ÁLEM APTA ІShІNDE: Úndistanda adamzat tarıhyndaǵy eń iri parlamenttik saılaý bastaldy

Saılaý nátıjesinde aldaǵy 5 jylǵa Lok sabhıdiń (Úndistan Parlamentiniń tómengi palatasy) 16-shy shaqyrylymyna 543 depýtat saılanatyn bolady. Qazirgi shaqyrylym palatasynyń depýtattarynyń ókilettigi 1 maýsymda aıaqtalady, al jańa quram 31 mamyrǵa deıin qurylýy tıis.

Aldyn ala esepteýlerge sáıkes, daýys berý sharasyna shamamen 814 mln. adam qatysatyn bolady. Aıtpaqshy, osydan 5 jyl buryn Úndistanda ótken jalpyǵa ortaq saılaýdan beri saılaýshylardyń sany 100 mln. adamǵa artyp otyr. Úndistan Saılaý komıssııasynyń málimetterine qaraǵanda, daýys berýdiń alǵashqy kúniniń ózinde 110 mln. saılaýshy óz tańdaýyn jasaı alady. Beısenbi kúni parlamenttiń tómengi palatasyna saılaý 8 shtatta jáne el astanasy Nıý-Delıdi qosa alǵanda odaqtas úsh aýmaqta ótti.

Daýystardy sanaý 16 mamyrda ótedi. Osydan keıin jeńiske jetken partııa kelesi el Úkimetin jasaqtaıdy. Aıta keterligi Úndistannyń qazirgi Premer-Mınıstri Manmohan Sıng qazirdiń ózinde parlamenttik saılaýdan keıin qyzmetinen ketetindigin málimdep otyr.

El bıligi saılaý barysynda qaýipsizdik sharalaryn kúsheıtýge baryn salýda. Aldyn ala málimetterge qaraǵanda, ıslamshyl lańkester men maoıst sodyrlar tarapynan qaýip bar ekendigi belgili. Osyǵan baılanysty myńdaǵan polıtseıler men áskerı qyzmetshiler saılaý ýchaskelerin qorǵaýǵa tartylýda. Beısenbi kúni Djamýı okrýginde jarylys oryn alyp, sonyń saldarynan 2 áskerı qyzmetshi qaza tapty. Degenmen bul oqıǵa daýys berý protsedýrasyna esh kedergi keltirmedi.

Qazirgi ýaqytta saılaý kezindegi negizgi tartys bılik partııasy «Úndistannyń ulttyq kongresi» men eldegi iri oppozıtsııalyq partııalardyń biri «Bharatııa djanata partı» arasynda ótýde.

Sońǵy ýaqytta bılik partııasy halyq arasyndaǵy bedelinen birshama aıyrylyp qalǵandyǵy belgili. Oǵan elde jemqorlyq janjaldar men ekonomıka ósiminiń tómen kórsetkishi áser etip otyr. Saılaýda ÚUK-ne partııa vıtse-prezıdenti 44 jastaǵy Rahýl Gandı basshylyq jasaýda. Ol eldiń burynǵy Premer-Mınıstri Radjıv Gandıdiń uly ári Úndistandaǵy Nerý-Gandı saıası áýletiniń urpaǵy. R.Gandı mıllıon jańa jumys ornyn qurýǵa, Úndistan ekonomıkasyn óristetýge, el ınfraqurylymyn jaqsartýǵa, sonymen birge sapaly densaýlyq saqtaý salasyn barlyq halyqqa qoljetimdi jasaımyn dep qulshynýda.

Al oppozıtsııalyq «Bharatııa djanata partı» partııasynyń kóshbasshysy - 64 jastaǵy tájirıbeli saıasatker, Gýdjarat shtatynyń bas mınıstri Narendra Modı. Ol el ekonomıkasyn saýyqtyrýǵa, ınvestıtsııa tartýǵa jáne jańa jumys oryndaryn qurýǵa basymdyq berip otyr. Kóp jaǵdaıda, BDP-nyń saılaýaldy úgit-nasıhat jumystary men baǵdarlamasynda bılik partııasyn synaýǵa basa nazar aýdarylǵan. Sondyqtan da olardyń birinshi orynǵa shyǵýyna múmkinshiligi zor bolyp otyr. Alaıda, 2002 jyly myńdaǵan adamnyń ómirin jalmaǵan úndister men musylmandar arasyndaǵy qaqtyǵysqa Modıdiń de qatysy bar degen pikir aıtylýda.

Bul saılaýda joǵaryda atalǵan eki básekelestiń ókshesin ala entelep kele jatqan taǵy bir saıası uıym bar. Ol - «Aam Aadmı Partı». Onyń jetekshisi Delı mınıstri 46 jastaǵy Arvınd Kedjrıval. Bul saıası tulǵa 2011 jylǵy jemqorlyqqa qarsy kózǵalys kóshbasshylarynyń biri retinde tanymal. A.Kedjrıval qarapaıym adamdardyń problemasyn sheship, jemqorlyqtyń túptamyryna balta shabatyndyǵyn aıtyp, halyqty sendirýde.

Sondaı-aq saılaýǵa shaǵyn partııalar da qatysýda. Olar Úkimet qalyptastyrý isinde mańyzdy ról oınaýy da múmkin. Mundaı jaıt oryn alý úshin saıası kúshterdiń birde-biri basymdyqqa ıe bolmaýy ári koalıtsııa qurý qajettigi týyndaýy tıis.

Baıqaýshylardyń paıymynsha, qaı partııa jeńiske jetse de eldiń syrtqy saıası baǵdary aıtarlyqtaı ózgeriske ushyramaıdy. Al negizgi basymdyq ishki saıası tynys-tirshilikke jáne el ekonomıkasyn kóterýge aýdarylady.

Saılaýshylardyń negizgi talaptary mynalar: jemqorlyqtyń tamyryna balta shabý, adam quqyǵyn saqtaý, áıelder qaýipsizdigin qamtamasyz etý, jumys oryndaryn qurý jáne ınflıatsııamen kúres. Sondyqtan da jańa úkimettiń birinshi kezekte basa nazar aýdarar mindeti qazirgi mınıstrler kabınetiniń qatelikterin túzeý bolmaq.