ÁLEM APTA ІShІNDE: Úndistandaǵy otshashý oırany
ASTANA. QazAqparat - Ótken jeksenbide Úndistannyń ońtústik-batysyndaǵy ındýıstik ǵıbadathanada jyl saıyn ótkiziletin feıerverk festıvali sońy qaıǵyly jaǵdaıǵa ulasty. Pırotehnıkalardy atý barysyna órt shyǵyp, shamamen 500 adam zardap shekken bolatyn. Al beısenbi kúni Eýroparlament jolaýshylardyń jazba málimetterin kádege jaratýdy retteıtin dırektıvany basym daýyspen bekitken edi. Esepke alýdyń jańa júıesi lańkestikpen kúreste járdem berýi tıis.
Otshashýdaǵy oıran
Jeksenbi kúni Úndistannyń ońtústik-batysyndaǵy Kollam qalasyndaǵy Pýttıngal ǵıbadathanasynda ındýısterdiń Jańa jyl merekesin qarsy alý úshin shamamen 15 myń adam jınalǵan. Qalyptasqan dástúrge saı merekeni atap ótýdiń ajyramas bóligi otshashý bolatyn. Sondyqtan da jergilikti jamaǵat túngi áýe kógine san alýan otshashý atýdan báseke ótkizedi.
Alaıda, ókinishke oraı, shoý bastalǵannan keıin pırotehnıkadan ushqan shoq ǵıbadathananyń syrtyn árlep turǵan jasandy gúl tizbegine tıip, órt tutandy. Sál ýaqyttan keıin órt ǵımarattyń ishin sharpydy.
Buǵan qosa, feıerverktiń biri pırotehnıkalar turǵan qoımanyń shatyryna túsip, ahýaldy odan ary ýshyqtyra tústi. Pırotehnıka jarylysy ǵıbadathananyń beton qurylǵysynyń bir bóligin búldirdi.
«Úkimet mereke ýaqytynda ǵıbadathanaǵa taqaý jerde feıerverk atýǵa shekteý qoıǵan edi. Alaıda, Pýttıngalda ol saqtalmaǵan», - dedi shtattyń bas mınıstri Oýmmen Chandı.
Osy qaıǵyly oqıǵaǵa baılanysty Úndistannyń Premer-Mınıstri shuǵyl arada Kerala shtatyna jetip, órtten zardap shekkendermen kezdesti jáne týystary qaza tapqandarǵa kóńil aıtty.
Sońǵy málimetterge sáıkes, pırotehnıka qoımasyndaǵy jarylys pen ǵıbadathana keshenindegi órt saldarynan qaza tapqandardyń sany 116 adamǵa jetip otyr. Buǵan qosa, 380 qala turǵyny jaraqat alsa, onyń shamamen 200-i áli de bolsa túrli medıtsınalyq mekemelerde em alýda.
Qaza tapqandardyń otbasylaryna shtat úkimeti tarapynan 200 myń rýpıı (shamamen 3 myń dollar) kóleminde kómek beriledi. Al zardap shekkender 50 myń rýpııden (shamamen 750 dollar) járdemaqy alady.
Qaıǵyly oqıǵa aýqymynyń mundaı kólemde bolýy búkil Kerala shtatynda feıerverk atýǵa tyıym salýdy talap etýge túrtki boldy. Úndistan Medıtsınalyq qaýymdastyǵy jergilikti shtabynyń basshysy óńirdiń Joǵary sotyna feıerverk atýǵa shekteýge qatysty petıtsııa berýge nıetti ekendigin málimdedi.
Álem kóshbasshylarymen qatar QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Úndistannyń Premer-Mınıstri Narendra Modıge kóńil aıtý jedel hatyn joldady.
Jedelhatta kóptegen adamnyń qaza bolǵany jáne zardap shekkeni týraly qaıǵyly habardy Nursultan Nazarbaevtyń zor kúızelispen qabyldaǵany aıtylǵan.
Memleket basshysy qaza bolǵandardyń týǵan-týystary men jaqyndaryna jeke óziniń jáne Qazaqstan halqynyń atynan kóńil aıtty.
