ÁLEM APTA ІShІNDE: Ulybrıtanııanyń Eýroodaqtan at quıryǵyn úzgeni me?

«Breksıt»

Juma kúni tańerteń Ulybrıtanııanyń Eýroodaqtan shyǵýyn jaqtaıtyndar referendýmda jeńiske jetkeni belgili boldy. Daýys berý quqyǵy bar 46,5 mln brıtandyqqa azamattyq boryshyn oryndaýǵa jáne London men Brıýssel arasyndaǵy aldaǵy qatynastary týraly pikirin bildirýge 15 saǵat berildi. Saılaýshylar saılaý tarıhyndaǵy rekordtyq sandy kórsetti. Anglııada eń kóp - 38,96 mln adam tirkeldi. Odan keıin Shotlandııa - 3,99 mln, Ýels - 2,27 mln, Soltústik Irlandııa - 1,26 mln jáne Gıbraltar - 24 myń adam Referendým daýystaryn sanaýdyń nátıjesinde eldiń EO-dan at quıryǵyn úzgenin qalap 17 mln. 410 myń 742 adam (51,89 paıyz), al olarǵa qarsy 16 mln. 141 myń 241 adam daýys berdi.

Nátıjesinde fýnt sterlıng quny kúrt quldyrap, juma kúni tańerteń amerıkandyq dollarǵa qatysty 10 paıyzǵa deıin arzandady. Buǵan qosa, S&P reıtıngtik agenttigi Ulybrıtanııanyń Eýropalyq odaqtan shyǵýyna baılanysty oryn alatyn saıası, qarjylyq jáne ekonomıkalyq qaýip-qaterler jaqyn arada eldiń nesıelik reıtıngin tómendetedi dep boljaıtyndyǵyn bildirdi. Financial Times gazeti tilge tıek etken mundaı pikirdi S&P halyqaralyq reıtıngtik agenttiginiń egemen reıtıngter qyzmetiniń bastyǵy Morıts Kremer bildirgen. «Bizdiń oıymyzsha, mundaı jaǵdaıda AAA-reıtıngi dármensiz», - dedi Kremer.

Ulybrıtanııanyń Premer-mınıstri Devıd Kemeron referendýmnyń qorytyndysyna baılanysty óziniń otstavkaǵa ketetindigi jaıly habarlady. Bul jaıynda saıasatker juma kúni ótken baspasóz konferentsııasynda aıtty. «Men premer-mınıstr retinde jaqyn aılarda kemeniń hal-ahýalyn jaqsartý úshin qolymnan kelgenniń barlyǵyn jasadym, biraq, meniń ary qaraı osy kemeniń kapıtany retinde qalýymnyń jónin kórip otyrǵan joqpyn», - dedi Kemeron.

Onyń aıtýynsha eldiń jańa premer-mınıstri qazan aıynda ótetin Konservatorlar partııasynyń konferentsııasyna deıin taǵaıyndalý kerek.

«Búgingi tańda naqty qurylǵan kesteniń qajettiligi shamaly, biraq biz qazan aıynda ótetin Konservatıvtik partııanyń konferentsııasyna deıin jańa premer-mınıstrdi taǵaıyndaýymyz qajet», - dep atap kórsetti brıtandyq premer-mınıstr.

Degenmen, Devıd Kemeron Ulybrıtanııanyń Eýropalyq odaq quramynda myqtyraq, qaýipsiz jáne jaqsyraq bolatyndyǵyna senimin bildirdi. 

«Men Anglııanyń Eýropalyq odaq quramynda myqtyraq, qaýipsiz ári jaqsyraq bolatyndyǵyna kámil senimdi boldym... Alaıda, brıtandyqtar basqa jolmen júrýdi uıǵardy, sol sebepti olarǵa osy jańa jolmen júrgizetin jańa basshy qajet», - dedi Kemeron.

Germanııanyń Syrtqy ister mınıstri Frank-Valter Shtaınmaıer men osy eldiń vıtse-kantsleri Zıgmar Gabrıel Ulybrıtanııadaǵy referendýmnyń qorytyndysyna kóńilderi tolmaıtyndyqtaryn ashyq aıtty. «Tańa ata Ulybrıtanııadan jetken jańalyq shynymen de esten tandyrdy. Bul Eýropa men Birikken Koroldik úshin eń qaıǵyly kún sııaqty», - dep jazdy Shtaınmaıer QFR SІM-niń shaǵyn blogynda.

Al Eýropalyq keńestiń prezıdenti Ulybrıtanııanyń EO-dan shyǵýy máselesin 28-29  maýsymda Brıýsselde ótetin sammıt alańynda uıymǵa múshe 27 eldiń kóshbasshylary talqylaýy qajettigin aıtty. «Barlyq saıası saldardy boljaýdyń eshqandaı tásili joq. Ásirese bul Ulybrıtanııaǵa qatysty bolyp tur. Degenmen, bul daýryǵatyndaı sát emes. Men barlyǵyn da bizdiń bul negatıvti stsenarııge daıyn ekendimizge  sendirgim keledi», - dedi Týk.

