ÁLEM APTA ІShІNDE: Uly Jeńis úshin qan men ter tókkenderdiń esimi tarıhta máńgi qaldy. Olardyń erligi baǵa jetpes!

Batys áleminiń basym bóligi úshin ekinshi dúnıejúzilik soǵys natsıstik Germanııanyń 1945 jylǵy 8 mamyrda tize búgýimen aıaqtaldy. KSRO, AQSh, Ulybrıtanııa men Frantsııa Reımste nemis generaldary qol qoıǵan german qarýly kúshteriniń sózsiz tize búgýi týraly akti qabyldady. Degenmen, KSRO Germanııanyń tize búgýi Berlınde bir tarap tártibimen emes, kerisinshe antıgıtlerlik koalıtsııanyń barlyq elderi joǵarǵy qolbasshylarynyń qatysýymen qabyldanýy tıis degen ustanymy eskerilip, qujat qaıta rásimdeldi. Aktige 1945 jyldyń 8 mamyrynda ortalyq eýropalyq ýaqyt boıynsha 22:43-te, al máskeý ýaqyty boıynsha 9 mamyr kúni saǵat 00:43-te, Berlın túbindegi Karlshorste nemis general-feldmarshaly Vılgelm Keıtelmen jáne lıýftvaff pen krıgsmarın ókilderimen qol qoıyldy. Keńes tarabynan ony marshal Georgıı Jýkov, Ulybrıtanııadan odaqtas ekspedıtsııalyq kúshter bas qolbasshysynyń orynbasary, marshal Artýr Tedder qabyldady. Kýágerler retinde AQSh pen Frantsııa ókilderi óz qoldaryn qoıdy.

KSRO halqy Uly jeńis týraly 1945 jyldyń 9 mamyry kúni máskeý ýaqyty boıynsha keshki saǵat 10-da ataqty dıktor ıÝrıı Levıtannyń aýzynan Keńestik ınformbıýro habarlarynan estip, bildi.

Búginde 8 mamyr men 9 mamyr barsha halyqaralyq qoǵamdastyqta ekinshi dúnıejúzilik soǵys qurbandaryna arnalǵan eske alý jáne tatýlasý kúni retinde atalyp ótiledi. Bul data 2004 jyldyń qarashasynda ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aıaqtalýynyń 60 jyldyǵyna arnalǵan BUU Bas Assambleıasynyń qararymen jarııa etilgen bolatyn.

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys 1949 jylyń 1 qyrkúıeginen 1945 jyldyń 2 qyrkúıegine deıin jalǵasty. Oǵan 61 memleket pen búkil álemniń 80 paıyzy qatysty. Soǵys qımyldary úsh qurlyqtyń jáne tórt muhıttyń aýmaǵynda júrdi. Bul sonymen qatar ıadrolyq qarý qoldanylǵan jalǵyz janjal bolatyn. Túrli baǵalaýlarǵa qaraǵanda, soǵys barysynda 50-den 70 mıllıonǵa deıin adam mert boldy.

Batys Eýropanyń kóptegen elderinde bul kúni Eýropa kúni retinde toılansa, AQSh-ta bul mereke V-E Day (Victory in Europe Day) dep atalady. Kóptegen elderde fashızmdi jeńý kúnine oraı kóptegen saltanatty sharalar uıymdastyrylady.

Frantsııada Jeńis kúni Memlekettik mereke bolyp sanalady. Eske alý sharalary parıjdik paradpen jáne Belgisiz sarbaz zıratyna gúl shoqtaryn qoıý rásimimen bastalady. Qarjylyq qozǵalysy oryn alǵan árbir eldi mekenderde joǵary memlekettik qaıratkerlerdiń qatysýymen saltanatty sharalar ótedi.

1945 jyldan beri Shyǵys Eýropanyń birqatar elderinde keńestik jaýynger-qutqarýshylarǵa qatysty oı-pikirleri ózgerdi. Tipti, bul elderdiń resmı bıligi de soǵys jáne soǵystan keıingi kezeńdegi óz elderiniń ulttyq múddesi týraly birjaqty ustanym aıta almaıdy, ıaǵnı, keńestik azat etýshilerdi fashıstik Gremanııamen qatar qoıatyn jaıttar da kezdesip qalatyny bar. Osyǵan baılanysty kóptegen merekelik is-sharalar bul elderde 8-9 mamyr kúnderi qoǵamdyq toptar men ardagerlerdiń bastamasy boıynsha júzege asyrylady.

Bul kún Germanııa úshin de aıtarlyqtaı mańyzdy - munda 8 mamyr Azattyq kúni dep atalady. Qazirgi nemisterdiń basym bóligi úshin fashıstik rejımnen azat bolý - barsha Eýropadaǵydaı mańyzdy tarıhı oqıǵa. Búgingi Germanııada «Úshinshi reıh murasy» tolyqtaı alǵanda syn tezine ushyraǵan. Eger de soǵystan keıingi alǵashqy jyldary SS áskerı negizgi qylmystardy jasady dep sanalsa, al qazirgi ýaqytta natsıstik qylmystarǵa Vermahtyń áskerı qyzmetshileriniń, memlekettik qyzmetshilerdiń, sonymen qatar jeke jáne kommertsııalyq kompanııalardyń tartylǵandyǵy kóp aıtylýda.

Berlınde jyl saıyn Tırgartendegi keńestik jaýyngerlerdiń eskertkishine jáne Treptov saıabaǵyndaǵy qolyna qutqarylǵan sábı ustaǵan keńestik jaýynger-azat etilýshiniń monýmentine gúl destelerin qoıý sharasy ótedi.

Búgingi tańda Úly Otan soǵysyndaǵy Jeńis kúni postkeńestik keńistiktegi barlyq elderde keńinen atalyp ótiledi. Sońǵy derekter boıynsha Qazaqstannan maıdanǵa attanǵan 1 mln. 200 myń jaýyngerdiń 600 myńy soǵystan qaıtyp oralmady. Jalpy, burynǵy Keńes Odaǵynyń 27 mıllıonǵa jýyq adamyn jalmaǵan qandy qyrǵynda elimizden attanǵan 500-ge jýyq jaýynger 1934 jyly bekitilgen eń joǵarǵy ataq Keńes Odaǵynyń Batyry atanǵan bolatyn, onyń 103-niń ulty qazaq. Soǵys kezinde bul ataqqa 100 qazaq ıe bolsa, soǵys aıaqtalǵannan keıingi jyldary naqty aıtqanda, 1946 jyly Qudaıbergen Suraǵanov, 1965 jyly general Sabyr Rahymov, al 1990 jyly Baýyrjan Momyshuly aldy. Eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn Talǵat Bıgeldınov, Leonıd Beda, Ivan Pavlov, Sergeı Lýganskıı, al Shymkentte ornalasqan Chýgýev áskerı avıatsııa ýchılışesi túlegi I.N.Kojedýb úsh márte Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn ıelendi. Shyǵystan shyqqan qos juldyz pýlemetshi Mánshúk Mámetova men mergen Álııa Moldaǵulovalar da osy joǵary ataqqa laıyqty dep tanyldy. Sonymen qatar 142 qazaqstandyq Dańq ordeniniń tolyq ıegeri atansa, Keńes Odaǵynyń orden, medaldarymen marapattalǵan qazaqstandyqtar sany - 96 638 adam.