ÁLEM APTA ІShІNDE: Ulybrıtanııa EO-men at quıryǵyn kesise me?
ASTANA. QazAqparat - Ótip bara jatqan apta ishinde Eýropalyq keńes prezıdenti Donald Týsk Ulybrıtanııanyń Premer-Mınıstri Devıd Kemeronmen ekikúndik kelissózder ótkizip, qorytyndysynda taraptar EO-ny reformalaý jónindegi usynystar jobasyn kelisti. Osy aptadaǵy taǵy bir mańyzdy oqıǵalardyń biri Eýrokomıssııanyń taıaý eki jyldaǵy ekonomıkalyq konıýnktýranyń damý boljamyn jarııalaýy bolǵany sózsiz.
Ulybrıtanııa Eýropalyq odaq quramynda qala ma?
Ótken jeksenbide Eýropalyq keńes basshysy Londonda brıtandyq mınıstrler kabınetiniń basshysymen kezdesip, Eýropalyq odaq quramyndaǵy Ulybrıtanııanyń bolashaǵyna qatysty mán-jaıdy egjeı-tegjeıli talqyǵa salldy.
«Kezdesý maqsaty Týsktiń reformalar jónindegi Ulybrıtanııanyń barlyq tórt talabymen baılanysty óz usynystaryn rásimdegenge deıingi kelissózder júrgizýi», - dedi konsýltatsııalar qarsańynda Eýropalyq keńes basshysynyń resmı ókili.
Este bolsa, ótken jyldyń qarasha aıynda D.Kemeron Brıýsselge Birikken Koroldiktiń EO-daǵy músheligin jalǵastyrý úshin tórt negizgi máseleni talap etken bolatyn. Olar mynalar: Brıtanııanyń «barynsha tyǵyz odaqtastyq» maqsatynan bas tartýyna, EO-nyń odan arǵy saıası jáne ekonomıkalyq ıntegratsııasyna qatyspaýyna múmkindik berý; Eýropalyq odaq zańdaryna tosqaýyl qoıý úshin ulttyq parlamentterdiń ókilettikterin keńeıtý, sol arqyly elderge Brıýssel dırektıvalaryna veto qoıý quqyǵyn berý; biryńǵaı naryqty odan ári tereńdetýdi kózdeıtin básekege qabilettilikti arttyrý, debıýrokratızatsııalaý jáne basqa da álemdik ekonomıkalarmen erkin saýda týraly kelisim jasasý; EO elderinen keletin mıgranttarǵa olar kelgennen keıingi alǵashqy tórt jyldyń ishinde ótemaqy tóleýdi doǵarý.
Mine, osydan óz talabyn qoıǵan D.Kemeron eger, basqa elderdiń kóshbasshylary reformalar týraly talapqa qulaq aspaıtyn bolsa, onda Brıtanııanyń Eýropalyq odaqtan shyǵatyndyǵyn málimdegen edi.
Jeksenbilik kelissózder jalpyǵa ortaq kelisim jasaýǵa esh múmkindik bermedi. Degenmen taraptar jekelegen máselelerde aıtarlyqtaı ilgerileýshilikke qol jetkizdi desek te bolady. Sondyqtan da Týsk taǵy da bir Londonda qalyp, kelesi kúni de kelissózderdi odan ary jalǵastyrdy.
Konsýltatsııalar aıaqtalǵannan keıin Donald Týsk EO elderiniń memleket jáne úkimet basshylaryna hat joldap, onda Birikken Koroldikpen qol jetkizilgen jańa kelisimge qatysty óz usynystaryn jasady.
«Bizderdi bóletin jaıttarǵa qaraǵanda ortaq múddelerimizdiń barynsha myqty ekendigine senimim mol. Birge bolý nemese bolmaý bul referendým barysynda tek brıtan halqy ǵana emes, sonymen birge taıaý eki apta ishindegi EO-ǵa múshe basqa da 27 memlekettiń halqy naqty jaýap berýi tıisti basty másele», - delingen D.Týsk hatynda.
Aıta keterligi, D.Kemeron men D.Týsk kelissózderi barysyndaǵy eń qıyn máselelerdiń biri EO elderinen keletin mıgranttardyń jeńildikterge qol jetkizý erejesine ózgerister engizý bolǵany anyq. Bul rette Brıýssel Kemeronnyń usynysyna túbegeıli qarsylyq tanytyp, ózderiniń tarapynan barynsha jeńil sharalardy qamtıtyn usynystaryn bildirýde.
Eýropalyq odaq Birikken Koroldikke EO-nyń basqa elderinen kelgen mıgranttar Brıtanııanyń áleýmettik júıesine tótenshe júkteme salǵan jaǵdaıda olardyń áleýmettik ıgilikke qol jetkizýin shekteý júıesin engizýdi usynyp otyr.
Mundaı jaǵdaıda London atalǵan tetikti paıdalanyp, ony 4 jylǵa deıin uzarta alady. Biraq, Kemeron brıtandyq áleýmettik ıgilikke basqa eýropalyqtardyń belgilenbegen merzimge deıin qol jetkizýin shektegisi keledi.