Brıtandyqtardyń mundaı sheshimine qoldaý bildirip jatqan ózge de eýropalyqtardyń bar ekendigi de belgili. Máselen, Frantsýzdyń «Ulttyq maıdan» ásire ońshyl partııasynyń kóshbasshysy Marın Le Pen  halyqtyń basym bóligi eldiń Eýropalyq odaqtan shyǵýyna daýys bergen Ulybrıtanııadaǵy referendýmnyń nátıjesin quptady jáne osyndaı referendýmdy Frantsııada jáne EO-nyń basqa elderinde de ótkizýge shaqyrdy. Bul týraly saıasatker óziniń Twitter-degi mıkroblogynda: «Erkindik jeńisi! Jyldar boıy qalaǵanym da osy. Endi osyndaı referendým Frantsııa men EO elderinde ótse deımin», - dep jazdy.

Úndistanda jaı túsip, talaı adam jaırady

Maýsym aıy bastalysymen Úndistanda jańbyr maýsymy  kúrt kúsheıip, qazan  aıyna deıin jalǵasatyndyǵy belgili. Osy aralyqta jaýyn-shashynnyń jyldyq normasynyń 80 paıyzy túsedi.

Al osy jaýyn-shashyn maýsymy kezinde qatty daýyl turyp, naızaǵaı oınap, talaı adam jaı túsip jer jastanyp jatady. Úndistannyń qylmystardy tirkeý ulttyq bıýrosynyń resmı derekterine qaraǵanda, bul elde jylyna 2,3-3 myńǵa jýyq adam jaı túsip óledi eken.

Bıyl da úndistandyqtar úshin qıyn bolyp tur. Tek sońǵy 3 kúnniń ishinde ǵana naızaǵaı men nóser jaýyn saldarynan ólgenderdiń sany 220 adamnan asyp otyr. Olardyń shamamen 140-yna jaı tússe, taǵy 80 adam daýyl kezinde qulaǵan aǵashtar men úı shatyrlary asyp qalǵan. Jaı túsip qaza tapqandardyń kóbi naızaǵaı kezinde egistik alqaptarynda jumys istegen dıhandar men sharýalar bolyp otyr.

Keminde 72 adam eldiń soltústik-shyǵysyndaǵy Bıhar shtatynda, 56 turǵyn - Jarkhand, Ýttar-Pradesh pen Madhıa-Pradesh shtattarynda kóz jumdy. Bul shtattar adam shyǵyny eń kóp bolǵan óńirler retinde tirkelgen.

Bıhardyń bas mınıstri Nıtısh Kýmar shtat bıligi qaza tapqandardyń otbasylaryna 400 myń rýpııden (shamamen 6 myń dollar) járdemaqy bólinetindigine ýáde berdi.

Qytaıdaǵy tabıǵı apat

Qytaıdyń Tszıansý provıntsııasyndaǵy ıAnchen qalasynda jáne eldiń shyǵysyndaǵy ózge de qalalarda nóser jańbyr men alapat daýyl saldarynan 78 adam kóz jumyp, 500 turǵyn jaraqat aldy. 200-ge jýyq zardap shegýshi aýyr jaraqat alǵan, olar múshkil halde jatyr. Meteorologtardyń habarlaýynsha, jeldiń qarqyny keı jerlerde 35 m/s-ge jetken. Bul daýyl 1966 jyly ıAnchen qalasynda soqqan daýyldan keıingi iri tabıǵat apaty retinde tirkeldi. Qatty daýyl kólikterdi aýdaryp, aǵashtardy qıratyp, úılerdiń shatyrlaryn julyp áketken.

Bılik zardap shekken aýdandarǵa gýmanıtarlyq kómek jiberdi, onyń ishinde myńǵa jýyq baspana-shatyr men 2 myńnan astam tósek bar.

China Daily gazetiniń elektrondy nusqasynyń jazýynsha, daýyl eki zaýytty qıratqan. Basylymnyń habarlaýynsha, mekemelerde qaýipti hımıkattar saqtalǵan, alaıda qaýipti zattar qorshaǵan ortaǵa taralyp ketýine qatysty málimet berilmegen.

Jergilikti bılik aqparatyna sáıkes, qazirgi ýaqytta izdestirý-qutqarý jumystary aıaqtalǵan joq, bılik ókilderi qurbandardyń sany ósýi múmkindigin joqqa shyǵarmaıdy. Birqatar eldi mekende elektr toǵymen qamtamasyz etý múmkin bolmaı otyr.