ÁLEM APTA ІShІNDE: Túrkııadaǵy «reforma» jáne Armenııa daǵdarysy órshı tústi, AQSh saılaýǵa qamdanýda

Munaı baǵasy tómen syrǵydy

 Londonnyń ICE bırjasynda munaı baǵasy sońǵy úsh aıda tirkelgen eń tómen kórsetkishke deıin tústi. 2016 jyldyń maýsym aıymen salystyrǵanda, Brent munaıy barreliniń arzandaýy 20 paıyzdan da asyp ketken. Sarapshylar munaı baǵasynyń 40 dollarǵa deıin arzandaıtynyn eskertedi.

 ICE bırjasyndaǵy juma kúngi satylym barysynda Brent munaıynyń quny 2016 jyldyń 18 sáýirinen beri tuńǵysh ret 42 dollardan tómen tústi. 2016 jyldyń qyrkúıek aıynda jetkiziletin Brent munaıyna fıýchers quny 41,85 dollarǵa kemidi, ıaǵnı beısenbi kúngi satylym jabylýymen salystyrǵanda 1,99% tómendegen.

Brent barreli 53 dollarǵa deıin sharyqtaǵan maýsym aıynyń basynan beri munaı baǵasynyń quldyraýy 20%-dan asyp ketti. Sarapshylar munaı baǵasynyń quldyraýyn AQSh burǵylaý qondyrǵysyndaǵy jumysshylar sanynyń, jetkizýlerdiń kóbeıýinen ınvestorlardyń qaýiptenýimen jáne birqatar lıvııalyq porttardan munaı eksporttaýdyń jańǵyrtylýymen baılanystyryp otyr.

  Aqsha aǵynyn turaqty ustap turý maqsatynda jáne baǵanyń quldyraýyna baılanysty shyǵyndy qalaı da óteý úshin amerıkalyq kompanııalar munaı óndirisin ulǵaıta bastady. Baker Hughes munaı salasynda qyzmet kórsetetin kompanııanyń derekteri boıynsha, eki apta ishinde AQSh-ta burǵylaý qondyrǵylarynyń sany 16-ǵa kóbeıip, 463-ke jetti. Bul jaǵdaı álemdik naryqty, kerisinshe, tyǵyryqqa tirep otyr. Burǵylaý qondyrǵylarynyń kóbeıýi - munaı óndirisiniń ulǵaıýyna alyp keledi. Biraq naryqta usynys kólemi artylyp jatqan jaǵdaıda, bul - munaı baǵasynyń ary qaraı da quldyraýyna ákelip soǵady.

Túrkııany «Gúlen» túrtti me?

Túrkııa memlekettik organdardy, bilim berý salasyn, ásker qataryn, tipti BAQ salasyn jappaı «tazartýǵa» kiristi. Resmı derekterge sáıkes, qazir Túrkııada búlik uıymdastyrdy degen kúdikpen 17 myńnan astam adam ustalǵan. Myńdaǵan adam jumystarynan bosatyldy.

 «Tazartýǵa» BAQ ókilderi de ilikti. Juma kúni Stambul soty Fethýllah Gúlenniń jaqtastary bolýy yqtımal degen kúdikpen 17 jýrnalısti qamaýǵa alý týraly úkim shyǵardy. Jalpy sotqa 21 jýrnalıst tartylǵan bolatyn. Alaıda 4 tilshi juma kúni bolǵan sot otyrysynan soń, sot zalynda bosatyldy.

Bunyń aldynda, Jýrnalısterdi qorǵaý komıteti taratqan málimetter boıynsha, 15 shilde kúni Túrkııada búlik uıymdastyrýǵa atsalysty degen kúdikpen 88 tilshi polıtsııa qolyna túsken. Sonymen birge 330-ǵa tarta jýrnalıst akkredıtatsııalarynan aıyryldy. Onyń aldynda Túrkııa bıligi 3 aqparattyq agenttik, 16 telearna, 23 radıostansa, 45 gazet pen 15 jýrnaldy jabý jóninde sheshim shyǵarǵan bolatyn.