Shtat polıtsııasy ǵıbadathana atqarýshy komıtetiniń ókilderi men feıerverk shoýyna jaýap beretin merdiger fırmanyń 7 adamyna qatysty is qozǵady. Buǵan qosa, merekeni uıymdastyrýǵa qatysy bar taǵy 5 adamnyń qolǵa túskeni belgili.
Quqyq qorǵaý organdary ǵıbadathana komıtetiniń 8 múshesi men tótenshe oqıǵa ornynan qashyp ketken basqa da adamdardy izdestirý ústinde.
Lańkestikpen kúreste jolaýshylar týraly málimetter qoldanylmaq
Beısenbi kúni Strasbýrgte ótken Eýroparlamenttiń jalpy otyrysynda avıajolaýshylar málimetterin jınaýdyń Passenger Name Record (PNR) júıesi boıynsha eýropalyq dırektıvaǵa daýys berdi.
Eýropalyq avıakompanııalar ózderiniń jolaýshylary týraly málimetterdi jınaýǵa jáne ony bir-birine jiberýge mindetti bolady. Sóz reıster datasy, marshrýttary, bıletter týraly aqparattar, jolaýshylardyń koordınattary, júgi týraly málimetter jáne basqa da aqparattar jaıynda bolyp otyr.
Bul arnaıy qyzmetterdiń «DAISh» lańkestik toby sapynda urystarǵa qatysqannan keıin EO-ǵa oralǵan sodyrlardyń júris-turysyn qadaǵalap otyrýǵa múmkindik beredi dep boljanýda.
Bul máselege qatysty pikir saıys taıaýda ǵana Mıgratsııa, ishki ister jáne azamattyq máseleler jónindegi eýrokomıssar Dımıtrısa Avramopýlostyń qatysýymen ótken edi.
«Eýropalyq PNR Eýropaǵa kelgende nemese ketkende ushaqty paıdalanatyn sheteldik sodyr-lańkesterdi, olardyń baılanystaryn anyqtaý úshin qaýipsizdik qyzmetine mol múmkindik beredi», - dep málimdedi Avramopýlos.
Bul rette ol jeke málimetterdi qorǵaý negiz quraýshy bolyp sanalatyndyǵyn basa aıtty. «Biz adamnyń negizgi quqyqtaryna zııan tıgizbesten aqparat almasqymyz keledi», - dedi eýrokomıssar.
«Biz lańkester men kontrabandyshylarmen kúreste jańa mańyzdy qural qabyldadyq. Jolaýshylar málimetterin jınaý, almasý jáne saraptama júrgizý arqyly bizdiń arnaıy qyzmetterimiz kúdikti adamdardy anyqtaýǵa múmkindik alady. Jolaýshylar málimetterin jazý júıesi panatseıa emes, biraq, ony ulttyq deńgeıde qoldanatyn elderde óz tıimdiligin kórsetip otyr», - dep málimdedi PNR týraly dırektıvanyń bastamashysy, brıtandyq depýtat Tımotı Kırkhoýp.
Dırektıva mátinin 461 depýtat jaqtasa, qarsylyq tanytqany - 179 depýtat, taǵy 9-y qalys qaldy. Endigi ýaqytta zańnamaǵa sáıkesinshe ózgerister engizýdi múshe elderdiń ulttyq úkimetteri maquldaýy tıis.
Osydan keıin EO-ǵa múshe memleketter jolaýshylar týraly aqparattardy jınaýdyń biryńǵaı júıesin qurýǵa mindetti. Al bul málimetter 5 jyl boıy saqtalýy qajet.
Aıta keterligi, birneshe jyl buryn Eýroparlament avıajolaýshylardy jeke-jeke esepke alý týraly zańnamany qabyldamaǵan edi. Degenmen, taıaýda Parıj ben Brıýsselde oryn alǵan lańkesterdiń shabýylynan keıin depýtattar lańkestikke qarsy sharalarǵa basym daýys berdi.
