaǵy qaıǵyly oqıǵa saldarynan kóptegen jazyqsyz adamdardyń qaza bolǵany jáne zardap shekkeni týraly habardy Qazaqstan Prezıdenti zor kúızelispen qabyldaǵany atalyp ótken. Nursultan Nazarbaev kúlli musylmandar úshin qasıetti Ramazan aıynda terrorlyq akt jasalǵany eshkimdi beı-jaı qaldyrmaǵanyn aıtty. «Qazaqstan álemdik qaýipsizdikke qater tóndiretin halyqaralyq ekstremızm men terrorızm áreketterin qatań aıyptaıdy. Ystambuldaǵy jantúrshigerlik oqıǵa qandybalaq radıkaldy toptar men olardyń ıdeologııasyna órkenıetti qoǵamda oryn joq ekenin taǵy da rastady», - delingen jedelhatta.

Sońynda Nursultan Nazarbaev qaza bolǵandardyń jaqyndary men týystaryna, sondaı-aq búkil Túrkııa halqyna Qazaqstan halqynyń jáne jeke óziniń atynan kóńil aıtyp, zardap shekkenderdiń tezirek saýyǵyp ketýine tilektestigin bildirdi. 

 Aıta keterligi, Ystambuldyń bas áýe qaqpasyndaǵy bul qaıǵyly oqıǵa sońǵy 30 jylda Túrkııa áýejaılarynda oryn alǵan eń qandy qyrǵyndardyń biri  bolyp otyr.