 Óz kezeginde, Túrkııa Premer-mınıstri Bınalı Iyldyrym el armııasy Fethýllah Gúlenniń jaqtastarynan tolyq tazartylǵandyǵyn málimdedi.

 Premer Túrkııanyń Joǵary áskerı keńesi memlekettik armııanyń qataryn tazartý jumystaryn aıaqtaǵandyǵyn atap ótti. Júrgizgen tekseristen keıin, Túrkııanyń Joǵary áskerı keńesi 99 polkovnıktiń shenin general men admıralǵa deıin joǵarylatý týraly qaýly shyǵardy. Buryn habarlanǵanyndaı, Túrkııada áskerı tóńkeris jasamaq boldy degen kúdikpen 1684 ofıtser qýdalaýǵa ushyrady. Olardyń ishinde 149 general men admıral, 1099 orta býyndy ofıtser bar.

 Túrkııanyń qatań sharalary birqatar batys elderiniń túsinbeýshiligin týǵyzdy. Olardyń oıynsha, bundaı jappaı qýdalaýdyń arty jaqsylyqqa soqtyrmaıdy.

 Óz kezeginde Túrkııa Prezıdenti Redjep Taııp Erdoǵan túrik demokratııasyna emes, kerisinshe, tóńkeris jasaýshylardyń taǵdyryna alańdap otyrǵan memleketter Ankaranyń dosy bola almaıtyndyǵyn málim etti.

 «Keıbir adamdar bar, bizge keńes beretin. Olar alańdap otyrǵandyqtaryn aıtady. Óz isterińe alańdańyzdar! Ózderińniń jasaǵan isterińe qarap alyńyzdar», - dep tótesinen kesti R.Erdoǵan.

  Bunyń aldynda Túrkııa prezıdenti búlikshilerdiń «kóshbasshysy» Fethýllah Gúlenge AQSh tarapy, atap aıtqanda, búlikshi áserılerdi qýdaǵalaýǵa qatysty qarsylyq bildirgen AQSh Qarýly kúshteriniń Ortalyq kolbasshylyǵynyń jetekshisi Djozef Voteldi aıyptaǵan bolatyn. Degenmen D.Votel, BAQ arqyly baıandama jasap, bul aıyptaýlar negizsiz ekendigin ashyp aıtty. 

   CNN Turk-tiń habarlaýynsha, jeksenbi, 31 shilde kúni AQSh Qarýly kúshteri shtabtary basshylyǵy komıtetiniń jetekshisi Djozef Danford Túrkııaǵa is-saparmen keledi dep kútilýde. Dıplomatııalyq derekkózder taratqan málimetter boıynsha, Danford Ankarada birqatar kelissózder júrgizip, Túrkııanyń ońtústiginde ornalasqan Indjırlık áýebazasyna barady dep josparlanǵan. Bul amerıkalyq joǵary laýazymdy áskerı tulǵanyń Túrkııadaǵy búlikten keıin jasaǵaly jatqan alǵashqy sapary bolmaq.

   Aıta keteıik, 15 shilde kúni Ystambulda áskerı búlik oryn alyp, 200-den astam beıbit azamat qaza tapty. Búlik barysynda tóńkeris jasaýǵa shyqqan áskerılerdiń 100-ge jýyǵy óltirildi. Qazirgi ýaqytta 17 myńǵa tarta adam ustaldy. Bul kóterilisti «Túrik Qarýly kúshterine enip alǵan Fetxýllaxshyl lańkestik uıymy uıymdastyrdy» dep jarııalandy.

Erevan ereýili báseńder emes

   Keshe, 29 shilde kúni Erevanda polıtsııa men sherýge shyǵýshylar arasynda qaqatyǵys oryn aldy.

   Erevanda polıtsııa bólimshesin basyp alǵandar men tártip saqshalary arasyndaǵy atysta bir polıtsııa qyzmetkeri jaralandy. Basyp alynǵan ǵımarat mańynda juma kúni «Sasna tsrer» qozǵalysynyń jaqtastary qarsylyq sherýine shyqqan.