«Naqty maqsat - aqpan aıynda Eýropalyq keńestiń barlyq 28 memleketiniń kelisimin alý. Tabysqa qol jetkizý úshin bizdiń barlyǵymyz da ymyraǵa kelýimiz qajet. Sátsizdik bizdiń ortaq bolashaǵymyzǵa zor zııanyn tıgizedi», - delingen D.Týsk hatynda.
Eýropalyq komıssııanyń qysqy ekonomıkalyq boljamy
Beısenbi kúni Eýropalyq komıssııa ádettegideı qysqy ekonomıkalyq boljamyn qoǵam nazaryna usynǵan bolatyn. 183 betti qamtyǵan qujatqa sáıkes, EO-ǵa múshe barlyq memlekettik ekonomıkalyq ósimi 2016 jyly 1,9 paıyzdy, al eýro aımaǵyna qatysýshy memleketterdiń ekonomıkalyq ósimi 1,7 paıyzdy quraıtyn bolady.
Eýropalyq komıssııa ekonomıkasyna oń áser etetin faktorlardyń qatarynda munaı baǵasynyń tómendeýi, eýronyń qazirgi baǵamy jáne eksport pen tutynýshylyq shyǵystardy yntalandyratyn qarjylandyrý shyǵyndary bar.
«Eýropalyq ekonomıka arzan munaıdy, eýro baǵamyn jáne tómengi paıyzdyq stavkalardy qoldaı otyryp, osy qystaǵy jańa syn-qaterlerge tabysty tótep berýde. Degenmen, álsiz jahandyq orta áli de bolsa qaýip tóndirýde jáne bul bizderge eki ese saq bolýǵa úndeıdi», - dedi ekonomıkalyq jáne qarjylyq máseleler, salyq jáne keden salyǵy jónindegi eýrokomıssar Per Moskovısı.
Boljamǵa sáıkes, aǵymdaǵy jyly eýroaımaqta tómen ınflıatsııa saqtalatyn bolady jáne onyń kóterilýi jyldyń ekinshi jartysynda kútilýde. 2016 jyldyń qorytyndysy boıynsha Eýropalyq komıssııa ınflıatsııa deńgeıi 0,5 paıyz, al 2017 jyldyń qorytyndysynda 1,5 paıyz bolady dep kútýde.
Buǵan qosa, Eýrokomıssııa 2016 jyly EO-da jumyssyzdyq deńgeıi 9 paıyzǵa deıin jáne eýro aımaqta 10,5 paıyzǵa deıin tómendeıtindigin kútýde jáne bul tendentsııanyń 2017 jyly da jalǵasatyndyǵyna úmit artady. EO ekonomıkasynyń damýy úshin negizgi táýekelder retinde mynalar atalyp ótilgen: naryq quraýshy elderdegi ósim qarqynyń baıaýlaýy, sonymen qatar AQSh-taǵy paıyzdyq stavkanyń artý múmkinshiligi, bul qarjy naryǵyn turaqsyzdandyrýy nemese damýshy naryqtardy shyǵynǵa batyrýy múmkin.
Sondaı-aq Eýropalyq komıssııa munaı baǵasyna qatysty da boljam jasap, aǵymdaǵy jyly Brent markaly munaı barreliniń 35,8 dollar bolatyndyǵyn aıtýda.
«2016 jyldyń qańtarynda munaı baǵasynyń qysqara túsýiniń jalǵasýyn eskerer bolsaq, Brent markaly munaı baǵasy barreline 35,8 dollarǵa deıin, al 2017 jyly barreline 42,5 dollarǵa deıin tómendetýi kútiledi», - delingen baıandamada.
Eýrokomıssııa málimetterine sáıkes 2017 jyly AQSh ІJÓ-si buǵan deıin kútilgendeı 2,6 paıyz deńgeıinde ósim kórsetedi. Al Qytaıdyń aǵymdaǵy jylǵy ishki jalpy ónimi 6,5 paıyz, 2017 jyly 6,2 paıyz deńgeıinde boljanýda.
«Ósim perspektıvasy Reseı men Brazılııada, sonymen qatar Taıaý Shyǵys, Soltústik Afrıka men Afrıka jáne Saharanyń ońtústigindegi elderde kúrt nasharlap ketti. Tolyqtaı alǵanda, damýshy naryqtardyń quldyraý óz shegine 2015 jyly jetken bolatyn. Degenmen, aldaǵy ýaqytta olardyń qaıta qalpyna kelýi barynsha baıaý júrip, kúzdegi boljamǵa qaraǵanda uzaq merzimge sozylatyn bolady», - delingen qujatta.
Qalaı desek te, álemdik ekonomıka birtindep qaıta qalpyna kele bastaıtyn bolady. Eýrokomıssııa sarapshylary aǵymdaǵy jyly álemdik ekonomıkanyń ishki jalpy ónim ósimi 3,6 paıyz, al 2017 jyly 3,8 paıyz bolady dep kútýde.