 Aıta keteıik, bul qozǵalys músheleri eki apta buryn polıtsııa bólimshesinde  adamdardy kepilge alǵan, qazirgi ýaqytqa deıin olardyń ózderi sol ǵımarat ishinde bekinip otyr. Juma kúni bir top adam sherýge shyǵýshylardan bólinip, polıtsııanyń qorǵanys sabyn buzbaqqa árekettendi. Maqsattary basyp alynǵan ǵımaratqa ótý bolǵan.  

  Osy ýaqytta ǵımarattaǵy, polk aýmaǵyndaǵy qarýly top músheleri ár tarapqa oq jaýdyra bastady. Atys saldarynan bir polıtseı jaralandy. Ol aýrýhanaǵa jetkizildi.

  Eldiń Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń baspasóz hatshysy jalpy 5 polıtseıdiń zardap shekkenin aıtyp otyr. Onyń bireýine oq tıip, jaralanǵan. Qaqtyǵys barysynda 165 adamdy polıtsııa ustap áketti, olardyń 26-sy qamaýǵa alyndy. Qalǵandary bosatyldy, dep habarlaıdy jergilikti quqyq qorǵaý organdary.

    Aıta keteıik, Erevanda juma kúni polıtsııa sherýge qatysýshylar aktsııasyna tosqaýyl qoıdy. Olardy taratý úshin tútindi shashkalar men shýly granatalar paıdalandy. Sherýge shyǵýshylar polıtsııaǵa tas atyp, qarsylyq tanytty. Olardyń qatary - 3 myń adam. Jalpy, osy qaqtyǵystan barlyǵy 30 adam zardap shekti.

      Eske salar bolsaq, «Sasna tsrer» qozǵalysynyń adamdary 17 shilde kúni polıtsııa bólimshesin basyp alyp, ondaǵy qyzmetkerlerdi kepilge alǵan. Biraq birneshe kúnnen keıin adamdardy bosatyp, ózderi ishinde bekinip qaldy.

  Qarsylyq aktsııasyna qatysýshylar el prezıdentiniń otstavkasy men oppozıtsııa jetekshisi Jıraır Sefılıandy bosatýdy surady.

AQSh-taǵy saılaýaldy naýqan qyza tústi

  AQSh-taǵy jalpyhalyqtyq prezıdenttik saılaý 8 qarashada ótedi. Eldegi eń joǵary laýazymǵa demokrattar atynan AQSh-tyń burynǵy memlekettik hatshysy Hılları Klınton men Respýblıkalyq partııa atynan usynylǵan kandıdat, tanymal mıllıarder Donald Tramp talasqa túsedi.

    Demokrat Hılları Klınton AQSh-ta eki iri partııanyń birinen el prezıdenttigine usynylǵan alǵashqy áıel kandıdat bolyp otyr. AQSh-tyń burynǵy birinshi hanymy, senator jáne memlekettik hatshy kópjylǵy tájirıbege ıe. Onyń bedeli demokrat-saılaýshylardyń qatarynda joǵary baǵalanady. Klınton men respýblıkalyq partııanyń usynǵan úmitkeri Donald Tramp prezıdenttik saılaýda aıaýsyz ári ymyrasyz tartys kórsetedi dep boljanýda. Osydan birer kún buryn, Donald Tramp saıası qarsylasy Hılları Klıntonǵa «endi budan bylaı jylyshyraı» tanytpaıtyndyǵyn aıtyp, oǵan úlken aıqasqa daıyn bolýǵa keńes berdi.

     Óz kezeginde Nielsen marketıngtik kompanııasynyń derekteri kórsetip otyrǵanyndaı, respýblıkalyq sezdiń jabylý saltanatynda Donald Tramptyń jasaǵan baıandamasy, Hılları Klıntonnyń qatysýymen ótken demokratııalyq partııanyń sezine qaraǵanda, teleekrandarǵa 2 mıllıonnan astam adamǵa kóp telekórermen jınaǵan. Juma kúngi jarııalanǵan derekter boıynsha, Hılları Klıntonnyń demokratııalyq partııa sezinde sóılegen sózin telearnalar arqyly 30 mıllıon adam tamashalaǵan. Al respýblıkalyq partııa seziniń jabylýynda sóz alǵan Donald Tramptyń baıandamasyn 32,2 mıllıon telekórermen tyńdaǵan. Degenmen demokratııalyq partııanyń telekórermenderi áleýmettik jelilerde kóbirek belsendilik tanytqan, zertteý avtorlarynyń derekteri boıynsha, 23,4 myń tvıt ár mınýt saıyn jiberilip turǵan bolsa, sezd ótken kúni jalpy 583 myń adam 2,8 mıllıon habarlama jarııalapty. Óz kezeginde, Tramp telekórermenderi baıandama barysynda 16 myń tvıt joldasa, translıatsııa jasalǵan kúni jalpy kólemi 2 mıllıon tvıt habarlamalaryn jibergen.

  Reıter aqparattyq agenttigi jáne Ipsos zertteý agenttiginiń júrgizgen saýalnamasy boıynsha, AQSh-taǵy prezıdenttik saılaýǵa demokrattar atynan usynylǵan Hılları Klınton óziniń qarsylasy Donald Trampty 6 paıyzdyq kórsetkishpen halyq daýsyn kóp jınaǵan. Klınton 40,5 paıyz daýysqa ıe bolsa, saýalnamaǵa qatysqandardyń 34,6 paıyzy Trampqa senim artqan. 25-29 shildede ótkizilgen saýalnama barysynda, suralǵandardyń 25 paıyzy «basqa» úmitkerdi tańdaǵan. 

    Onyń aldynda 22-24 shildede ótkizilgen saýalnamada kerisinshe, Donald Tramp 39 paıyz daýys jınap, Hılları Klıntondy 2 paıyzdyq kórsetkishpen (jalpy 37 paıyz) basyp ozǵan bolatyn. Qarap otyrsaq, Donald Tramp AQSh saıasatynyń «alyby» - Hılları Klıntonǵa saıası minberde des berer emes, tipti prezıdenttik taqtan dámesi kóp ekendigin tanytýda.

    2015 jyldyń maýsym aıynda ataqty shoýmen jáne mıllıarder Donald Tramp prezıdenttik dodaǵa qatysamyn degen málimdemesin estigen kezde, kóptegen saıasatkerler men jýrnalıster mıyǵynan kúlgen bolatyn. Tipti kópshilik onyń bul sózine senimsizdik te tanytqan.

 Aıta keteıik, Donald Tramp saıası tulǵa retinde tanylmasa da, 90-shy jyldary respýblıkalyq partııa atynan prezıdenttikke kandıdat retinde tirkelgen bolatyn. Onyń popýlıstik sózderi ol kezde BAQ-tyń mensinbeýshiligin týdyrdy. Tipti tilshilerdiń basym bóligi daý-damaıǵa jaqyn turatyn Tramptyń saılaýaldy kampanııasyn jarııalaýdan bas tartty. Biraq Tramp teris boljamdarǵa qaramastan, «múıizi qaraǵaıdaı» saıasatkerlerdi jolynan taıdyryp, respýblıkalyq partııa atynan resmı túrde usynylǵan úmitker atandy. Respýblıkalyq partııa, sonaý Avraam Lınkoln zamanynan beri, Donald Tramp sııaqty saıasatqa qatysy joq tulǵany alǵash ret tańdap aldy. Degenmen Tramptyń saıası ádepke kóńil aýdarmaı, betke aıtatyn tikshildigi, saılaýshylardyń yzasy men ashýyn óz paıdasyna qoldana alý qasıeti oǵan keremet tanymaldylyq ákeldi jáne AQSh prezıdenttigine kelýge úlken múmkindikter syılady. Alaıda onyń popýlıstik sózderi, naqty usynystardan góri, kóbine ýádelerdi úıip-tógýi, sońyna deıin halyq senimin uıalatpaı keledi.